อารยธรรมจะสิ้นความหมาย ถ้าความสุขพื้นฐานทั้งสามถูกทำลาย

หน้าสำหรับพิมพ์

อารยธรรมจะสิ้นความหมาย
ถ้าความสุขพื้นฐานทั้งสามถูกทำลาย

เบื้องต้นควรทราบว่า ความสุขพื้นฐานของมนุษย์ มี ๓ อย่าง ซึ่งมากับตัวมนุษย์โดยธรรมชาติ เมื่อมนุษย์เกิดมา เมื่อเขายังไม่มีอะไร เขามี ศักยภาพแห่งความสุขพื้นฐาน ๓ อย่าง

๑. ความสุขกับธรรมชาติ ชีวิตของมนุษย์เป็นธรรมชาติ เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ อยู่ท่ามกลางธรรมชาติ และเป็นไปตามกฎธรรมชาติ ความสุขพื้นฐานที่สุดของมนุษย์ก็คือ ความสุขกับธรรมชาติแวดล้อม เราเห็นต้นไม้เขียว ร่มรื่น ดอกใบสะพรั่ง สมบูรณ์ เห็นน้ำใส มีลมเย็นพัดมา ท้องฟ้าแจ่มใส ก็มีความสุขใช่ไหม นี่คือความสุขพื้นฐานอย่างที่หนึ่ง ซึ่งมาเองจากธรรมชาติ

๒. ความสุขทางสังคม ชีวิตของเราอยู่กับมนุษย์ด้วยกัน เรามีความสุขกับเพื่อนมนุษย์ เริ่มตั้งแต่ในครอบครัว เด็กเกิดมาเจอพ่อแม่ที่มีเมตตารักเขา เขาก็มีความสุข จากนั้นก็มีความรักพี่รักน้อง ถ้าพัฒนาถูกต้อง ความรักนี้ก็ขยายกว้างต่อๆ ไปในสังคม และในโลก ความสุขทางสังคมต้องเริ่มจากครอบครัว เมื่ออยู่ในครอบครัวมีความรักมีความอบอุ่น ก็มีความสุขจากการได้ช่วยเหลือเกื้อกูลทำอะไรให้แก่กัน

เมตตานี้ปลูกฝังจากครอบครัว จุดเริ่มคือพ่อแม่รักลูก อยากให้ลูกเป็นสุข แล้วหาทางให้ลูกเป็นสุข ทำให้ลูกพัฒนาจิตใจที่ดี มีความซาบซึ้งในพระคุณของพ่อแม่ และรู้จักมีเมตตาต่อคนอื่น โดยขยายไปที่พี่น้อง แล้วก็ขยายความรักพี่น้องไปสู่เพื่อนมนุษย์

วัฒนธรรมไทยเราให้เรียกคนอื่นเป็นพี่ น้อง ลุง ป้า น้า อา หมด นี้คือความรักหรือเมตตาที่ขยายออกไป ให้มองคนเป็นพี่เป็นน้อง เป็นญาติเป็นมิตรไปหมด การได้สังสรรค์พูดจากันด้วยน้ำใจรัก นี้เรียกว่า ความสุขทางสังคม หรือความสุขจากน้ำใจไมตรี เป็นความสุขพื้นฐานอย่างที่สองของมนุษย์

๓. ความสุขจากกิจกรรมของชีวิต คนเราไม่อยู่เฉย ต้องเคลื่อนไหวต้องทำโน่นทำนี่ และเป็นธรรมดาว่า คนเราปกติย่อมทำสิ่งที่พอใจ นี่คือทำด้วยฉันทะ อยากทำโน่นทำนี่ เพราะอยากให้มันดีอย่างที่ต้องการ เมื่อได้ทำ เวลาทำก็สุข เมื่อทำให้มันสำเร็จขึ้นมาก็มีความสุข

คนจะต้องมีความสุข ๓ อย่างนี้ เป็นพื้นฐานประจำชีวิต ต่อจากนั้นเมื่อเราไปหาความสุขจากสิ่งเสพบริโภค ก็เป็นสุขเสริมซ้อนขึ้นมา แต่ถ้าไม่ระวัง การหาความสุขจากสิ่งเสพบริโภคนั้นจะทำให้เรากลับมาทำลายความสุข ๓ อย่าง ที่เป็นพื้นฐานของชีวิตให้เสียไป ทางที่มันจะเป็นโทษ ก็คือ

๑. ความสุขจากการเสพบริโภคนั้น ต้องหาเอามาให้ตัวเสพ มันจึงทำให้เราแย่งชิงกัน ทำให้เพื่อนมนุษย์หวาดระแวงกัน มีความหวงแหนกีดกัน จนทำให้ไม่มีความสุขในการอยู่ร่วมกัน คิดแต่ระแวงว่า เขาจะเอาหรือเปล่า จะมาแย่งหรือเปล่า จนกระทั่งว่าเมื่อเห็นแก่การเสพบริโภคกันมากเข้า พอเห็นเพื่อนมนุษย์ก็ไม่มีความสุขเสียแล้ว เพราะมีแต่กลัวหรือขยาดหวาดระแวง

๒. ความสุขจากธรรมชาติเสื่อมเสียไป เพราะจิตใจมัวหมกมุ่นกับการหาผลประโยชน์ และการหาทางแย่งชิงกัน ทั้งที่อยู่ท่ามกลางธรรมชาติ แต่ใจไม่อยู่ เพราะใจไปห่วงกังวล หวาดระแวง คิดเรื่องจะได้หรือไม่ได้ ก็เลยไม่ได้รับรสความสุขจากธรรมชาติแวดล้อมที่งดงาม ตัวอยู่ใจไม่อยู่ หวั่นกลัวบ้าง กังวลบ้าง อะไรบ้าง ขุ่นมัว ไม่โล่ง ไม่โปร่ง ไม่สบาย

๓. กิจกรรมต่างๆ ของชีวิต แทนที่จะทำให้มีความสุข กลับทำด้วยความเบื่อหน่ายเป็นทุกข์ พอเรื่องหาผลประโยชน์เข้ามา คราวนี้เราไม่ได้ทำกิจกรรมนั้นๆ ด้วยใจรักแล้ว แต่ทำเพราะเป็นเงื่อนไขที่จะให้ได้ผลประโยชน์ เช่น สมัยนี้คนจำนวนมากต้องทำงานหาเงินโดยใจไม่ได้รักงานที่ทำนั้น แต่จำใจว่าถ้าเราไม่ทำเราจะไม่ได้เงิน การทำงานก็เลยกลายเป็นเงื่อนไข เขาทำเพราะเป็นเงื่อนไข เมื่อทำเพื่อผลตามเงื่อนไขมันก็ไม่มีความสุข เพราะผิดธรรมชาติที่ว่าคนต้องรักสิ่งที่จะทำ คือเขาอยากทำเขาจึงทำ

เวลานี้ความสุขพื้นฐานของมนุษย์ตามธรรมชาติเดิมสามอย่างนี้แทบจะหมดไป

คนฉลาดหรือคนดีมีปัญญา ไม่ว่าจะหาความสุขเพิ่มเติมอย่างไร ก็ไม่ยอมทำลายหรือทำให้เสียหายต่อความสุขที่เป็นทุนเดิมทั้ง ๓ ประการนี้