ถ้ามีความสุขจริงแท้ ก็เป็นแสงเงินแสงทองแห่งธรรม

หน้าสำหรับพิมพ์

ถ้ามีความสุขจริงแท้ ก็เป็นแสงเงินแสงทองแห่งธรรม

อีกอย่างหนึ่งคือเรื่องความสุข เราไม่ช่วยให้เด็กพัฒนาความสุขเลย แต่เราปล่อยให้คนของเรา โดยเฉพาะเด็ก ถอยร่นลงไปสู่ความสุขแบบพึ่งพาเสียมาก จนเขาไม่สามารถมีความสุขของตนเอง แต่กลายเป็นคนที่สุขได้ยาก และต้องพึ่งพาการเสพบริโภคแทบจะโดยสิ้นเชิง ไม่พัฒนาขึ้นไปสู่การมีความสุขจากการกระทำ หรือความสุขจากการสร้างสรรค์ รวมทั้งความสุขจากการทำงาน

ความสุขจากการทำสิ่งที่ดีคือจุดเริ่ม ปัญหาเกิดจากการที่เราไม่มอง จริยธรรมในแง่ความสุข ในพระพุทธศาสนาเน้นมากว่า จริยธรรมต้องมากับความสุข ธรรมะข้อสำคัญที่แสดงถึงความก้าวหน้าทางจริยธรรม คือ ปราโมทย์ ปีติ ปัสสัทธิ สุข และสมาธิ

โดยเฉพาะปราโมทย์ และปีติ ท่านเน้นมาก ท่านสอนให้มีปราโมทย์เป็นสภาพจิตปกติ คนไหนมีปราโมทย์มาก พระพุทธเจ้าตรัสว่าใกล้นิพพาน อย่างพุทธพจน์ว่า ตโต ปาโมชฺชพหุโล ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ ผู้มากด้วยปราโมทย์ จะทำทุกข์ให้สิ้นไป หมายความว่า เราจะต้องทำปราโมทย์ให้เป็นสภาพจิตปกติของเรา

ปราโมทย์ ก็คือความเบิกบาน ความร่าเริง จิตใจร่าเริงเบิกบานอยู่เสมอ แล้วก็ให้ปราโมทย์นั้นมากับปีติ คือความอิ่มเอิบ ปลาบปลื้มใจ เช่น ได้ทำอะไรดีก็ปลื้มใจ ได้ทำอะไรช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ ก็ปลื้มใจ ได้ช่วยเหลือบริการคน ก็ปลื้มใจ ได้ความสุขจากการทำดี เรียกว่ามีธรรมปีติ

คนที่มีปีติกับปราโมทย์มาคู่กัน และมีปีติมีปราโมทย์อยู่เสมอ ก็อยู่กับความดีได้ ความดีไม่เป็นเรื่องฝืนใจ แต่ถ้าให้ความดีเป็นเรื่องฝืนใจ จริย-ธรรมเป็นเรื่องฝืนใจ ก็แย่ คนก็ท้อง่าย เดี๋ยวก็หมดแรง ต้องให้ปราโมทย์และปีติมา แล้วทำดีได้ปราโมทย์และปีติ กำลังที่จะทำความดีก็เกิด

เวลานี้เราไปมองจริยธรรมตามอย่างที่ต้องเรียกว่าเป็นแบบตะวันตก คือเป็นเรื่องฝืนใจ ถูกบังคับจากข้างนอก เช่นจากกฎเกณฑ์ของสังคม และมองความสุขว่าเกิดจากการเสพ ต้องได้บริโภคจึงจะสุข ทีนี้ถ้าตรงข้าม คือต้องทำ ก็ทุกข์

การเสพบริโภค คือการได้รับการบำรุงบำเรอ เป็นฝ่ายรับแล้วจึงจะสุข แต่ถ้าต้องทำแล้วกลายเป็นทุกข์ไปเลย ทีนี้ ในการฝึกคนที่ถูกต้อง เมื่อทำอะไรที่ดีงาม คนจะมีความสุข เพราะฉะนั้นทางพระท่านจึงเน้นเรื่องให้มีความสุขจากการทำสิ่งที่ดีงาม

