ถ้ารู้ผิดพลาด ปฏิบัติไม่ถูก จะสันโดษหรือไม่สันโดษ ก็ไม่มีทางพัฒนา

หน้าสำหรับพิมพ์

ถ้ารู้ผิดพลาด ปฏิบัติไม่ถูก
จะสันโดษหรือไม่สันโดษ ก็ไม่มีทางพัฒนา

พอฝึกแล้ว ชีวิตเราเองดีขึ้น โล่งเบาขึ้น เราก็เอาเวลาที่จะบำรุงบำเรอตาหูลิ้นกายไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น ตอนนี้จะตรงกับคำที่ว่า ความสุขอยู่ที่ความพอใจ เมื่อเรามีความพอใจ แม้มีวัตถุสิ่งเสพไม่ต้องมาก เราก็มีความสุข การมีความสุขจากวัตถุสิ่งเสพบำเรอได้ง่ายโดยไม่ต้องมีมากนี้ ท่านเรียกว่ามีความสันโดษ สันโดษคือความพอใจ ความสุขอยู่ที่ความพอใจ แม้จะมีวัตถุไม่ต้องมาก ก็มีความพอใจและมีความสุขได้

ทีนี้พอมีความสุขจากวัตถุได้โดยไม่ต้องมีมากแล้ว จะทำอย่างไร สันโดษทำให้เรามีความสุข แต่ไม่ได้หมายความว่าสันโดษเพื่อความสุขนะ อย่าเข้าใจผิด หลายคนเข้าใจว่า สันโดษเพื่อจะได้มีความสุข เมื่อเราเป็นคนมีความพอใจง่าย ถึงจะมีวัตถุไม่มากก็มีความพอใจ เราก็มีความสุข แต่ถ้าสันโดษไม่เป็น จะกลายเป็นว่าไม่อยากได้ไม่อยากดีไม่อยากมีอะไร ไม่อยากมีวัตถุมาก ไม่อยากมีเงินมีทองร่ำรวย แล้วก็เลยไปว่าไม่อยากทำงานทำการ กลายเป็นเกียจคร้านไป ถ้าอย่างนี้ก็ไม่ใช่การปฏิบัติธรรมแล้ว แต่กลายเป็นความสับสนปนเป ไม่รู้อะไรเป็นอะไร เพราะฉะนั้นจะต้องให้ชัด ไม่ใช่แค่ว่าสันโดษคืออะไรเท่านั้น ต้องชัดด้วยว่าสันโดษในอะไร และสันโดษเพื่ออะไร

สันโดษ คือความพอใจในวัตถุเสพบริโภคเท่าที่มีที่ได้เป็นของตน ไม่โลภอยากได้ของคนอื่น หรือเกินเลยจากความชอบธรรม สันโดษคืออะไร ทิ้งไว้เท่านี้ก่อน

ทีนี้ สันโดษเพื่ออะไร สันโดษไม่ใช่เพื่อความสุข ความสุขเป็นของพ่วงมากับสันโดษอยู่ในตัวแล้ว หรือว่าสันโดษพ่วงเอาความสุขมาด้วยอยู่แล้ว จึงไม่ต้องสันโดษเพื่อความสุขอีก แต่ก่อนจะตอบว่าสันโดษเพื่ออะไร ขอทวนว่าสันโดษในอะไร เมื่อกี้นี้ได้พูดแล้วว่า สันโดษ คือพอใจในวัตถุเสพบริโภค ตรงนี้จำกัดให้ดี ไม่ใช่ให้สันโดษในความดีในการทำหน้าที่การงาน ในการบำเพ็ญประโยชน์ เป็นต้น ตรงนี้สำคัญ นี่ข้อหนึ่งละ เดี๋ยวจะพูดต่อไป

ทีนี้ สันโดษอย่างไร คนที่ไม่สันโดษ ไม่พอใจในวัตถุเสพบริโภค เท่าที่มีที่ได้เป็นของตนโดยชอบธรรม จะเป็นอย่างไรบ้าง

๑. เขาไม่มีความสุขกับสิ่งที่มีที่ได้ เพราะไม่รู้จักพอ และไม่พอใจ ความสุขของเขาไปอยู่กับสิ่งที่ยังไม่มียังไม่ได้ (=ยังไม่มีความสุข)

