– ๒ – มิใช่เพียงศึกษาตลอดชีวิตแต่ชีวิตคือการศึกษา – จริยธรรมแค่ไหนแน่: การดำเนินชีวิตที่ดี VS พฤติกรรมที่พึงประสงค์ในสังคม

หน้าสำหรับพิมพ์

– ๒ –
มิใช่เพียงศึกษาตลอดชีวิต
แต่ชีวิตคือการศึกษา

จริยธรรมแค่ไหนแน่:
การดำเนินชีวิตที่ดี VS พฤติกรรมที่พึงประสงค์ในสังคม

หันกลับมาพิจารณาคำว่าจริยธรรมกันอีก ลองมาดูในความหมายทางธรรม จริยธรรม เป็นเรื่องใหญ่ ซึ่งขอแปลว่าเรื่องของการดำเนินชีวิต

การดำเนินชีวิตนี้ หมายถึงเรื่องของชีวิตที่เป็นอยู่ทั้งหมด ถ้าพูดตามหลักพุทธศาสนา ก็หมายถึง

๑. เรื่องความสัมพันธ์กับโลกภายนอกด้วยกาย วาจา และด้วยอินทรีย์ต่างๆ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย: การเห็น การได้ยิน ฯลฯ แยกออกไป คือ ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางวัตถุอย่างหนึ่ง ความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมทางสังคมอย่างหนึ่ง

๒. เรื่องของจิตใจ

๓. เรื่องของปัญญา ความรู้ ความคิด

ทั้งหมดนี้เป็นส่วนประกอบแห่งการดำเนินชีวิตของเรา ซึ่งจะแยกจากกันไม่ได้ รวมทั้งหมดนี้แหละเป็น “จริย”

ฉะนั้น “จริย” คือการดำเนินชีวิตของเราทั้งหมด ซึ่งมีเรื่องของ

๑) พฤติกรรมทางกายวาจา และการใช้อินทรีย์ ในการสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม

๒) จิตใจของเรา ซึ่งมีเจตจำนง ความตั้งใจ แรงจูงใจที่จะทำให้เรามีพฤติกรรมสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมอย่างไร ภาวะและคุณสมบัติต่างๆ ของจิตใจนั้น

๓) ปัญญา ความรู้ ซึ่งเป็นตัวชี้ทางให้ว่าเราจะสัมพันธ์อย่างไรจึงจะได้ผล และเป็นตัวจำกัดขอบเขตว่าเราจะสัมพันธ์กับอะไร จะใช้พฤติกรรมได้แค่ไหน เรามีปัญญา มีความรู้แค่ไหน เราก็ใช้พฤติกรรมได้ในขอบเขตนั้น ถ้าเราขยายปัญญาความรู้ออกไป เราก็มีพฤติกรรมที่ซับซ้อน และได้ผลดียิ่งขึ้น

เรื่อง พฤติกรรมทางกาย-วาจา การสื่อสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมด้วยอินทรีย์ต่างๆ เรื่องจิตใจ เจตจำนง ความตั้งใจ แรงจูงใจ ภาวะจิตใจ และปัญญา ความรู้ ความเข้าใจ ทั้งหมดนี้เป็นส่วนประกอบของการดำเนินชีวิตที่ไม่สามารถแยกจากกันได้ คือมันทำงานร่วมกัน และเป็นปัจจัยแก่กัน รวมทั้งหมดเรียกว่า “จริย”

แต่เรามาบัญญัติคำว่าจริยธรรม ให้หมายถึง ethic ก็เลยไปเน้นเรื่องพฤติกรรมในสังคมเป็นส่วนใหญ่ เพราะ ethic ของฝรั่งเน้นเรื่องพฤติกรรมในสังคม คือ “ศีล” นั่นเอง

ถ้าจะแปลให้ถูก ethic ต้องแปลว่าศีล ลองไปสำรวจดูในวงการพุทธศาสนานอกประเทศไทย ที่เขาไม่มารู้เรื่องกับเราด้วย แล้วดูว่าพวกต่างประเทศเขาแปล ethic เป็นภาษาบาลีว่าอย่างไร ก็จะพบว่าชาวพุทธด้วยกันในต่างประเทศ เขาแปล “ethic” ว่า “ศีล” ชัดเลย

นี่คือปัญหาในเรื่องความเข้าใจเกี่ยวกับศัพท์ หรือเรื่อง concept ต่างๆ ที่ทำให้สับสน