mental = intellectual คือทางปัญญา ไฉนจึงแปลว่าทางจิตใจ

หน้าสำหรับพิมพ์

mental = intellectual คือทางปัญญา ไฉนจึงแปลว่าทางจิตใจ

แนวคิด progressive education ที่เชิดชู child-centered education นี้ ได้พูดถึง development ๔ ด้าน ซึ่งเวลาแปลเป็นไทยก็ยังสับสนกันมาจนกระทั่งปัจจุบัน

Physical development : พัฒนาการทางกาย มีความหมายง่ายๆ ก็คือพัฒนาการด้านสุขภาพ ให้มีร่างกายแข็งแรง เป็นต้น

แต่พัฒนาการด้านจิตใจและด้านอารมณ์ เป็นปัญหา คือเราแปล mental ว่าทางจิตใจ แปล emotional ว่าทางอารมณ์ ศัพท์เหล่านี้ กลายเป็นถ้อยคำที่มีความหมายพร่าไปหมด

แท้จริงนั้น mental เมื่อมาคู่กับ emotional ในภาษาอังกฤษ mental หมายถึง intellectual เราจะเจอว่า ในชุดพัฒนาการ ๔ ด้าน สองศัพท์นี้เป็น alternative term คือเขาไม่ได้ใช้คงที่อย่างเดียว

ส่วนมากในภาษาอังกฤษ เขาใช้ physical, mental, emotional, social แต่บางที่เขาเอา intellectual มาแทน mental เป็น physical, intellectual, emotional, social ซึ่งในภาษาอังกฤษถือเป็นธรรมดา เพราะ mental เป็นศัพท์คลุมเครือของฝรั่ง

mind หมายถึงจิตใจ ซึ่งไม่ชัด ได้ทั้งด้านความคิด หรือสมอง และด้านความรู้สึกที่เราใช้ว่าอารมณ์

บางครั้งถ้าต้องการแยก ฝรั่งเอา mind ไปใช้ทางสมอง ทางความคิด แล้วก็เอา emotion มาใช้ด้าน “ความรู้สึก” ที่เราเรียกว่า “จิตใจ” เหมือน head กับ heart คือหัวคิดกับหัวใจ เป็นการเอาศัพท์รูปธรรมมาใช้แทน

รวมความก็คือ mental เป็นศัพท์ที่ทำให้เราสับสน เราไปแปล mental ว่าจิตใจ แล้วแปล emotional ว่าอารมณ์ ก็เลยไม่ไปไหน มันก็อยู่ที่เดียวกัน emotional ด้านอารมณ์ก็เรื่องของจิตใจ

แต่ที่จริง mental ในที่นี้เขาหมายถึงทางปัญญา คือ intellectual

ยิ่งกว่านั้น คำว่าอารมณ์ในภาษาไทย ซึ่งเอามาจากภาษาบาลีก็เพี้ยนไปก่อนชั้นหนึ่งแล้ว

“อารมณ์” ในภาษาบาลีเดิมหมายถึงสิ่งที่เรารับรู้ คือประสบการณ์ต่างๆ สิ่งที่เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ลิ้มรส เรียกว่าอารมณ์ เช่น รูป ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “รูปารมณ์” เสียง ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “สัททารมณ์” กลิ่น ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “คันธารมณ์” รส ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “รสารมณ์” สิ่งที่สัมผัสกาย ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “โผฏฐัพพารมณ์” สิ่งที่ปรากฏในใจ หรือนึกคิด ก็เป็นอารมณ์ เรียกว่า “ธรรมารมณ์”

คำว่า “อารมณ์” ที่ใช้กันในภาษาไทยมีความหมายเพี้ยนมาเป็นเรื่องของความรู้สึก

ความหมายที่เพี้ยนไปนี้ คงจะเกิดจากความสับสนตรงที่เรามองแค่ “ธรรมารมณ์” ซึ่งหมายถึงสิ่งที่ใจรู้หรือนึกคิด ซึ่งมีทุกอย่าง รวมทั้งความรู้สึก คำว่าอารมณ์ที่ใช้ในภาษาไทย ก็เลยตรงกับภาษาอังกฤษว่า emotion

พอไปใช้เป็น technical term เอาไปคู่กับศัพท์เดิม ก็เลยเพี้ยน ความหมายไปกันไม่ได้เลย อารมณ์ของพระหมายถึงสิ่งที่เรารับรู้ แม้แต่มองเห็นเครื่องเทป บอกว่าเทปนั้นเป็นอารมณ์ของตา เราก็สับสน