๒. เขามัววุ่นวายกับการหาสิ่งเสพมาบำรุงบำเรอความสุข เวลา แรงงาน และความคิดที่จะใช้กับการเสพบริโภคบำรุงบำเรอตัวเองนั้น ก็ยังไม่พอ (=ไม่มีเวลา แรงงานและความคิดที่จะเอามาทำหน้าที่การงาน สร้างสรรค์ความดี หรือแม้แต่จะดูแลครอบครัว)

๓. เวลาทำการทำงาน ใจของเขาก็ว้าวุ่นกระวนกระวายฟุ้งซ่าน ไม่เป็นอันตั้งใจทำ และไม่มีสมาธิ เพราะคิดถึงแต่เรื่องที่จะไปเสพไปบริโภคบำรุงบำเรอความสุขของตน และรอคอยเวลานั้น (=ไม่ตั้งใจทำงาน และทำงานอย่างไม่มีความสุข)

๔. เมื่อเขาต้องการเสพบริโภคบำเรอความสุขมากขึ้นๆ เวลาที่จะหาความสุขไม่พอ ก็ต้องเบียดบังเวลาทำงานไป เงินทองที่จะจ่ายซื้อสิ่งเสพและบริการ ได้ไม่ทันได้ไม่พอ ก็ต้องกู้หนี้ยืมสินหรือทุจริต

เมื่อเป็นอย่างนี้ ชีวิตคนก็เสื่อม สังคมก็โทรม ประเทศชาติจะพัฒนาแสนยาก หรือว่าไม่มีทางพัฒนาได้สำเร็จ ในสังคมของคนที่ไม่สันโดษนี้ ทั้งราษฎรและประเทศชาติมัวแต่กลุ้มกังวลกับเรื่องหนี้ที่ท่วมตัว เลยไม่เป็นอันทำอะไร

ถึงตอนนี้ก็หันกลับมาตอบคำถามว่า “สันโดษเพื่ออะไร?” คำตอบหาได้จากข้างบน โดยเฉพาะข้อ ๒. คนไม่สันโดษ ต้องใช้เวลา แรงงาน และความครุ่นคิดหมดไปกับการวุ่นวายหาสิ่งเสพบำรุงบำเรอความสุขของตน ส่วนคนที่สันโดษ ซึ่งตรงกันข้าม ก็มีเวลา แรงงาน และความคิดเหลืออยู่ ทีนี้ จะเอาเวลา แรงงาน และความคิดนั้นไปทำอะไร ถ้าสันโดษเพื่อความสุข ก็สบายแล้ว นอนเลย ก็ขี้เกียจ เวลา แรงงาน และความคิดที่ออมไว้ได้ก็สูญเสียเปล่า อย่างนี้ชีวิตก็เสื่อม สังคมก็โทรม เช่นเดียวกัน เพราะฉะนั้น ต้องตอบให้ได้ว่า “สันโดษเพื่ออะไร?”

ขอตอบเสียเลยว่า สันโดษเพื่อจะได้ออมเวลา ออมแรงงาน ออมความคิดเอาไว้ แล้วเอาเวลา แรงงาน และความคิดนั้นไปใช้ในการทำหน้าที่การงาน ทำความดี ทำการสร้างสรรค์สิ่งที่เป็นประโยชน์ พัฒนาตน และพัฒนาสังคม

ด้วยเหตุนี้แหละเมื่อกี้นี้จึงได้ถามว่า สันโดษในอะไร และที่ตอบว่าสันโดษในวัตถุเสพบริโภคที่จะบำรุงบำเรอตัวเอง เป็นการจำกัดขอบเขตของสันโดษไว้ ก็เพื่อจะได้เปิดกว้างตอนเอาเวลา แรงงาน และความคิดไปใช้ คือเอาไปใช้ในเรื่องที่ไม่ต้องสันโดษ หมายความว่า เอาเวลา แรงงาน และความคิดนั้นไปใช้ทำงานการสร้างสรรค์ความดี บำเพ็ญประโยชน์ต่อไป