เมื่อไรคนเริ่มมีความสุขจากการทำสิ่งที่ดี เขาจะเข้าสู่ทางแห่งความก้าวหน้าในธรรม หรือในจริยธรรม หรือในชีวิตที่ดี หรือจะเรียกอย่างไรก็แล้วแต่ ก็คือไปได้ เขาไปได้แน่นอน ธรรมข้อนี้ก็คือ ฉันทะนั่นเอง

คนมีฉันทะก็คืออยากจะทำสิ่งที่ดี เช่น เห็นพื้นบ้านสกปรกก็อยากจะทำให้มันสะอาด ไปเห็นอะไรต่ออะไรที่ไม่เรียบร้อยก็อยากทำให้เรียบร้อยให้ดี ตัวนี้ท่านเรียกว่าฉันทะ คือมันไม่เกี่ยวกับผลประโยชน์ และไม่เกี่ยวกับตัวตน

ถ้าเราไปเจออะไรแล้วอยากได้เพื่อตัว มันก็เป็น ตัณหา แต่ถ้าไปเห็นแล้วอยากทำให้มันดี คือดีของมันอย่างที่มันควรจะดี และเราอยากทำให้มันดี อย่างนี้เรียกว่า ฉันทะ

เคยเปรียบเทียบบ่อยๆ เหมือนอย่างเราเห็นกระรอก คนหนึ่งเห็นกระรอกแล้วดีใจชอบใจเพราะอยากได้กระรอกเอามาลงหม้อแกง เพื่อตัวจะได้กิน อย่างนี้เรียกว่าตัณหา แต่ถ้าเห็นกระรอกแล้วใจชื่นชมว่า แหมมันน่ารัก มันทำให้ป่านี้รื่นรมย์ สวยงาม อยากให้มันแข็งแรง อยากให้มันรูปร่างน่ารักต่อไปเรื่อยๆ อย่างนี้เรียกว่า ฉันทะ แล้วก็จะมีเมตตา-กรุณาไปด้วย คือ ฉันทะนี้เป็นที่มาของเมตตา-กรุณา

ฉันทะเป็นตัวเริ่มต้นของความดี ท่านเรียกว่าเป็นรุ่งอรุณของความดีทั้งหลาย

แม้แต่เมตตา-กรุณาก็เกิดจากฉันทะ เช่นเราไปเจอคนที่ร่างกายไม่ดี พิการหรืออ่อนแอ กะปลกกะเปลี้ย มีโรคภัยมาก เราอยากอยากให้เขาแข็งแรง อยากให้เขาหน้าตาสดสวยงดงาม อย่างนี้เรียกว่ามีฉันทะ เพราะเราอยากให้เขาดี

เราเจออะไรไม่ดี เราอยากให้มันดี พอเจอคนที่ไม่พรั่งพร้อมไม่บริบูรณ์ ขาดตกบกพร่อง เราอยากให้ดี ก็เกิดเป็นเมตตา-กรุณา เพราะฉะนั้น เมตตา-กรุณาก็เกิดจากฉันทะนั่นแหละ ฉันทะก็เลยเป็นคุณธรรมพื้นฐานที่ใช้ได้กับทุกอย่าง

เจอวัตถุ เจออะไรต่ออะไรอยากให้มันดี อยากให้มันเรียบร้อย อยากให้มันงดงาม อยากให้มันดียิ่งขึ้น เจอคนก็อยากให้เขามีความสุข อยากให้เขาอยู่ดี อยากให้เขาแข็งแรง เด็กเจอลูกสุนัขหิว อยากให้มันได้กินอาหาร เด็กเห็นต้นไม้เหี่ยว อยากให้มันได้น้ำ และพอได้ช่วยได้ทำอย่างนั้น ตัวเด็กเองก็มีความสุข นี่คือความสุขจากฉันทะ คือสุขจากการทำสิ่งที่ดีงาม

ฉันทะตัวนี้ทำให้เริ่มต้นอะไรต่ออะไรไปในทางที่ดี เพราะฉะนั้นพระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า ถ้าฉันทะเกิดขึ้น นี่คือแสงเงินแสงทองมาแล้ว

รมช.ศธ. ดร.สิริกร มณีรินทร์: นำไปใช้ได้กับนักเรียนนายร้อยตำรวจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนักเรียนอาชีวะ