การศึกษามวลชน เน้นปัจจัยทางสังคม โดยจัดตั้งระบบกัลยาณมิตรขึ้นมาช่วยพาคนให้ก้าวไปในวิถีแห่งไตรสิกขา

หน้าสำหรับพิมพ์

การศึกษามวลชน เน้นปัจจัยทางสังคม โดยจัดตั้งระบบกัลยาณมิตรขึ้นมาช่วยพาคนให้ก้าวไปในวิถีแห่งไตรสิกขา

ธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงสอนให้คนศึกษานี้ คนไหนพยายามไป ก็มีทางที่จะบรรลุอิสรภาพ ซึ่งเป็นจุดหมายที่บรรลุได้ในทุกยุคทุกสมัย ทุกกาลทุกเวลา ไปได้เรื่อย แล้วแต่ตัวเขาจะปฏิบัติ

แต่พร้อมกันนั้นอีกด้านหนึ่ง เราต้องการให้มนุษย์จำนวนมาก หรือส่วนใหญ่ หรือทั้งสังคมนี้ได้ประโยชน์ เราก็จึงจัดกิจกรรมขึ้นมาเป็นพิเศษ คือจัดระบบกระบวนการต่างๆ ทางสังคม เพื่อเอื้อต่อการที่จะให้ทุกคนได้ศึกษา จนกระทั่งเรามาเรียกการศึกษาในความหมายปัจจุบันเป็นทำนองนี้ คือกลายเป็นกิจกรรมและกิจการของสังคม ซึ่งที่จริงนั้น การศึกษาที่เป็นเนื้อแท้ตัวจริงก็คือ กิจกรรมของชีวิตของแต่ละคน หรือเป็นหน้าที่ของทุกชีวิต

ตรงนี้เป็นจุดที่สำคัญ คือ ถ้ามองที่บุคคล ก็มีบุคคลที่สามารถบรรลุจุดหมาย คือบรรลุความเป็นอิสระ โดยเข้าถึงความจริงของธรรมชาติได้ ตลอดทุกเวลาในทุกยุคทุกสมัย ในเมื่อเข้าถึงความรู้หรือปัญญานั้น

แต่สำหรับสังคมแล้วไม่เหมือนกัน อย่างที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไปๆ คนที่สุกงอมพร้อมถึงที่ปฏิบัติเฉพาะตัวเขาก็บรรลุได้ แต่สำหรับสังคมนี้ เมื่อมองรวมๆ ก็คือค่อยๆ ก้าวไป อาจจะก้าวไปอย่างอุ้ยอ้าย หรือบางทีก้าวหน้าไปแล้ว บางคราวก็กลับถอยหลัง

ลองมองดูอย่างสังคมไทยของเรานี้ เราบอกว่า เรานับถือพระพุทธศาสนา ถ้านับถือพระพุทธศาสนาจริง ก็คือเข้าสู่ไตรสิกขา แต่ขอถามว่าเราก้าวไปได้แค่ไหนในไตรสิกขา นี่มองโดยรวมนะ คือมองที่สังคม ไม่ใช่มองที่บุคคล บุคคลนั้นๆ เขาอาจจะเป็นอิสระไปแล้ว แต่ตอนนี้เรามองในแง่สังคม

การที่มีโรงเรียนวิถีพุทธ ก็คือเรากำลังดำเนินงานในขั้นนี้ ไม่ใช่แค่ขั้นการศึกษาของบุคคล แต่เรากำลังจะช่วยให้สังคมทั้งหมด หรือทุกๆ คนนี่ ได้ศึกษา ให้มนุษย์ก้าวไปในวิถีสู่ความเป็นพุทธ คือก้าวไปในวิถีแห่งไตรสิกขา

ในการนี้ ภารกิจของเราที่สำคัญก็คือ การจัดสรรปัจจัยเกื้อกูลต่างๆ ให้แก่บุคคล ที่จะช่วยให้เขาก้าวไปในวิถีแห่งไตรสิกขานั้น เราจึงได้จัดตั้งหลักการต่างๆ ขึ้นมา โดยวางเป็นระบบพื้นฐานของไตรสิกขานั้น เริ่มตั้งแต่ว่า การนำเข้าสู่วิถีของไตรสิกขานั้น ต้องมีองค์ประกอบต่างๆ โดยเฉพาะก็คือปัจจัยแห่งสัมมาทิฏฐิ ซึ่งมีทั้งปัจจัยภายนอก และปัจจัยภายใน

ปัจจัยภายนอก เรียกเป็นศัพท์วิชาการว่า ปรโตโฆสะ เสียงจากผู้อื่น เช่น คำบอกเล่ากล่าวสอนเป็นต้น โดยเฉพาะที่เป็นกัลยาณมิตร ส่วนปัจจัยหรือองค์ประกอบภายในคือ โยนิโสมนสิการ สองอย่างนี้เป็นตัวแกน และมีองค์ประกอบอื่นๆ ต่อไปอีก

แต่ในแง่สังคม การศึกษาที่เราพูดถึงนี้ ต้องเน้นข้อที่หนึ่ง คือ ปรโตโฆสะ ว่าทำอย่างไรจะจัดตั้งกัลยาณมิตรขึ้นมาได้ ให้กัลยาณมิตรนี่ไปช่วยกระตุ้น ไปเอื้อโอกาส ไปจัดสรรปัจจัยแวดล้อม ที่จะตะล่อม ที่จะเกื้อกูลหนุนให้คนซึ่งมีหน้าที่ศึกษาอยู่แล้ว แต่ละคนนั้นได้มีโอกาสพัฒนาตัวเองก้าวไปในวิถีแห่งไตรสิกขาให้ได้

ตรงนี้ก็คือหน้าที่การงานของเรา ที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง ฉะนั้น เรื่องของการศึกษาที่เราเรียกว่าสำหรับมวลชนหรืออะไรอย่างนี้ ที่เรามาจัดเป็นโรงเรียนอย่างโรงเรียนวิถีพุทธนี่ จึงต้องมาดูกันที่ขั้นนี้

เราจึงต้องชัดเจนในเรื่องของหลักการ ในเรื่องของระบบและกระบวนการว่า ระบบของไตรสิกขาคืออะไร เป็นอย่างไร บูรณาการกันอย่างไร มีฐานเริ่มจากอะไร จุดไหน เมื่อชัดแล้วจึงจะเดินหน้าไปได้

เรื่องของการศึกษาสำหรับมวลชนหรือสังคม จึงต้องไปร่วมกับกิจการด้านอื่นของสังคม นอกจากจัดที่ตัวการศึกษา ที่เรามองเป็นด้านเน้นหรือเป็นแกนแล้ว ที่จริงต้องมองทั้งสังคม