เมื่อเป็นการพัฒนา บนฐานของปัญหาไม่ว่าจะเจริญเพียงใด ปัญหาก็ต้องเจริญตามไป

หน้าสำหรับพิมพ์

เมื่อเป็นการพัฒนา บนฐานของปัญหา
ไม่ว่าจะเจริญเพียงใด ปัญหาก็ต้องเจริญตามไป

อย่างไรก็ตาม ความโลภ และความโกรธที่เป็นธรรมดาของมนุษย์ปุถุชนนี้ จะควบคุมได้ง่ายขึ้น แล้วก็จะเป็นเรื่องประเภทเฉพาะกรณี ที่เกิดขึ้นแล้วก็หายไป คงอยู่ไม่นาน ถ้าไม่มีปัจจัยตัวที่สามมาคอยหนุน

ข้อสำคัญ การที่ความโลภและความโกรธเหล่านั้น ก่อให้เกิดภัยอันตรายรุนแรงและยาวนานกว้างไกล ก็เพราะปัจจัยอีกอย่างหนึ่งในจิตใจของมนุษย์ อันนี้คือสิ่งที่เรียกว่า ทิฏฐิ หรือความเห็น ความเชื่อ ลัทธินิยม และแม้แต่ศาสนา หรืออุดมการณ์ต่างๆ ตลอดจนค่านิยมในสังคม เมื่อใดความโลภ ความโกรธ ความชิงชังกัน มีความเชื่อ มีความคิดเห็น มีลัทธิ หรือมีค่านิยมเป็นที่เกาะ เป็นที่ยึดถือจับตัวแล้ว มันก็จะมีตัวกำหนดทิศทางและคอยกำกับให้ความโลภและความโกรธแค้นนั้นก่ออันตรายได้อย่างสม่ำเสมอเป็นประจำ คงอยู่นาน และแก้ไขได้ยาก

เมื่อมีความยึดถือตามๆ กันไป จะโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวก็ตาม มันก็จะกลายเป็นกรรมของสังคมที่มีผลกว้างไกลสืบไปตลอดกาลเวลาอันยาวนานทีเดียว

ในทางตรงข้าม ถ้ามีความเห็นถูกต้อง มีความเชื่อถูกต้อง มีค่านิยม มีลัทธิอุดมการณ์ที่ถูกต้อง นอกจากผลดีและพลังสร้างสรรค์มากมายจะเกิดจากทิฏฐิที่ถูกต้องนั้น และทิฏฐิที่ถูกต้องนั้นจะเป็นฐานหนุนคุณธรรมที่ตรงข้ามกับโลภะและโทสะให้มีกำลังมากขึ้นแล้ว ความโลภและความโกรธที่ยังมีอยู่ ก็จะเกิดได้น้อย อยู่ในขอบเขตจำกัด และถูกควบคุมได้ง่าย เพราะไม่มีที่เกาะที่ยึดหรือฐานที่จะตั้งตัว

แต่ปัจจุบันนี้เราจะเห็นได้ชัดว่า ความโลภ ความโกรธได้ถูกหนุนให้แน่นหนาและมีกำลังมาก เพราะมีฐานมีที่เกาะที่ยึดจากความเห็นผิด

ในยุคที่ผ่านมา เรามีปัญหากับเรื่องอุดมการณ์ใหญ่ๆ ที่แบ่งโลกออกเป็น ๒ ค่าย เวลานี้เราบอกว่าการขัดแย้งแข่งขันระหว่างอุดมการณ์ใหญ่นั้นหมดไป แต่ที่จริงเราไม่ได้หมดปัญหาจากอุดมการณ์หรอก เพราะอุดมการณ์นี้ ก็คือเรื่องของทิฏฐินั้นเอง ที่จริงเรากลับลงไปสู่ปัญหาในเรื่องทิฏฐิ ที่ลึกลงไปถึงขั้นรากฐานทีเดียว

เพื่อรวบรัดจะพูดได้ว่า มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิดสำคัญที่ครอบงำอารยธรรมของมนุษย์สมัยปัจจุบัน มี ๓ ประการ คือ

1. การมองตัวมนุษย์เอง แยกต่างหากจากธรรมชาติ โดยมีฐานะที่จะไปเป็นเจ้าของผู้ครอบครองพิชิตธรรมชาติ และจัดการกับธรรมชาติตามความปรารถนาของตน
2. การมองเพื่อนมนุษย์ ไม่เป็นเพื่อนมนุษย์ คนไม่มองคนในความมีภาวะที่ร่วมกัน แต่มองแบบแบ่งแยกออกไปว่า เป็นมนุษย์พวกโน้น พวกนี้ มีตัวกำหนดแบ่งแยกต่างๆ
3. การมองความสุข ว่าเกิดจากการมีวัตถุที่จะบำรุง บำเรอตนให้เต็มที่ โดยเข้าใจว่ามนุษย์จะมีความสุขได้ต่อเมื่อมีวัตถุเสพบำรุงบำเรอมากที่สุด

ข้อที่ ๑ เป็นทรรศนะหรือทิฏฐิต่อธรรมชาติ ข้อที่ ๒ เป็นทิฏฐิหรือทรรศนะในการมองมนุษย์ด้วยกัน ข้อที่ ๓ เป็น การมองจุดหมายของชีวิตของตัวมนุษย์เอง

ทิฏฐิ ๓ อย่างนี่แหละเป็นตัวกำหนดทิศทางหรือวิถีการกระทำของมนุษย์ ซึ่งเราเห็นได้ไม่ยากว่ามันมีบทบาทอย่างไรในปัจจุบัน มนุษย์ปัจจุบันนี้ตกอยู่ใต้อำนาจครอบงำของทิฏฐิเหล่านี้

ถ้ามนุษย์ทั้งหลายอยู่ใต้อำนาจของมัน เขาก็มีกรรมร่วมกัน เรียกว่าเป็น กรรมของสังคม สังคมก็จะหันเหหมุนวนเป็นไปตามทิฏฐิเหล่านี้ คือเป็นไปตามกรรม อันได้แก่การกระทำในรูปแบบต่างๆ ของมนุษย์ที่เกิดจากทิฏฐิเหล่านี้

เพราะฉะนั้น จึงต้องย้ำว่า เมื่อความโลภและความโกรธ หรือ โลภะ และโทสะ คือความอยากได้ และความแบ่งแยกเกลียดชังกันนั้น มีทิฏฐิเป็นฐานก่อตัว หรือก่อตัวขึ้นเป็นทิฏฐิ แล้ว กลายเป็นความเห็น เป็นหลักการ เป็นความเชื่อ ไม่ว่าจะทางศาสนาหรืออะไรก็ตามขึ้นมาแล้วนี้ มันจะลงลึก มันจะแนบแน่น และก็จะยืดเยื้อมั่นคงก่อผลยาวนานกว้างไกล แก้ไขได้ยาก และในการแก้ไขนั้น ถ้าไม่แก้ให้ถึงขั้นทิฏฐิคือความเห็นผิดเหล่านี้แล้ว การแก้ความโลภและความโกรธก็ไม่มีทางสำเร็จได้