ทำกิจกรรมทุกอย่างให้เป็นการศึกษาและพัฒนาการศึกษาในทุกกิจกรรม

หน้าสำหรับพิมพ์

ทำกิจกรรมทุกอย่างให้เป็นการศึกษา
และพัฒนาการศึกษาในทุกกิจกรรม

เวลาเด็กจะทำอะไรสักอย่าง พ่อแม่อาจจะหัดให้คิด หรือในโรงเรียนก็เช่นกัน เวลาจะทำกิจกรรมอะไรสักอย่าง ครูหรือหัวหน้าอาจจะบอกว่า เอ้า! เราเตรียมพร้อมแล้วนะ มาหยุดยืนคิดกันสักนาทีหนึ่ง พิจารณาร่วมกัน พร้อมกันว่า ในกิจกรรมที่เรากำลังจะทำอยู่นี้

๑. กิจกรรมหรือการกระทำของเรานี้ จะก่อความเดือดร้อนเบียดเบียน แก่ผู้อื่นหรือแก่สังคมหรือเปล่า หรือเป็นไปเพื่อช่วยเหลือเกื้อกูลกัน เป็นกิจกรรมในทางสร้างสรรค์หรือทำลาย นี่คือด้านศีล

๒. จิตใจของเราเป็นอย่างไร เราทำด้วยความรู้สึกเป็นสุข เบิกบาน ผ่องใส มีความตั้งใจหรือมีแรงจูงใจที่ดี อยากจะช่วยเหลือ อยากจะทำให้เป็นประโยชน์ หรือเพียงแต่เห็นแก่ตัว อยากจะได้เพื่อตัวเอง หรือโกรธเคืองอยากจะแกล้งหรือทำลายใคร สภาพจิตของเราเป็นอย่างไร ถ้าสภาพจิตใจดี ก็ใช้ได้ นี่ด้านจิตหรือด้านสมาธิ

๓. ต่อไปดูด้านปัญญา เรารู้เข้าใจสิ่งที่เรากำลังจะทำชัดเจนไหม เรามีเหตุผลอย่างไรในการที่จะทำ ทำไปแล้วจะเกิดผลดี-ผลเสียตามมาอย่างไร นี่ด้านปัญญา

ด้านศีลก็ไม่เบียดเบียนใคร เกื้อกูลสร้างสรรค์ ด้านจิตใจเราก็มีเจตนาดี มีแรงจูงใจดี ผ่องใสเบิกบาน ไม่ขุ่นมัว แล้วด้านปัญญาเราก็มีความรู้เข้าใจเหตุผล มองเห็นจุดมุ่งหมายในการกระทำชัดเจน เออ…พร้อมแล้วก็ทำได้

เมื่ออยู่บ้าน เวลามีกิจกรรมอะไรที่สำคัญ พ่อแม่ก็ให้พิจารณาทั้ง ๓ ด้านนี้ ในทุกกิจกรรม เพราะว่าศีล สมาธิ ปัญญา ทำงานร่วมกัน การดำเนินชีวิตก็จะเป็นการศึกษา และเป็นจริยธรรมตลอดเวลา

อารมณ์ก็อยู่ในนี้แหละ เพราะอารมณ์เป็นส่วนหนึ่งของจริยธรรม คือ ให้เด็กมีจิตใจที่สดชื่น เบิกบาน ผ่องใส ร่าเริง มีความสุข และมีความรู้สึกต่อสิ่งแวดล้อมดี ต่อเพื่อนมนุษย์ดี มีความรู้สึกเป็นไมตรี ไม่เคียดแค้นชิงชัง ไม่มีความคิดร้ายต่อใคร ดังนี้เป็นต้น

เมื่ออารมณ์คือสภาพจิตมา ก็เอาปัญญามากำกับหรือปรับแก้อารมณ์ โดยที่ปัญญานั้นอาจจะมาในแง่ความรู้เหตุผล เช่นเมื่อมองเห็นว่า สิ่งที่เราทำนี้ มีคุณค่าเป็นประโยชน์ เราก็ยิ่งมีความสุขมากขึ้น อารมณ์ก็ยิ่งดี เมื่ออารมณ์คือสภาพจิตดี มีความสุข ความพอใจ ก็ไปหนุนพฤติกรรมให้ยิ่งตั้งใจทำสิ่งที่ดีงามมากขึ้น

ฉะนั้น อารมณ์จึงเป็นส่วนหนึ่งของจริยธรรม มาด้วยกันกับศีลและปัญญาในกระบวนการของการศึกษา ๓ ด้านนี้ ไม่ต้องไปแยกต่างหาก แต่แยกเพียงเพื่อดูให้ชัดและเพื่อทำให้ถนัด