คนยิ่งสุขได้ยาก สังคมก็ยิ่งเสื่อมจากจริยธรรม คนยิ่งมีสุขแบบพึ่งพา สังคมก็ยิ่งเพิ่มปัญหาจริยธรรม

หน้าสำหรับพิมพ์

คนยิ่งสุขได้ยาก สังคมก็ยิ่งเสื่อมจากจริยธรรม
คนยิ่งมีสุขแบบพึ่งพา สังคมก็ยิ่งเพิ่มปัญหาจริยธรรม

พระธรรมปิฎก: ถ้าปลุกฉันทะได้ ความสุขของเขาจะพึ่งสิ่งเสพน้อยลง เดี๋ยวนี้เราไปทำให้คนพัฒนาเฉพาะด้านความสามารถที่จะไปหาสิ่งเสพบริโภคมาบำเรอความสุข จนกลายเป็นความสุขแบบพึ่งพาสิ่งเสพบริโภค

รมช.ศธ. ดร.สิริกร มณีรินทร์: เกรงว่าจะไม่มีวันสิ้นสุด เดี๋ยวโทรศัพท์มือถือรุ่นใหม่ออกมา

พระธรรมปิฎก: นี่แหละ เราให้คนด้านเดียว เอาแต่ความสามารถหาสิ่งเสพมาทำให้สุข แต่เราไม่พัฒนาความสามารถที่จะมีความสุข เรื่องนี้ต้องย้ำบ่อยๆ ว่า สมัยนี้พัฒนากันแต่ความสามารถหาสิ่งบำเรอความสุข แต่ไม่พัฒนาความสามารถที่จะมีความสุข

ถ้าความสามารถที่จะมีความสุขมันเกิดขึ้นในตัวแล้ว เราจะพึ่งพาวัตถุน้อยลง และเราจะมีความสุขง่ายขึ้น แต่ในทางตรงข้าม กลายเป็นว่า คนเดี๋ยวนี้ขาดสิ่งภายนอกไม่ได้ ขาดวัตถุไม่ได้ ถ้าขาดแล้วเป็นทุกข์ ไม่มีความสุข ความสุขยิ่งต้องพึ่งพามากขึ้น เลยกลายเป็นคนที่พึ่งพาความสุขภายนอก และเป็นสุขได้ยาก พร้อมกับเป็นทุกข์ง่ายขึ้นด้วย

ในการพัฒนาคน เราต้องให้เขามีความสามารถที่จะมีความสุขด้วยตนเองมากขึ้น ให้เขามีความสุขง่ายขึ้น และเป็นทุกข์ได้ยาก

ยิ่งกว่านั้น เมื่อเราพึ่งพาวัตถุน้อยลง เราก็สามารถทำเพื่อผู้อื่นมากขึ้น แล้วความสุขก็จะพัฒนาไปเป็นขั้นๆ

เรื่องการพัฒนาความสุขนี้เราไม่ได้เน้นกันเลย คือความสุขนี้พัฒนาได้หลายขั้น ต่อจากสุขเมื่อได้เสพ เมื่อคนพัฒนาขึ้นไป เขาก็มีความสุขจากการทำสิ่งที่ดีงาม หรือการกระทำที่ให้เกิดการสร้างสรรค์ เมื่อทำก็มีความสุข ทำสำเร็จแล้วก็มีความสุข

อีกด้านหนึ่ง ก็มีความสุขที่เกิดจากการได้เห็นคนอื่นเป็นสุข เช่น พ่อแม่มีเมตตารักลูก อยากให้ลูกเป็นสุข เมื่อทำอะไรให้ลูกเป็นสุขได้ ตัวเองก็มีความสุข ถ้าครูอยากให้เด็กนักเรียนมีความสุข ถ้าเด็กอยากให้เพื่อนๆ มีความสุข เขาก็ต้องหาทางทำให้นักเรียนหรือให้เพื่อนนั้นมีความสุข และเมื่อเห็นคนนั้นๆ มีความสุข เราก็สุขด้วย ความสุขตัวนี้สำคัญมาก จะทำให้สังคมดี นี้ก็คือมีเมตตาความอยากให้คนอื่นเป็นสุข

