จริยธรรม หรือการดำเนินชีวิตที่ดี คือชีวิตที่มีการศึกษา

หน้าสำหรับพิมพ์

จริยธรรม หรือการดำเนินชีวิตที่ดี คือชีวิตที่มีการศึกษา

กระบวนการดำเนินชีวิต กับกระบวนการศึกษา เป็นอันเดียวกัน กล่าวคือ ในชีวิตที่เป็นอยู่ เราย่อมต้องพบประสบการณ์ต่างๆ และต้องเจอสถานการณ์ใหม่ๆ ตลอดเวลาทุกวัน เมื่อเจอประสบการณ์ใหม่ เราก็ต้องเรียนรู้ และต้องมีปฏิกิริยาตอบไป เมื่อมีสถานการณ์เกิดขึ้นใหม่ เราก็ต้องคิดว่าจะเอาอย่างไร เราจะจัดการอย่างไร จะแก้ปัญหาอย่างไร นี่คือการศึกษา ดังนั้น การศึกษาจึงดำเนินไปตลอดเวลา ชีวิตคือการศึกษา

เคยมีคนพวกหนึ่งพูดว่า ชีวิตคือการต่อสู้ ซึ่งเป็นแนวคิดที่เชื่อใน the survival of the fittest คือพวกที่มีแนวคิดวิวัฒนาการแบบดาร์วิน

แต่ถ้ามองในแง่ของธรรม คือความจริงของธรรมชาติ ชีวิตคือการศึกษา เราไม่พูดว่าชีวิตคือการต่อสู้

ชีวิตคือการศึกษานี้ เป็นของแน่นอน แต่ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะศึกษาเป็นหรือไม่เป็น ถ้าคนไม่รู้จักศึกษาก็มีชีวิตเปล่าๆ หมายความว่าเจอประสบการณ์ใหม่ๆ ก็ไม่ได้อะไร เจอสถานการณ์ใหม่ๆ ก็ไม่รู้จะปฏิบัติอย่างไรให้ถูกต้อง ไม่มีการเรียนรู้ ไม่มีการพัฒนา ไม่มีการแก้ปัญหา เป็นชีวิตที่เลื่อนลอย ไม่มีการศึกษา เป็นชีวิตที่ไม่ดี พระท่านเรียกว่า “พาล”

คำว่า “พาล” แปลว่า มีชีวิตอยู่สักแต่ว่ามีลมหายใจเข้าออก

แต่ถ้าเป็นชีวิตที่แท้ ชีวิตที่ดี ชีวิตนั้นก็เป็นอันเดียวกันกับการศึกษา เพราะชีวิตนั้นก็คือการเป็นอยู่ การเป็นอยู่คือการมีประสบการณ์ใหม่ และเจอสถานการณ์ใหม่ ซึ่งเราจะต้องมีการเรียนรู้ มีการพิจารณาแก้ปัญหาตลอดเวลา ชีวิตจึงขาดการศึกษาไม่ได้ ถ้าขาดการศึกษาก็ไม่เป็นชีวิตที่ดี ที่จะอยู่ได้อย่างดี

เพราะมองในแง่นี้ ทางพระจึงจัดเรื่องการศึกษา กับชีวิต เป็นเรื่องเดียวกัน

เราถือว่าชีวิตเหมือนกับการเดินทางก้าวไปๆ จึงเรียกว่า “มรรค” หรือ ปฏิปทา แปลว่าทางดำเนินชีวิต หรือเรียกว่า “จริย” แปลว่าการดำเนินชีวิต

ในการเดินทางนั้น เราก็เจออะไรใหม่ๆ ไปเรื่อยๆ ซึ่งเราจะต้องเรียนรู้ คิด หาทางแก้ปัญหา หรือจัดทำดำเนินการ เรียกว่า “สิกขา” คือศึกษา

จริย มาจากคำว่า “จร” ซึ่งแปลว่า เดิน เช่น พเนจร = วเนจร (เดินในป่า) มาเป็นภาษาไทย เพี้ยนไปเป็นว่า เร่ร่อน แต่ที่จริงศัพท์เดิม “พเนจร” แปลว่า “เดินในป่า” หรือ “จราจร” ก็แปลว่า เดินไปเดินมา คนไหนเดินไปเดินมาก็เป็นจราจร

คำว่า “จร” (จะ-ระ) ก็คือ เดินนั่นเอง เมื่อจะให้เป็นนาม ก็เติมปัจจัย (suffix) เข้าไปตามหลักภาษาบาลี จาก verb จร เป็น noun ก็เป็น จริย แปลว่าการเดิน/ดำเนิน พอมาใช้กับนามธรรม เหมือนกับว่าชีวิตของเราคือการเดินทาง “จริย” การเดิน ก็หมายถึงการดำเนินชีวิต

“จริย” คือ การดำเนินชีวิต จะเป็นจริยธรรมคือการดำเนินชีวิตที่ดี ก็ต้องมีการศึกษา เรียนรู้ และพัฒนาตนเองตลอดเวลา

จริยนี้เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “มรรค”

ส่วนการเรียนรู้ ฝึกฝนตนเอง พัฒนาชีวิต ท่านเรียกว่า “สิกขา” ซึ่งเราใช้เป็นภาษาไทยว่า “ศึกษา”

พอถึงตรงนี้ สิกขา คือการเรียนรู้ ฝึกฝน พัฒนาชีวิต กับ จริย หรือ มรรค ก็มาประสานกัน

จริยที่ดี เรียกว่า “พรหมจริยะ” (จริยอย่างประเสริฐ หรือการดำเนินชีวิตที่ประเสริฐ) ก็เป็นมรรคที่ถูกต้องเรียกว่า “อริยมรรค” (มรรคอันประเสริฐ หรือทางดำเนินชีวิตที่ประเสริฐ) ซึ่งก็คือจะต้องมีสิกขา