เหตุ และ ปัจจัย ในพระพุทธศาสนา

1 มกราคม 2551

เหตุ และ ปัจจัย ในพระพุทธศาสนา

พระพรหมคุณาภรณ์
เรื่องเหตุและปัจจัยนี้ แม้แต่ในภาษาไทยก็ยังมีปัญหา เมื่อ เราพูดถึงคําว่า เหตุ หรือสาเหตุ ได้แก่ Cause และ ปัจจัย หรือ Condition ในคําสอนเดิม เหตุ หรือที่เราแปลกันว่า สาเหตุ ก็เป็น ปัจจัย หรือ เงื่อนไข ข้อหนึ่ง

ในพระอภิธรรม มีปัจจัย ๒๔ อย่าง และในท่ามกลาง ปัจจัย ๒๔ ข้อ เหตุ หรือ Cause เป็นข้อหนึ่ง เหตุ เป็นหนึ่งใน ปัจจัย ๒๔ ข้อ เรามักจะพูดถึง Principal Condition หรือ Direct Condition สําหรับศัพท์ว่า เหตุ นี้ บางครั้งมันก็เป็นคําที่ เช้แทนกันได้กับคําว่า ปัจจัย เพราะในบาลีเราใช้คําว่า ปัจจัย คํา เดียว แต่สามารถครอบคลุมได้ทั้งหมด และปัจจัยทั้ง ๒๔ เริ่ม ด้วยข้อแรก คือเหตุ ซึ่งแปลได้ว่า Cause ในภาษาอังกฤษ @use คือ ข้อที่ ๑ ของปัจจัย ๒๔ ข้อ และก็หมายถึง Principal Condition หรือ Direct Condition ซึ่งคุณได้กล่าวถึงมาแล้ว ว่า คือ เม็ดมะม่วง นั่นเอง แต่ถ้าไม่มีดิน ไม่มีออกซิเจน ไม่มีน้ํา ไม่มีอุณหภูมิที่เหมาะสมแล้ว เม็ดมะม่วงก็จะไม่สามารถแตกออก เป็นต้นมะม่วง และเจริญเติบโตเป็นต้นมะม่วงได้ แม้ว่าคุณจะมี เม็ดแล้วก็ตาม มันก็ไม่อาจกลายเป็นต้นมะม่วงได้

สิ่งที่น่าสนใจมากสําหรับหลักการอันนี้ คือ ถ้าต้องการไม่ ให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเกิดขึ้น คุณมีทางเลือกสองทาง หนึ่ง กําจัดเหตุ สอง กําจัดเงื่อนไข เมื่อทําได้อย่างนี้ สิ่งนั้นก็จะไม่เกิด

No Comments

Comments are closed.