ติดอาวุธทางปัญญา กล้าในทางสร้างสรรค์

หน้าสำหรับพิมพ์

ติดอาวุธทางปัญญา กล้าในทางสร้างสรรค์

การชี้ช่องความคิดอย่างนี้ เป็นคนละอย่างกับการชี้นำความคิดไปทางเดียว และไม่ใช่เป็นเผด็จการทางความคิด แต่เป็นการกระตุ้นให้เกิดการคิด และทำให้เกิดท่าทีที่ถูกต้อง และเป็นการเปิดช่องทางให้แก่ความคิดของเด็ก

เด็กจำนวนมาก ถ้าให้ไปดูไปเห็น เช่นไปทัศนาจร แกได้แค่ดูเห็นเฉยๆ ไม่เกิดความคิดเลยก็มี บางคนก็ติดอยู่แค่ที่ตาเห็นหูได้ยิน วนเวียนตันอยู่เท่านั้นไม่ไปไหน ไม่เกิดความคิดอะไรเลย บางทีก็มองอยู่แค่ว่าสวยงามใหญ่โตโอ่อ่าหรือไม่ ตื่นเต้นชอบใจไม่ชอบใจ แล้วก็จบ ไม่ได้อะไร บางทีแถมนึกว่าตัวโก้ได้ไปดูสิ่งที่คนอื่นไม่มีโอกาสได้ดู

ทีนี้ถ้ามีครูหรือใครชี้ช่องความคิดให้ เขามีทางให้ความคิดเดินแล้ว เขาอาจไปได้ไกล เราไม่ได้กะเกณฑ์ให้เขาคิดตามไป แต่พอเขาได้ช่องทางความคิดเดินแล้ว เขาอาจคิดได้ในสิ่งใหม่ๆ ที่คนกระตุ้นก็นึกไม่ถึง นี้ก็เหมือนที่พูดว่าเป็นการจุดประกายความคิดขึ้น

รวมความว่า การปลุกจิตกระตุ้นความคิดนั้น มีลักษณะ ๒ อย่าง คือ

1. เราปลุกหรือกระตุ้นให้คิด โดยเปิดช่องหรือแง่มองให้เขาเข้าสู่ทางที่ถูกต้อง แล้วเขาก็เกิดความคิดต่อไปเอง
2. เสนอแง่คิดมุมมองหลายอย่างให้เขาใช้ความคิดพิจารณาเลือกได้เอง ว่าเรื่องนี้จะมองอย่างนี้ก็ได้ อย่างนั้นๆ ก็ได้ แง่นี้ มีจุดอ่อนจุดแข็ง แง่ดี แง่เสีย เป็นต้นอย่างไร ทำให้เขาฝึกความคิด หรือลับอาวุธแห่งปัญญาไปเรื่อยๆ

รมช.ศธ. ดร.สิริกร มณีรินทร์: เป็นหลักการสอนที่ใช้ได้กับเด็กวัยรุ่นในโรงเรียน

พระธรรมปิฎก: เรื่องของวัยรุ่นนั้นสำคัญมาก จุดสำคัญอยู่ที่พูดนำให้เกิดแง่มองที่ถูก พอพูดถูกแง่มุม เขาตั้งจิตพาความคิดไปอีกแบบเลย เช่นพูดให้เห็นว่าเราต้องช่วยกันนะ คนยากจนลำบาก และให้เห็นภูมิหลังเหตุปัจจัยที่ทำให้เขาเดือดร้อน มีความทุกข์ พอทัศนคติเกิดขึ้นในทางที่ดีงาม เมตตา-กรุณาเกิด ก็สบายใจได้ เป็นการคิดแบบเร้ากุศล ซึ่งโดยมากอยู่ที่กัลยาณมิตรช่วยปลุกให้

รมช.ศธ. ดร.สิริกร มณีรินทร์: ตรงกับที่จะมากราบเรียนถามท่านเจ้าคุณว่าจะเอาชนะอุปสรรคเหล่านี้ได้อย่างไร เพราะว่าในสังคม มีสิ่งแวดล้อมรุมเร้าเข้ามามาก เด็กวัยรุ่นเดี๋ยวนี้ติดค่านิยมที่จะใช้ของแพงๆ ต้องมีโทรศัพท์มือถือ ติดวัตถุ ชอบแต่ความสนุก ความสบาย แล้วก็ยังอยากผจญภัย อยากจะลอง