เมตตานี้บางทีเราก็แปลง่ายๆ ว่า ความปรารถนาดี แต่ความปรารถนาดีคืออะไร ก็คืออยากให้เขาเป็นสุข ซึ่งทำให้หาทางทำให้เขาเป็นสุข พอทำให้เขาเป็นสุขได้เราก็พลอยสุขด้วย พูดอีกสำนวนหนึ่งว่า การที่มีความสุขต่อเมื่อเห็นคนอื่นเป็นสุข พอเห็นคนอื่นเป็นสุขเราก็มีความสุข

คุณธรรมข้อนี้จะช่วยสังคม เพราะเป็นความสุขแบบร่วมกัน ไม่ใช่เป็นความสุขแบบแย่งกัน

เดี๋ยวนี้คนมุ่งหาแต่ความสุขแบบแย่งกัน และความสุขแบบพึ่งพา คือ ฉันต้องได้ฉันจึงจะมีความสุข เขาจะอดเขาจะทุกข์ก็ช่างเขา ซึ่งก็คือความสุขแบบพึ่งพาสิ่งเสพบริโภค ต้องหาให้ได้มากที่สุด ต้องแย่งคนอื่น ฉันได้แกก็อด ฉันสุขแกก็ทุกข์ เป็นความสุขจากการเอาทุกข์ไปใส่คนอื่น

ทีนี้ พอเรามีเมตตา เราอยากให้สิ่งทั้งหลายดี อยากให้คนหน้าตาดี อยากให้เขาแข็งแรง อยากหาทางทำให้เขาเป็นสุข ตอนนี้ความสุขของเราจะร่วมกับเขา เขาสุขเมื่อไรเราก็สุขด้วยเมื่อนั้น

เวลานี้เราไม่เน้น หรือแม้กระทั่งไม่มองกันเลยในเรื่องการพัฒนาความสุข จริยธรรมในแง่หนึ่ง ก็คือการพัฒนาความสุขนั่นเอง คือไม่ติดอยู่แค่ความสุขจากการเสพบริโภค ถ้าคนไม่พัฒนาความสุขขั้นสูงขึ้นไป จริยธรรมก็มาได้ยาก เพราะความสุขจากการเสพบริโภคต้องแย่งชิงกัน ยิ่งเราพึ่งพาสิ่งเสพบริโภคมากขึ้นเท่าไร ก็ยิ่งแย่งชิงมากเท่านั้น แล้วสังคมก็ยิ่งเบียดเบียนกันมาก สังคมแบบนี้ก็ต้องวุ่นวายแน่นอน

ถ้าเราอยากให้คนมีศีลธรรม มีจริยธรรม เราก็ต้องให้เขาพัฒนาในด้านความสุข ให้เขารู้จักความสุขอย่างใหม่ เช่น รู้จักมีความสุขจากการค้นคว้าหาความรู้ รู้จักมีความสุขจากการสร้างสรรค์สิ่งที่ดีงาม รู้จักมีความสุขจากการทำให้ผู้อื่นเป็นสุข รู้จักเป็นสุขจากการอยู่กับธรรมชาติที่งดงามน่ารื่นรมย์

ความสุขเหล่านี้มันมีเป็นพื้นๆ อยู่แล้ว แต่เราไม่พัฒนามัน ไม่ช่วยส่งเสริมมัน กลับเอาความสุขที่เกิดจากการพึ่งพาสิ่งเสพบริโภคไปกลบมัน กระตุ้นยั่วยุแต่ในเรื่องการเสพบริโภค จนคนแทบมองไม่เห็นทางอื่นที่จะมีความสุข คนก็เลยแสวงหาความสุขจากสิ่งเสพบริโภคยิ่งขึ้น โดยพร้อมกันนั้นก็ยิ่งทำลายความสุขที่ดีงามเหล่านี้ให้หมดไปๆ ขณะที่ตัวคนเองก็ยิ่งเร่าร้อน ตกไปเป็นทาสของวัตถุมากขึ้นๆ และหันมาเบียดเบียนคนด้วยกันหนักหนายิ่งขึ้น