จริยธรรมที่แท้ คือ ปฏิบัติการแห่งการพัฒนาความสุข

หน้าสำหรับพิมพ์

จริยธรรมที่แท้ คือ ปฏิบัติการแห่งการพัฒนาความสุข

ทีนี้ จริยธรรมแบบประนีประนอม ซึ่งอยู่กันอย่างกล้ำกลืนฝืนใจนี้ เป็นจริยธรรมแบบตะวันตก แต่ในจริยธรรมแบบพุทธศาสนา เราไม่ได้มองอย่างนั้น

ขอให้สังเกตว่า คนที่มองความหมายของจริยธรรมด้วยสายตาแบบจริยธรรมตะวันตก จะนึกว่าจริยธรรมแบบไหนๆ ก็เหมือนๆ กัน แต่ที่จริงไม่เหมือนกันเลย

จริยธรรมในพุทธศาสนาเป็น จริยธรรมแห่งความสุข หมายความว่า คนเรานี้ เมื่อปฏิบัติตามหลักจริยธรรม พอเริ่มพัฒนาในจริยธรรม ก็จะเริ่มพัฒนาความสุขไปด้วย โดยมีสภาพจิตตัวยืน คือ ปีติปราโมทย์

ยกตัวอย่างง่ายๆ เช่นคนที่ปฏิบัติตามหลักจริยธรรม เมื่อเจริญสมาธิ ก่อนจะมีจิตตสมาธิ คือเกิดสมาธิของจิตใจ ก็มีธรรมสมาธิขึ้นมาก่อน คือเมื่อธรรมที่เป็นองค์ประกอบตั้งแน่ว จิตก็จะตั้งแน่วด้วย

ธรรมสมาธิ ธรรมอันเป็นองค์ประกอบที่ตั้งแน่วนั้น มี ๕ ข้อ คือ

1. ปราโมทย์ ความร่าเริงเบิกบานแจ่มใส
2. ปีติ ความปลาบปลื้มอิ่มใจ
3. ปัสสัทธิ ความสงบเย็นผ่อนคลายกายใจ ไม่เครียด
4. สุข ความฉ่ำชื่นรื่นใจ
5. สมาธิ ความตั้งแน่วของจิต

พอได้ ๕ ข้ออย่างนี้ครบ ก็ถึงตัวสมาธิ เรียกว่าเป็นจิตตสมาธิ การฝึกสมาธิก็สำเร็จ เพราะฉะนั้น จิตตสมาธิก็คู่กับธรรมสมาธิ

หลักธรรมสมาธิ ๕ ข้อนี้ พระพุทธเจ้าทรงเน้นเสมอ เพราะฉะนั้น ชาวพุทธจะต้องทำจิตใจของตัวให้มีองค์ประกอบ ๕ ประการนี้อยู่เสมอ เฉพาะอย่างยิ่งข้อที่ ๑. ปราโมทย์ ความร่าเริงเบิกบานแจ่มใส และ ๒. ปีติ ความอิ่มใจ ปลื้มใจ

อย่างคุณแม่เห็นลูกเรียนหนังสือได้ดี ก็ปลื้มใจมีปีติด้วย ลูกเรียนหนังสือ เห็นคุณแม่สบายใจมีความสุข ตัวเองก็มีความสุขด้วย อย่างนี้เรียกว่ามีปีติสุข ทั้งคุณแม่และคุณลูกมีปีติสุขด้วยกัน ประสานกลมกลืนไปด้วยกัน ไม่ต้องฝืนใจ เป็นปีติสุขที่เราสร้างขึ้นได้ในชีวิตที่ดีงาม อย่างเป็นประจำทุกวัน

แล้วต่อจากนั้นก็มีปัสสัทธิ ที่ว่าสงบเย็น ผ่อนคลาย ไม่เครียด

สมัยนี้ ดูสิ โลกแห่งการประนีประนอมนี้เต็มไปด้วยความเครียด เพราะว่าจิตมันไม่ยอมจริง มันฝืน มันจำใจ มันขัดแย้งในตัวเอง เมื่อมันลงไปไม่ถึง harmony มันฝืนใจตัวเอง ก็จึงต้องคับข้องติดค้าง แล้วก็เครียดอยู่

