คนเป็นบุคคลที่พึงสัมพันธ์ในสังคมด้วยอารมณ์แห่งความรักคนเป็นชีวิตที่เป็นไปตามกฎธรรมชาติที่ต้องปฏิบัติด้วยปัญญา

หน้าสำหรับพิมพ์

คนเป็นบุคคลที่พึงสัมพันธ์ในสังคมด้วยอารมณ์แห่งความรัก
คนเป็นชีวิตที่เป็นไปตามกฎธรรมชาติที่ต้องปฏิบัติด้วยปัญญา

ขอแทรกนิดหนึ่งว่า แม้แต่ตัวคนนี้ ศาสตร์สมัยใหม่ก็แยกกระจายไป

๑) ศึกษามนุษย์โดยเรียนชีวิตที่เป็นธรรมชาติ เรียกว่าวิทยาศาสตร์ แต่เรียนธรรมชาติเฉพาะด้านกาย หรือด้านวัตถุรูปธรรม

๒) ศึกษามนุษย์ในแง่เป็นบุคคลที่อยู่ร่วมในสังคม โดยแยกไปเป็นสังคมศาสตร์

๓ )ศึกษามนุษย์ด้านคุณค่า โดยยกไปให้มนุษยศาสตร์

แต่แท้จริงนั้น คนนี้จำแนกได้ แต่แยกไม่ได้ มนุษย์นั้นในเวลาเดียวกันเขาเป็น ๒ อย่าง คือ

๑) คนเป็นชีวิต ซึ่งเป็นธรรมชาติ และเป็นไปตามกฎธรรมชาติ ทั้งนี้ หมายถึงชีวิตทั้ง ๒ ด้าน คือทั้งกายและใจเป็นธรรมชาติ มีกฎเกณฑ์การทำงานตามความเป็นจริงของธรรมชาติ ต้องขึ้นต่อกฎธรรมชาติ

๒) คนเป็นบุคคล ที่อยู่ร่วมในสังคม มีความสัมพันธ์ต่อกันโดยขื้นต่อเจตจำนง ซึ่งมีแรงจูงใจต่างๆ และประกอบด้วยอารมณ์/ความรู้สึก

เราต้องมองคนทีเดียวสองด้านหรือสองสถานะ แล้วก็มองให้โยงถึงกัน โดยเฉพาะมองคนต้องให้ถึงชีวิต แต่เรามักจะมองคนแค่บุคคล ซึ่งเป็นด้านสังคม

ต้องย้ำว่า คนนี้มี ๒ ด้าน ด้านที่หนึ่งเป็นชีวิต อยู่ในธรรมชาติ เป็นไปตามกฎธรรมชาติ ด้านที่สองเป็นบุคคล ซึ่งเป็นสมาชิก อยู่ร่วมในสังคม

ทีนี้ในแง่เป็นบุคคล เรามีความสัมพันธ์ที่ดี โดยมีเมตตา กรุณา มุทิตา มีอารมณ์ความรู้สึกที่ดี ที่เป็นด้านบวก แต่แค่นี้ยังไม่พอ พ่อแม่ต้องรู้ด้วยว่า อ๋อ ลูกของเรานี่ เขามีชีวิตที่เป็นไปตามกฎธรรมชาติ แม้แต่ร่างกายของเขากินอาหารผิด กฎธรรมชาติก็ไม่เข้าใครออกใคร มันก็เกิดเป็นพิษ ลูกจะต้องรู้

การที่จะอยู่กับธรรมชาติ ต้องอยู่ด้วยปัญญา ไม่เหมือนอยู่กับเพื่อนมนุษย์ ที่พออยู่กันได้ด้วยอารมณ์/ความรู้สึกที่ดี แต่ในการอยู่กับธรรมชาตินี่ เราเอาอารมณ์ที่ดีไปใช้ไม่ได้ เราต้องใช้ปัญญา แต่เอาอารมณ์ดี มาช่วยให้ปัญญาเดินคล่อง

ตอนนี้แหละ พอบอกว่า ลูกนี่เป็นชีวิตด้วยนะ พ่อแม่จะต้องรู้ว่า ลูกต้องอยู่กับความจริงของโลกและชีวิต ที่ไม่เข้าใครออกใคร และเพราะเราไม่ได้อยู่กับลูกตลอดไป ฉะนั้นเราจึงต้องเตรียมลูกให้อยู่กับโลกและชีวิตที่เป็นจริงนั้นให้ดีด้วย เวลานี้คือโอกาสซึ่งเรามีอยู่ ที่จะช่วยลูกให้เตรียมพร้อมที่จะไปอยู่ในโลกและชีวิตที่เป็นจริง ทั้งในบัดนี้และโดยเฉพาะในเบื้องหน้า