พระธรรมปิฎก: ที่เป็นอย่างนี้ ปัจจัยส่วนหนึ่งเป็นเพราะว่าเราไม่ค่อยมีการพูดแนะแนวทาง ให้แง่คิด หรือแง่มุมในการคิด เริ่มตั้งแต่ว่า จะให้เขามองหรือตั้งท่าทีต่อสิ่งเหล่านั้นอย่างไร เราไม่ค่อยพูด สื่อทุกวันนี้ก็จะเน้นในเรื่องโฆษณามาก แล้วก็เร้าใจปลุกใจ ยั่วยวนใจเด็กในทางที่จะเสพบริโภคมากขึ้นอย่างเดียว

รมช.ศธ. ดร.สิริกร มณีรินทร์: นั่นสิคะ ถึงลำบาก เพราะว่าเราต้องสู้กับสิ่งแวดล้อม

พระธรรมปิฎก: เป็นการต่อสู้กันโดยไม่มีอาวุธทางความคิด การศึกษาไม่ช่วยติดอาวุธทางปัญญาให้เด็ก เขาก็เลยถูกสิ่งแวดล้อมพาไปในทางที่ต่ำเสียเยอะ แต่เราจะไปยอมไม่ได้ เราต้องสู้ จึงต้องมีทั้งความเข้มแข็งและติดอาวุธทางปัญญาที่ว่านั้น แล้วเราก็ต้องคอยสังเกตดูว่า แนวทางของสังคม อย่างพวกสื่อต่างๆ เสนออะไรๆ มา เป็นแบบไหน เราก็จับเอามาให้เขาสับลับกับอาวุธทางปัญญานั้น เราจะต้องเน้นแง่นี้

เด็กวัยรุ่นถ้ามาทางดี ก็เข้มแข็ง เพราะฉะนั้น จะต้องช่วยกันปลุกเร้าในทางที่ดี แต่ขณะนี้สังคมปลุกเร้าในทางที่ร้ายเสียมาก

เรื่องเด็กที่ว่าอยากผจญภัย อยากลองนั้น ก็ขอให้มาจากความกล้าหาญจริงๆ เถอะ จะไม่ว่าเลย ก็รู้กันอยู่ว่าคนไทยชอบเอาอย่างฝรั่ง แล้วฝรั่งก็ชอบผจญภัย ถ้าชอบผจญภัยและเอาอย่างฝรั่งจริง ก็ต้องผจญภัยจากความกล้าหาญแบบสร้างสรรค์ ชนิดมีจุดหมายที่จะทำให้เพื่อนร่วมชาติได้ร่วมภูมิใจด้วย

นักผจญภัยที่ฝรั่งยกย่องเช่น ชาร์ลส์ เอ. ลินด์เบอร์ก (Charles A. Lindbergh) ที่เป็นบุคคลแรกของโลกซึ่งได้ขับเครื่องบินเดี่ยวรวดเดียว ๓๓ ชั่วโมงครึ่ง (เครื่องบินเครื่องยนต์เดียว) ข้ามมหาสมุทรแอตแลนติก จากนิวยอร์ก ไปปารีส ตั้งแต่ปี ๒๔๗๐/1927 เมื่อเครื่องบินเพิ่งเกิดมีไม่นาน คราวนั้น กระหึ่มไปทั้งโลก และทำให้การบินก้าวหน้าอีกขั้นใหญ่

ต่อจากนั้นอีกเพียง ๕ ปี คือ พ.ศ. ๒๔๗๕/1932 แอมิเลีย แอร์ฮาร์ท (Amilia Earhart) ผู้หญิงอเมริกัน ก็ได้เป็นสตรีคนแรกของโลกที่บินเดี่ยวรวดเดียวข้ามมหาสมุทรแอตแลนติก จากนิวฟันด์แลนด์ไปลงที่ไอร์แลนด์ แอร์ฮาร์ทขับเครื่องบินมาถึงแม้แต่เมืองไทย (เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๐ = ค.ศ. 1937)

ที่ฝรั่งผจญภัยนั้น เขาภูมิใจในการริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่ๆ ที่ทำได้ยาก ถ้าจะเอาอย่างเขาก็ควรตามให้ถูก ถ้ากล้าในทางร้าย หรือผจญภัยไร้จุดหมาย จะน่าอายเสียมากกว่า