แต่ความรักก็ต้องอยู่ในขอบเขตของความรู้

หน้าสำหรับพิมพ์

แต่ความรักก็ต้องอยู่ในขอบเขตของความรู้

อย่างไรก็ตาม พ่อแม่จะมีแต่ด้านความรู้สึกไม่พอ การที่จะเลี้ยงลูกให้พัฒนาได้สมบูรณ์ เต็มทั้งคน พ่อแม่ต้องใช้ความรู้ด้วย

คุณธรรม ๓ อย่างที่พูดมานี้ เป็นอารมณ์/ความรู้สึกที่ดีที่สุดแล้ว ซึ่งพ่อแม่มีต่อลูกครบทั้ง ๓ สถานการณ์

แต่ถ้ามีเพียงด้านรู้สึก ก็จะเป็นอย่างที่ว่า คือ รักมาก ไม่อยากให้ลูกทำอะไรยาก คอยกลัวว่าลูกจะลำบาก เด็กได้การบ้านมา หนูคิดจะเหนื่อยสมอง เดี๋ยวปวดหัว พ่อแม่ก็ทำแทนให้ หรือพ่อแม่สมัยก่อน ตอนใช้กระดานชนวน เด็กต้องเขียนด้วยดินสอหิน มันแข็งเจ็บมือ พ่อแม่ก็กลัวว่าลูกเรียนหนังสือเขียนกระดานชนวน จะเจ็บมือ ก็เลยไม่ให้เรียน เด็กก็เลยไม่ได้พัฒนา

นี่แหละ ถ้าพ่อแม่มีแต่เมตตา กรุณา มุทิตา อยู่แค่ด้านความรู้สึกอย่างเดียว ก็จะเสียดุล เด็กก็จะเป็นอย่างที่ว่าเมื่อกี้ เช่น อ่อนแอ แล้วก็พึ่งพา แล้วก็เรียกร้อง แต่ยิ่งกว่านั้นก็คือ ไม่รู้จักกฎเกณฑ์ กติกา ซึ่งมนุษย์ที่อยู่ในโลก อยู่ในสังคม และอยู่กับความจริงของธรรมชาติ จะต้องรู้และปฏิบัติให้ถูกต้องด้วย แต่เพราะเลี้ยงกันมาด้วยความรู้สึก เด็กโตขึ้น โดยไม่รู้หลักการ ไม่สัมพันธ์กับสิ่งทั้งหลายด้วยปัญญาที่รู้ความจริง จะเอาแต่ความรู้สึก

ฉะนั้นพ่อแม่ต้องใช้ด้านความรู้คือปัญญาด้วย ก็เอาเป็นว่า พ่อแม่ต้องรู้ว่า ลูกเรานี้ ไม่ได้อยู่กับเพื่อนมนุษย์อย่างเดียว แต่ชีวิตของเขา เป็นธรรมชาติ และเป็นไปตามกฎธรรมชาติ เขาอยู่ท่ามกลางธรรมชาติที่ไม่เข้าใครออกใคร ธรรมชาติมันไม่ตามใจเรา

พ่อแม่รักลูก เพราะฉะนั้นพ่อแม่ก็ตามใจได้ ทำเพื่อลูกได้ทุกอย่าง แต่พอถึงธรรมชาติ มันไม่ทำเพื่อลูกนะ ลูกจะต้องรู้มัน แล้วก็ทำให้ถูกตามความจริงของมัน หรือตามกฎของมัน ตอนนี้แหละคือที่เรียกว่าปัญญา พ่อแม่ต้องใช้ปัญญากับลูก ต้องรู้ว่ามนุษย์นี้มีภาวะ ๒ ด้าน คือด้านที่เป็นบุคคลในสังคม กับด้านที่เป็นชีวิตในธรรมชาติ อันนี้คือลักษณะที่เป็นองค์รวมอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งศาสตร์สมัยใหม่เอาไปแยกกระจายหายจากกันหมด