ฉะนั้น เด็กจะไปมีชีวิตให้ดีได้อย่างไร เราต้องเตรียมเขาไว้ตั้งแต่บัดนี้ นี่คือหน้าที่ของพรหมวิหารข้อ ๔ ได้แก่ อุเบกขา

พอถึงอุเบกขา ตอนนี้หยุดก่อน พ่อแม่ไม่ทำให้ ต่างจากเมตตา กรุณา มุทิตาที่จะทำให้ลูกท่าเดียว แต่พอถึงข้อ ๔ นี่หยุด พ่อแม่ไม่ทำให้ เพราะอะไร เพราะปัญญาบอกว่า เรื่องนี้ลูกต้องเตรียมตัวไว้นะ ลูกต้องฝึกหัดรับผิดชอบตัวเอง เรื่องนี้ลูกต้องเป็น ลูกต้องเก่ง ตอนนี้แหละ มาถึงสถานการณ์ที่ลูกจะต้องฝึกหัดรับผิดชอบตัวเองหรือฝึกทำให้เป็น นั่นคือ พ่อแม่ต้องใช้อุเบกขา คือวางทีเฉยดู ไม่ใช่เฉยเมยนะ แต่เฉยดู เฉยมอง

ถ้าเฉยเมย หรือเฉยเมิน ก็กลายเป็น อัญญาณุเบกขา แปลว่า เฉยโง่ แต่อุเบกขาที่ถูกต้องคือเฉยด้วยปัญญา เฉยด้วยรู้ จึงเฉยดูอยู่ การที่เฉยดูก็เพราะรู้ว่า เรื่องนี้เด็กจะต้องหัดรับผิดชอบตัวเอง จึงต้องให้เขาหัดทำ

เราไม่ทำให้ แต่ก็ไม่ทอดทิ้ง อุเบกขาก็ทำหน้าที่คอยดูแล “ดูให้เขาทำ” โดยเป็นที่ปรึกษา แล้วก็รอจังหวะ ช่วยแก้ไข แนะนำ ให้เขาทำได้ถูกต้องและได้ผลดี อันนี้คือหน้าที่อุเบกขา

ทีนี้ก็คอยมองดูว่ามีเรื่องอะไรที่เด็กจะต้องหัด จะต้องทำ จะต้องผจญ จะต้องทำให้เป็นเอง พ่อแม่จะต้องหยุดขวนขวายทำให้หรือทำแทน แต่ให้เด็กหัดทำ แล้วก็คอยเป็นที่ปรึกษา คอยแนะนำ

ยิ่งกว่านั้นยังหมั่นคิดที่จะหาแบบฝึกหัดมาให้ลูกทำอีกด้วย โดยไม่มัวรอให้มีเรื่องต้องทำ เพราะนี่คือโอกาสที่เราจะช่วยเขาได้ เพราะต่อไป ถ้าเด็กโตแล้ว เราไม่อยู่ด้วย เขาไปเจอสถานการณ์อย่างนี้ เขาทำไม่ถูก ก็ไม่มีใครช่วยฝึก ตอนนี้เป็นโอกาสแล้ว ที่เราจะช่วยให้ลูกฝึกตัวเองอย่างได้ผลดี แล้วเด็กจะเก่งด้วยข้อนี้แหละ

โดยมากเด็กจะพัฒนาด้วยข้ออุเบกขาของพ่อแม่ ถ้าพ่อแม่มีแต่เมตตา กรุณา มุทิตานี่ ดีไม่ดี พ่อแม่จะกลายเป็นตัวขัดขวางการพัฒนาของลูก ฉะนั้นอุเบกขาก็คือหลักปฏิบัติที่ท่านให้มาเพื่อเปิดโอกาสที่จะช่วยลูกให้พัฒนาตัวของเขา คือเจอสถานการณ์ที่ต้องฝึก ก็ให้เขาฝึก ถ้าไม่มีสถานการณ์นั้น เราก็หาแบบฝึกหัดมาให้เขาทำซะเลย