จริงใจและเปิดใจที่เมตตา แต่ต้องดำเนินการด้วยปัญญา

หน้าสำหรับพิมพ์

จริงใจและเปิดใจที่เมตตา แต่ต้องดำเนินการด้วยปัญญา¹

ปุจฉา: พระคุณเจ้าเจ้าคะ ที่พระคุณเจ้าได้กล่าวว่า ก่อนที่เราจะเข้าสู่ระบบผสมกลมกลืนได้ เราต้องมีความจริงใจและเปิดใจซึ่งกันและกันก่อน แต่ถ้าเราจริงใจ แล้วคนอื่นไม่จริงใจล่ะคะ

วิสัชนา: ก็ต้องค่อยๆ พูด ค่อยๆ จากัน ไม่ใช่อึกอักก็ต่อว่าฉันจริงใจแล้วนะ แต่คุณจริงใจกับฉันหรือเปล่า จุดสำคัญ คือ เราต้องมีความรู้เท่าทัน หมายความว่า

1. จากความรับผิดชอบของแต่ละคน จริยธรรมต้องเริ่มต้นจากตัวเอง เราจะต้องมีความรับผิดชอบตั้งขึ้นมาก่อน ในเมื่อเรามั่นใจแล้วว่าเรามีความจริงใจ แต่
2. เราต้องมีปัญญาด้วย ไม่ใช่กลายเป็นคนที่โง่เง่าเต่าตุ่น คิดแต่จะมีเมตตาปรารถนาดี ถ้าอย่างนี้ก็กลายเป็นเหยื่อของเขาเท่านั้นเอง

ฉะนั้นพระพุทธเจ้าจึงไม่ได้สอนให้มีเมตตาอย่างเดียว แต่ทรงสอนให้มีปัญญาด้วย

วันนี้จึงได้พูดถึงวัฒนธรรมแห่งเมตตา ว่าต้องมาคู่กับวัฒนธรรมแห่งการแสวงปัญญา

เมื่อเราจริงใจแล้ว เราก็ต้องรู้ทันด้วยปัญญาว่าเขาจริงใจไหม แต่เป้าหมายก็คือต้องพยายามให้เขาจริงใจด้วย ให้เป็นความจริงใจต่อกันทั้งสองฝ่าย จึงต้องมีการพูดจากันอย่างเปิดใจ

อันนี้ก็คือกระบวนการอย่างที่คุณจุฬารัตน์ กำลังพูดอยู่ คือการหาวิธีแก้ปัญหาปัจจุบันที่จะมี เช่น ความไม่จริงใจ และไม่เปิดใจทั้งหลายทั้งมวล นั่นคือเราจะต้องมีวิธีจัดการกับปัญหาเหล่านี้ แต่เราต้องมีฐาน คือมั่นใจตัวเองว่าเราจริงใจ

หมายความว่า ตอนนี้มีจุดเริ่มแล้ว ถ้าเรามีความจริงใจ และเปิดใจ เราก็เป็นผู้เริ่มต้นที่ถูกต้องแล้ว แต่จะเดินหน้าไปได้แค่ไหน ก็จะต้องมีอีกฝ่ายหนึ่งมาประสานร่วมมือด้วย คือคนอื่นที่จริงใจและเปิดใจ ซึ่งจะมีแค่ไหน ก็เป็นขั้นตอนที่ต้องทำด้วยปัญญา โดยไม่ประมาท

จะต้องเข้าใจว่า เมตตาเป็นเรื่องของเจตนา คือความตั้งจิตปรารถนาดีต่อกัน และมุ่งตรงสู่จุดหมายที่บริสุทธิ์ แต่ตัวที่จะดำเนินการให้สำเร็จ คือ ปัญญา

มีแต่เมตตาอย่างเดียว ดำเนินการไม่สำเร็จ ตัวที่จะดำเนินการให้สำเร็จ คือจะแก้ปัญหาได้ ได้แก่ปัญญา คนไม่มีปัญญา ก็ทำอะไรไม่สำเร็จ เพราะฉะนั้น พระพุทธเจ้าจึงทรงเน้นปัญญา

เมตตา เป็นธรรมชั้นพรหม แต่ปัญญา เป็นธรรมที่ให้สำเร็จเป็นพระพุทธเจ้า

ถ้าเรามีพรหมวิหาร 4 เราเป็นได้อย่างสูงสุด คือพระพรหม เมตตานี่สูงมาก ไปได้ถึงพระพรหมเลย แต่เป็นพระพุทธเจ้าไม่ได้ พระพุทธเจ้าสำเร็จด้วยปัญญา แต่เป็นปัญญาที่สูงสุดจนกระทั่งทำให้มีเมตตากรุณา พร้อมหมด

ปัญญาเป็นตัวนำ คือเป็นตัวนำขบวน ตั้งต้นแต่ชี้ทางบอกทาง ถ้าเราไม่มีปัญญาก็เหมือนกับไม่มีแม้แต่แสงสว่าง เราก็มองไม่เห็นอะไร จะไปทิศไหนก็ไปไม่ถูก และปัญญาเป็นเหมือนเข็มทิศด้วย ถ้าเป็นเขตแดนกว้างใหญ่ ไม่มีเข็มทิศก็ไม่รู้ทิศรู้ทาง ไปไม่ถูก ปัญญาจะส่องสว่างให้เห็นทิศทาง และเมื่อปัญญามากขึ้น ก็สว่างกว้างออกไป เท่ากับมันขยายช่องทาง เราเคยรู้เท่านี้ เราทำได้เท่านี้ พอปัญญามา มันก็ขยายออกไป ทำได้มากขึ้น เราเคยแก้ไขอะไรทำอะไรได้ไม่ซับซ้อน พอมีปัญญามาก็แก้ไขทำได้ซับซ้อนขึ้น

ทีนี้ข้อที่สำคัญยิ่งก็คือ ในตอนครึ่งๆ กลางๆ ระหว่างพัฒนาปัญญาอยู่นั้น ถ้าปัญญาเกิดไปสนองเจตนาที่ไม่ดี ก็เลยช่วยให้ทำอะไรได้ซับซ้อนในทางไม่ดี ดังนั้น คนที่มีปัญญามากขึ้น แต่เจตนาไม่ดี จึงทำการได้สำเร็จ แต่เป็นความเสียหายหรือร้ายมากขึ้น

จึงต้องให้มาทั้งคู่ คือ เจตนาก็ดีประกอบด้วยเมตตา มีความจริงใจ ปรารถนาดีต่อทุกคน ต่อประเทศชาติสังคม และมีปัญญาที่คมชัดมาเป็นตัวดำเนินการ เป็นตัวชี้ทางเบิกทางขยายขอบเขต และเป็นตัวที่ทำให้เกิดความเป็นอิสระ โดยแก้ปัญหาให้หลุดพ้นโล่งโปร่งไปได้