จะเป็นประชาธิปไตย ต้องพูดกันได้ และต้องใฝ่รู้ความจริง

หน้าสำหรับพิมพ์

จะเป็นประชาธิปไตย ต้องพูดกันได้ และต้องใฝ่รู้ความจริง

ถ้าเรามีจุดหมายในการหาความรู้ ให้เต็มให้สมบูรณ์ เราจะไม่รังเกียจ เราก็จะคอยรับฟังหาความรู้ของเราเรื่อยไป ซึ่งก็กลายเป็นดี เพราะฉะนั้นทางพระจึงสอนให้เป็น ธัมมกาโม แปลว่า เป็นผู้ใคร่ธรรม

ที่ว่า “ใคร่ธรรม” ก็คืออยากได้ความจริง ที่ว่าอยากได้ความจริงก็คืออยากรู้ เมื่ออยากรู้ ก็หาความรู้ จึงต้องเป็นนักศึกษา เป็นนักไถ่ถาม และรู้จักแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพราะฉะนั้น หลักข้อนี้ท่านจึงย้ำไว้มาก

ธัมมกาโมนี้ เมื่อเป็นคำนาม ก็เป็น ธรรมกามตา แปลว่า ความเป็นผู้ใคร่ธรรม รักความจริง อยากได้ความจริง ท่านให้ไว้คู่กับอีกหลักหนึ่งที่เรียกว่า โสวจัสสตา แปลว่า ความเป็นคนที่พูดกันง่าย

หลักพูดกันง่ายนี้ โบราณใช้กันไปใช้กันมา คนไทยพูดกันไปพูดกันมา กลายเป็น “ว่านอนสอนง่าย”

ทีนี้ ว่านอนสอนง่าย ไปๆ มาๆ ก็เลยเชื่อแต่คำสั่งโดยไม่คิดเลย เรียกว่าเอียงไปข้างเดียวสุดโต่ง

ความจริงนั้น “โสวจัสสตา” ถ้าแปลตามศัพท์แท้ๆ ก็คือ “พูดกันง่าย” โสวจัสสตา เป็นหลักสำคัญในสังคมประชาธิปไตย คนในสังคมประชาธิปไตย ต้องเป็นคนพูดกันง่าย โดยชอบรับฟัง

เมื่อมี โสวจัสสตา เป็นคนที่พูดกันง่าย และมี ธรรมกามตา ความเป็นผู้ใคร่ธรรม รักความจริงความถูกต้องดีงาม อยากรู้ อยากเข้าถึงความจริง มาเข้าชุดกัน ตอนนี้ก็มีแต่เดินหน้าอย่างเดียว เพราะว่าชอบฟังอยู่แล้ว เมื่ออยากหาความรู้ ก็เลยชอบซักถาม ชอบแลกเปลี่ยนความคิดเห็น

เมื่อเรามองคนอื่นที่มาขัดแย้งในแง่ที่เราจะหาความรู้เพิ่มเติม ก็จะแก้ไขความขัดแย้งได้ด้วย

หลักการนี้เป็นข้อสำคัญที่ต้องใช้ในสังคมประชาธิปไตย การที่เราแสดงความคิดเห็น จะต้องมาด้วยกันกับความพร้อมที่จะรับฟังคนอื่น และในการรับฟังคนอื่นนั้น เราก็จะได้เดินหน้าในการหาความรู้เพิ่มขึ้นด้วย

บางคนชอบฟังอย่างเดียว แต่คนที่ชอบฟังนั้นมีหลายแบบ คือบางคนฟังไปอย่างนั้นเอง ฟังแล้วไม่รู้จักคิด ก็ไม่ได้เรื่องอะไร

ส่วนบางคนไม่ค่อยพูดอะไร แต่เขาฟังแล้วคิดตลอดเวลา เขาได้ประโยชน์จากสิ่งที่คนอื่นพูด ขณะที่คนอื่นพูดนั้น เขาฉลาดฟัง และได้แง่มุมความคิดใหม่ๆ คือ ในขณะที่เขาฟัง เขาคิดอะไรไปอีกเยอะ เขาได้จุดกระทบ หรือแง่มุมใหม่ๆ แล้วก็คิดไปถึงสิ่งที่คนที่พูดไม่ได้คิดด้วยซ้ำ เพราะว่า เขาเป็นคนที่คิดเป็น เขาจึงต้องหาแง่หามุมหาข้อมูลความรู้มาใช้ในการเดินความคิด

ทีนี้ พอได้ข้อมูลใหม่ ได้แง่มุมเพิ่มขึ้น เขาก็ใช้มันให้เป็นประโยชน์ในการคิดแตกลูกแตกแง่แตกมุมออกไปอีก ก็เลยดีใหญ่ และการที่เขาได้เพิ่ม ก็ไม่ใช่เขาได้คนเดียว แต่ได้ทั้งสังคม เพราะว่าเขากำลังทำงานเพื่อสังคม เพื่อประเทศชาติอยู่ เมื่อเขาได้สังคมก็จึงได้ด้วย

การปฏิบัติอย่างนี้ ก็เหมือนกับว่าเราไม่มีตัวตน แต่เราทำไปตามกระบวนการของธรรมชาติ เมื่อเรารู้อยู่ว่าเรานั้นไม่สามารถจะรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง เราก็อยากจะมีความรู้ที่เต็ม สมบูรณ์ เราก็คอยรับและหาความรู้ เพื่อเอาความรู้มาเติม แล้วเราก็เอาความรู้นั้นมาเป็นข้อมูลของความคิด เมื่อคิดไปได้อย่างไร ก็แสดงความเห็น

บางทีการแสดงความเห็นของเราก็อาจจะออกมาในรูปของคำถาม เพราะว่าในการแสดงความเห็นนั้น เราไม่จำเป็นจะต้องไปพูดว่าอย่างนั้นอย่างนี้ บางทีคนฉลาดในการแสดงความเห็นโดยแสดงออกมาเป็นคำถามก็ได้ แล้วการแสดงออกเป็นคำถามนั้นบางทีได้ผลดีมากกว่า

เราจึงต้องหัดพลิกความเห็นเป็นคำถาม เมื่อถามแล้ว ก็ได้ประโยชน์มากขึ้น