เศรษฐกิจเป็นเจ้าใหญ่ได้ แต่จะพาโลกและชีวิตไปไม่ตลอด

หน้าสำหรับพิมพ์

เศรษฐกิจเป็นเจ้าใหญ่ได้ แต่จะพาโลกและชีวิตไปไม่ตลอด

ภาวการณ์ที่ผ่านมานี้ จึงมีความหมายว่า เศรษฐกิจกำลังเป็นตัวเด่น เป็นเจ้าใหญ่ที่แผ่ขยายอิทธิพลเข้ามาครอบงำการศึกษา ทำให้ต้องตั้งคำถามว่าการศึกษาจะสามารถดำรงความเป็นอิสระไว้ได้หรือไม่

โดยที่แท้จริง ถ้าว่าตามหลักพระพุทธศาสนา การศึกษาถือว่าเศรษฐกิจเป็นปัจจัยเกื้อหนุน เศรษฐกิจเกื้อหนุนการศึกษาอย่างไร ก็คือมนุษย์จะต้องพัฒนาชีวิตให้ดีงามประเสริฐยิ่งขึ้นไป และในกระบวนการพัฒนาชีวิตนี้เขาก็เอาเศรษฐกิจมาเป็นปัจจัยเกื้อหนุนการพัฒนานั้น เพราะว่าคนจะอยู่ได้ และจะมีชีวิตอยู่ดี จะมีการศึกษาพัฒนาชีวิตได้งอกงาม ก็ต้องอาศัยเศรษฐกิจด้วย แต่ต้องชัดว่ามองเศรษฐกิจเป็นปัจจัยเกื้อหนุน

เวลานี้เศรษฐกิจจะมาเอาการศึกษาไปเป็นเครื่องมือ เพื่อไปหนุนการผลิตทรัพยากรของสังคม เป็นต้น จึงเป็นเรื่องที่ต้องมาคิดกันให้มากว่าจะเอาอย่างไร จะให้การศึกษาเป็นใหญ่ หรือเศรษฐกิจเป็นใหญ่

ถ้าเราถือชีวิตเป็นใหญ่ โดยที่มนุษย์แต่ละคนนี้ มีความเป็นมนุษย์อยู่ ๒ ด้าน คือความเป็นชีวิต กับความเป็นบุคคล ชีวิตอยู่กับธรรมชาติ บุคคลอยู่กับสังคม บุคคลไม่มีชีวิตอยู่ได้ไหม สังคมไม่มีธรรมชาติอยู่ได้ไหม แน่นอนว่าชีวิตเป็นฐานของบุคคลอีกทีหนึ่ง แล้วบุคคลจะอยู่ดีโดยไม่คำนึงถึงชีวิตนี่เป็นไปได้หรือไม่

เวลานี้เรากำลังเอาใจใส่ให้ความสำคัญด้านบุคคลมาก จนกระทั่งลืมด้านความเป็นชีวิต เมื่อลืมความเป็นชีวิต ก็จะลืมคุณค่าของความเป็นมนุษย์ด้วย แล้วต่อจากนั้นอะไรต่ออะไรก็จะวิปลาสคลาดเคลื่อน

ถ้าเราให้เศรษฐกิจเป็นใหญ่ ซึ่งมีความหมายต่อไปว่าธุรกิจเป็นใหญ่ ความสำเร็จต่างๆ ก็มุ่งสนองความสำเร็จทางเศรษฐกิจนี้ จุดหมายของพุทธศาสนาที่ว่า จะมีการศึกษาเพื่อให้คนนิพพาน และเพื่อให้แต่ละคนที่อิ่มเย็นแล้วนี้ไปบำเพ็ญประโยชน์สุขเพื่อชาวโลกนั้นก็คงเป็นไปไม่ได้ เพราะว่าแนวคิดทางเศรษฐกิจแบบที่ว่านั้น ย่อมจะเป็นเรื่องของการสนองความต้องการของบุคคล ไม่ใช่สนองความต้องการของชีวิต

บุคคลเป็นเรื่องของตัวตน แต่ชีวิตเป็นสากล ความเป็นบุคคลทำให้มนุษย์แยกตัวออกมา ขณะที่ชีวิตประสานทุกคนสู่ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

เมื่อสนองความต้องการของบุคคล บุคคลแต่ละคนก็จะเอาให้แก่ตน เมื่อเข้าไปอยู่ร่วมกันก็จะแย่งชิง ฉะนั้นการศึกษาที่มีเศรษฐกิจเป็นใหญ่ต้องการที่จะสร้างผลผลิตอะไรต่างๆ ให้มาก แน่นอนว่าจะต้องเอาเพื่อตัว พวกตัว ก็จะต้องมีการแย่งชิงกัน จะให้โลกนี้มีสันติสุขก็คงเป็นไปไม่ได้

ในทางที่ชอบธรรม จะต้องให้การศึกษาเอาเศรษฐกิจมาเป็นปัจจัยเกื้อหนุนการพัฒนาชีวิต หรือเกื้อหนุนการศึกษาให้ได้ แล้วคนที่มีการศึกษาแล้วนี้ ก็จะมีความพร้อมที่จะบำเพ็ญประโยชน์สุขแก่ชาวโลกต่อไป ซึ่งจะเป็นไปตามจุดมุ่งหมายของพระพุทธศาสนาอันสอดคล้องกัน ที่ว่าให้บุคคลนิพพาน แล้วสามารถไปบำเพ็ญประโยชน์สุขแก่ชาวโลกได้อย่างแท้จริง