(คุณธรรมที่เป็นหลักสำคัญของประชาธิปไตย)

หน้าสำหรับพิมพ์

ข้อต่อไปคือคุณธรรมที่เป็นหลักสำคัญของประชาธิปไตย ได้แก่ ธรรมาธิปไตย ตามหลักธรรม อธิปไตยมี ๓ อย่างคือ

๑. อัตตาธิปไตย ถือตนเป็นใหญ่ คือจะทำอะไรๆ ก็เอาตนเองเป็นประมาณ ทำไปตามความคิดเห็นของตน คำนึงถึงแต่ฐานะ เกียรติ ศักดิ์ศรี และผลประโยชน์ของตนเอง ถ้าอยู่ในขอบเขตของการเคารพตน ก็ทำให้เว้นชั่ว ทำดี หรือเร่งทำความดีได้ ไม่เสีย แต่ถ้าเลยขอบเขตนั้นไปก็มีผลเสียได้มาก

๒. โลกาธิปไตย ถือโลกเป็นใหญ่ คือจะทำอะไรๆ ก็เอาความนิยมหรือเสียงนินทาสรรเสริญของคนทั่วไปเป็นประมาณ ถ้าอยู่ในขอบเขตของการเคารพเสียงมหาชน ก็ทำให้เว้นชั่ว ทำดี ทำประโยชน์ได้ ไม่เสีย แต่ถ้ากลายเป็นว่าจะทำอะไรๆ ก็มุ่งจะเอาใจหมู่ชน หาความนิยม หรือมัวกลัวเสียงกล่าวว่า ไม่กล้าทำสิ่งถูกต้องดีงาม ก็กลายเป็นเสีย

๓. ธรรมาธิปไตย ถือธรรมเป็นใหญ่ คือจะทำอะไรก็ยึดหลักการ ความจริง ความถูกต้อง ความดีงาม เหตุผลเป็นประมาณ กระทำการด้วยปรารภสิ่งที่ได้ศึกษาตรวจสอบตามข้อเท็จจริง และความคิดเห็นที่รับฟังอย่างกว้างขวางแจ้งชัด และพิจารณาอย่างดีที่สุด เต็มขีดแห่งสติปัญญาจะมองเห็นได้ ด้วยความบริสุทธิ์ใจ ว่าเป็นไปโดยชอบธรรม และเพื่อความดีงาม หรืออย่างง่ายๆ ชั้นต้นๆ ขั้นต้นๆ คือการทำด้วยเคารพหลักการ กฎ ระเบียบ กติกา ที่เป็นไปเพื่อความถูกต้องดีงามและประโยชน์สุขที่แท้จริงของปวงชน

ถ้ายอมรับว่า เท่าที่ผ่านมาสังคมไทยมีลักษณะเด่นด้านมานะ ก็เท่ากับยอมรับด้วยว่า คนไทยได้ใช้อัตตาธิปไตยมาก อัตตาธิปไตยมีผลดีได้บ้าง แต่มีผลเสียได้มาก และไม่ปลอดภัย อาจจะเลยขอบเขตไปได้ง่าย โดยเฉพาะสำหรับระบบประชาธิปไตยยิ่งไม่เหมาะสมกันเลย จึงจะต้องย้ำ ต้องเน้นกันในการที่จะสร้างสังคมของคนรุ่นใหม่ให้ตั้งมั่นในธรรมาธิปไตย ซึ่งเป็นคุณธรรมที่ต้องการตามคติของพระพุทธศาสนา และเป็นหลักที่จำเป็นสำหรับระบบประชาธิปไตย

กล่าวกันว่า วัฒนธรรมตะวันตกมีลักษณะหนุน (self-maximization) คือขยายตัวตนหรือเพิ่มพูนพลังของตัวตนออกไปจนถึงที่สุด แต่ฝรั่งมีพื้นฐานนิสัยสร้างสรรค์ หรือมีนิสัยนักทำงานเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว การขยายพลังตัวตนจึงเบ่งออกในรูปของการหนุน achievement desire หรือความใฝ่สัมฤทธิ์ให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น ถ้าเราเอาหลักขยายพลังตัวตนหรือ self-maximization มาใช้ในสังคมไทย ในขณะที่เราเด่นด้านมานะ และขาดนิสัยสร้างสรรค์ นิสัยนักทำงาน การขยายพลังตัวตนก็น่าจะกลายเป็นตัวที่มาสนองมานะให้แรงลึกหนักแน่นยิ่งขึ้น ก็จะไม่เกิดผลดีตามที่ต้องการ แต่คงจะเกิดผลเสียมากกว่า นอกจากนั้นในสังคมที่นำในด้านระบบประชาธิปไตย จะปรากฏว่าเขาได้ประสบความสำเร็จเป็นอันมากในการปฏิบัติตามหลักธรรมาธิปไตย เพราะฉะนั้นไม่ว่าจะพิจารณาในแง่ใดๆ ก็จะเห็นว่า จะต้องเน้นหลักธรรมาธิปไตยให้เป็นแกนของการพัฒนาสังคมไทยอย่างจริงจัง