ฉะนั้นจึงต้องสร้าง ธรรมสมาธิ ๕ นั้นขึ้นมา ให้ทุกอย่างเข้ากันประสานมั่นแน่ว ถ้าสร้างได้ จึงจะเกิดจริยธรรมที่แท้จริง

ในจริยธรรมแบบฝืนใจ ตามระบบประนีประนอมแห่งการแข่งขันแย่งชิงนั้น แม้แต่ความสุขของคนก็ขัดแย้งกัน เช่น ถ้าเราได้ เขาก็อด ถ้าเราสุข เขาก็ทุกข์ เมื่อฝ่ายหนึ่งสุข ฝ่ายหนึ่งทุกข์ สันติภาพที่แท้จริงก็เป็นไปไม่ได้ หรือไม่อาจยั่งยืนอยู่ได้

แต่ในจริยธรรมที่แท้คนจะพัฒนาขึ้นไปในด้านความสุข ทำให้ความสุขก็มาประสานกัน กลายเป็นความสุขร่วมกัน ด้วยกัน

ความสุขแบบประสานที่เป็น harmony ในทางความสุขนี้ ก็พัฒนาไปจากฐานของธรรมชาตินี่เอง โดยเริ่มจากในครอบครัว จากการทำความดีต่อกันระหว่างพ่อแม่กับลูก ที่มีเมตตา คือรักใคร่ปรารถนาดีต่อกัน เช่น คุณแม่อยากเห็นลูกมีความสุข ก็ให้อะไรต่างๆ แก่ลูกโดยไม่เสียดายเลย และเมื่อเห็นลูกมีความสุข แม่ก็มีความสุขด้วย

ทีนี้ ลูกก็เหมือนกัน ถ้ารักแม่ ก็อยากทำอะไรให้แม่ พอทำอะไรให้แม่ได้สำเร็จ เห็นแม่มีความสุข ลูกก็ปลื้มใจมีความสุขด้วย

ความจริงของธรรมชาติมันก็เป็นอย่างนี้ แล้วเราก็พัฒนาต่อไปโดยขยายความรักออกไปยังพี่น้อง ญาติมิตร เพื่อนร่วมชาติร่วมโลกทั้งหมด ให้มีความสุขแบบประสานไปทั่ว

คนเราที่จะพัฒนาในจริยธรรม ก็มีความสุขไปในตัวตั้งแต่ในการทำความดีแต่ละอย่างแต่ละครั้งนั่นแหละ คือเมื่อทำอะไรที่ดีงามขึ้นมาได้สำเร็จ หรือทำก้าวหน้าไป ก็เกิดความอิ่มใจ มีปีติ เมื่อเราทำอะไรด้วยใจรัก ก็มีความร่าเริงเบิกบานใจในเวลาที่ทำ

จริยธรรมแบบนี้เป็นจริยธรรมแท้ที่ต้องเอามาใช้ เป็นจริยธรรมที่เป็นไปตามธรรมชาติ ไม่ใช่จริยธรรมแบบบทบัญญัติที่เป็นข้อบังคับฝืนใจ จึงหวังว่าเราจะต้องมาทำ reengineering กันในเรื่องจริยธรรมนี้

ตอนนี้ชักจะลืมกันไปแล้ว เมื่อ ๖-๗ ปีก่อน พูดกันเหลือเกิน คนไทยลืมง่าย ตอนนั้นตื่นกันนักหนา reengineering ต้องรื้อปรับระบบกันใหม่

ตอนนี้ต้องรื้อปรับระบบจริยธรรมกันใหม่ จริยธรรมที่มันพลาดไปกลายเป็น จริยธรรมแห่งความทุกข์ หรือ จริยธรรมแห่งความฝืนใจ

ต้องมาปรับกันใหม่เข้าสู่ระบบที่ถูกต้อง คือให้เป็นจริยธรรมแห่งความสุข ซึ่งเป็น จริยธรรมแห่งความสุข ซึ่งเป็นกิจกรรมแห่งการพัฒนามนุษย์ อย่างถูกต้องสอดคล้องตามกฎธรรมชาติ