ไทยดีด้านวัฒนธรรมเมตตา แต่ด้อยด้านวัฒนธรรมแสวงปัญญา อเมริกันด้อยด้านวัฒนธรรมเมตตา แต่ดีด้านวัฒนธรรมแสวงปัญญา

หน้าสำหรับพิมพ์

ไทยดีด้านวัฒนธรรมเมตตา แต่ด้อยด้านวัฒนธรรมแสวงปัญญา
อเมริกันด้อยด้านวัฒนธรรมเมตตา แต่ดีด้านวัฒนธรรมแสวงปัญญา

อันนี้ก็เป็นเรื่องของเทคนิควิธีต่างๆ แต่รวมแล้วก็คือจิตใจต้องดีก่อน คือ มีความใฝ่รู้ อยากรู้ และเป็นคนที่แสวงปัญญา

ก็เลยอยากจะย้ำว่า เวลานี้ สังคมไทยเราขาดวัฒนธรรมทางปัญญา หรือจะเรียกเต็มว่า ขาดวัฒนธรรมในการแสวงปัญญา

ถ้าจะพูดในเชิงเปรียบเทียบก็ได้ว่า มีวัฒนธรรมอยู่ ๒ อย่าง คือ วัฒนธรรมแห่งเมตตา ได้แก่ความมีน้ำใจ ความรัก ความปรารถนาดี การเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ช่วยเหลือกันต่างๆ ตลอดจนนับถือกันเป็นพี่เป็นน้อง เป็นต้น และอีกด้านหนึ่งคือ วัฒนธรรมแห่งปัญญา หรือวัฒนธรรมในการแสวงปัญญา

สังคมไทยของเรานี้ มีพื้นเพภูมิหลังดีในด้านวัฒนธรรมแห่งเมตตา แต่เราค่อนข้างขาดวัฒนธรรมแห่งปัญญา

จะเห็นได้ว่า คนไทยเราไม่ชอบค้นหาความรู้ อย่างที่ว่านักเรียนนักศึกษาไปห้องสมุด แทนที่จะอ่านค้นคว้าตำรับตำรา กลับไปอ่านแต่หนังสือบันเทิง ไม่สนใจหนังสือค้นคว้า อย่างนี้เป็นต้น

ในสังคมไทย หนังสือประเภทที่เป็นหลักวิชา ต้องใช้ความคิด ต้องอ่านเพื่อหาความรู้จริงๆ นั้น คนไม่ค่อยซื้อ คนชอบหนังสืออ่านเล่นสนุกสนานบันเทิง จนเอียงสุดไปข้างเดียว

อันนี้เป็นสภาพที่ฟ้องว่า สังคมไทยของเรานี้ขาดวัฒนธรรมในการแสวงปัญญา

ทีนี้หันไปดูสังคมฝรั่ง เมื่ออยู่ในโลก เราก็ลองเทียบกันดู

สังคมฝรั่งอย่างอเมริกัน ก็เห็นกันว่าด้อยวัฒนธรรมแห่งเมตตา เพราะเป็นสังคมแบบตัวใครตัวมัน เป็นสังคมแห่งการแก่งแย่งแข่งขัน คนที่แย่งชิงกัน ก็ต้องแข่งขัน จึงจะเก่ง และคนต้องแย่งชิงกัน การแข่งขันจึงจะดำเนินไปได้

อเมริกันด้อยทางวัฒนธรรมแห่งเมตตา แต่เขาดีทางด้านวัฒนธรรมแห่งปัญญา หรือวัฒนธรรมแสวงปัญญา เพราะเขาถูกบีบคั้นมามาก จึงต้องดิ้นรนคิดหาทางเป็นอิสระ

แม้แต่ความเป็นอยู่แบบตัวใครตัวมัน ก็ทำให้ต้องดิ้นรนหาทางรอด เมื่อดิ้นรนหาทางรอด ก็ต้องคิดแก้ปัญหา เมื่อคิดแก้ปัญหา ก็ต้องหาความรู้ ต้องพัฒนาปัญญา ต้องรู้จักมองดูสถานการณ์ ต้องศึกษาสภาพแวดล้อม วิถีชีวิตอย่างนี้บังคับให้ฝรั่งต้องหาความรู้และต้องใช้ความคิดมาก เขาจึงพัฒนาวัฒนธรรมด้านการแสวงปัญญา แต่พร้อมกันนั้น มันก็ทำให้เขาด้อยทางด้านวัฒนธรรมแห่งเมตตา

ทีนี้ ของเราที่มีวัฒนธรรมแห่งเมตตาช่วยเหลือเกื้อกูลกันดีนั้น ก็ต้องคอยเตือนกันอยู่เสมอว่า พวกเราที่อยู่กันสบายนี่ ระวังนะ เดี๋ยวจะประมาท คือ เมื่อเราช่วยเหลือกันดี เราก็เลยอยู่กันสบาย ไม่ค่อยทุกข์ร้อน ไม่ถูกบีบคั้น เราก็เลยไม่ดิ้นรน

เมื่อไม่เจอปัญหาบ่อยๆ ไม่ดิ้นรน แล้วการแสวงหาความรู้และการคิดหาทางแก้ปัญหา ก็ย่อมด้อยลงไป สังคมของเราจึงมีจุดอ่อนที่ว่าด้อยทางวัฒนธรรมแห่งการแสวงปัญญา

นอกจากนั้น ความประมาทของคนที่อยู่สบาย ยังส่งผลร้ายที่สำคัญอีกอย่างหนึ่ง กล่าวคือ วัฒนธรรมแห่งเมตตา ที่ช่วยเหลือกันดี พึ่งพากันได้ง่าย ที่เป็นส่วนดีนั้น ถ้าไม่รู้จักใช้ ถ้าไม่พัฒนาคนให้พ้นความประมาท จะทำให้คนไม่พยายามพึ่งตนเอง ได้แต่รอพึ่งคนอื่น และชอบการที่มีคนอื่นมาทำให้

ถ้าเป็นด้านการเมือง ก็จะโอนเอนไปในทางที่ชอบผู้เผด็จการ และกลายเป็นคนอ่อนแอ เป็นภาวะเสียดุลของชีวิตและสังคม

ถ้าว่าตามหลักก็คือการปฏิบัติพรหมวิหาร ๔ ไม่ครบกระบวน (ได้เพียงด้านช่วยเหลือคน แต่ด้อยในด้านรักษาธรรม)