มองเป็น คิดเป็น เห็นทางพัฒนาชีวิตไปได้ไกล

หน้าสำหรับพิมพ์

มองเป็น คิดเป็น เห็นทางพัฒนาชีวิตไปได้ไกล

การศึกษาเริ่มต้นในครอบครัว พระพุทธเจ้าทรงสอนว่า ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร พ่อแม่เป็นบูรพาจารย์ คือ เป็นอาจารย์คนแรก แต่เราไม่ค่อยให้พ่อแม่ทำบทบาทนี้

การฝึกเด็กที่สำคัญ คือให้เขามีโยนิโสมนสิการ เมื่อเด็กรู้จักคิด เขาจะสามารถพลิกสถานการณ์ พลิกสิ่งที่กำลังเผชิญอยู่ ให้กลับร้ายเป็นดีได้ เด็กจะมีความรู้เท่าทัน ปัญญาที่ฝึกอยู่เรื่อย จะทำให้เขาไวขึ้น

อย่าลืมว่าคนเรานี้ฝึกอะไรไว้ จะมีความไวในเรื่องนั้นด้วย ไม่ใช่มีความแก่กล้ามากขึ้นเท่านั้น แต่มีความไวเข้ามาด้วย เช่น พอมองอะไรก็เห็นทั้งแง่คุณและแง่โทษเสร็จทีเดียวเลย ทำให้เป็นคนที่ไม่มองอะไรด้านเดียว แต่มองทั้งด้านคุณด้านโทษ อันนี้มีส่วนดีแง่นี้ มีส่วนเสียแง่นี้

ไม่มีอะไรที่มีแต่ส่วนดีอย่างเดียว หรือส่วนเสียอย่างเดียว ฉะนั้น ถ้ามีโยนิโสมนสิการ เราจึงเอาประโยชน์ได้จากทุกสถานการณ์ ถ้าเจอสิ่งที่ชอบ เด็กต้องรู้ทันทีว่า สิ่งนั้นมิใช่มีแต่ดี แต่โทษก็มีด้วย เราจะต้องปฏิบัติต่อมันให้ถูกต้อง โดยรู้ตระหนักว่าวัตถุประสงค์ของเราคือ ได้เรียนรู้ พัฒนาชีวิต พัฒนาปัญญา ให้ได้ประโยชน์จากสิ่งนั้นๆ นี่คือ โยนิโสมนสิการ ซึ่งมีหลายวิธี

โยนิโสมนสิการ คือการรู้จักคิด รู้จักพิจารณา หรือมองเป็น คิดเป็น มีหลักใหญ่ ๒ อย่าง คือ

๑) เอาความจริงจากประสบการณ์นั้น สถานการณ์นั้น หรือสิ่งนั้นให้ได้

๒) เอาประโยชน์จากมันให้ได้

คือ ไม่ว่าเจออะไร ต้องเอาความจริง หรือไม่ก็ประโยชน์ หรือทั้งสองอย่างให้ได้ เรียกว่า มองให้เห็นความจริง และมองให้เห็นประโยชน์ ฉะนั้นแม้แต่เจอสิ่งที่ร้าย ก็ต้องหาประโยชน์ได้ นี่คือ หลักโยนิโสมนสิการ

ด้วยเหตุนี้ พุทธศาสนาจึงไม่ใช่แค่สอนให้มองแง่ดี เพราะการมองแง่ดี มักเป็นการปลอบใจตัวเอง ส่วนการมองเอาประโยชน์ได้ ไม่ใช่แค่การปลอบใจ แต่เป็นการเข้าถึงความจริงอีกระดับหนึ่ง และนำไปสู่การปฏิบัติด้วย

ทุกอย่างแม้แต่ร้าย เราต้องมองเอาประโยชน์ให้ได้ เช่น เราเกิดมาจน จะไปท้อแท้ทำไม เรื่องนี้พูดบ่อยๆ ก็ดี บางทีเราไปนึกว่า เราเกิดมาจนเราแย่ แล้วก็ท้อแท้ มีความทุกข์ใจ แต่ถ้ามองเป็นก็จะเห็นว่า คนทุกคนไม่มีใครเสียเปรียบหรือได้เปรียบสมบูรณ์ ไม่เป็น absolute

คนที่เกิดในตระกูลเศรษฐีมั่งมีร่ำรวย ก็อาจจะเสียเปรียบมาก ทำไม ได้พูดมาแล้วว่า มนุษย์เป็นสัตว์ที่จะดี จะประเสริฐได้ด้วยการฝึก และในการฝึกก็ต้องมีแบบฝึกหัด ชีวิตที่ไม่มีแบบฝึกหัด ย่อมยากที่จะพัฒนา

คนที่เกิดมาท่ามกลางความสุข อะไรก็ง่าย อะไรก็สะดวกไปหมด ไม่เคยผจญปัญหา ไม่เคยมีอะไรต้องทำ ไม่เคยมีแบบฝึกหัด ถ้าพ่อแม่ไม่มีปัญญา ไม่รู้จักคิด ไม่หาแบบฝึกหัดให้ลูกทำ ลูกก็จะอ่อนแอ ไม่พัฒนา ทำอะไรไม่เป็น รับผิดชอบตัวเองไม่ได้ เด็กที่เกิดมารวยมีข้อเสียเปรียบอย่างนี้ จึงต้องมีปัญญาที่จะมาสร้างดุล คือพ่อแม่ที่ฉลาด จะหาแบบฝึกหัดให้ลูกทำ

ส่วนเด็กที่เกิดมาจน ก็สามารถได้เปรียบ ตรงที่ว่ามีแบบฝึกหัดเยอะ อย่ามัวไปท้อแท้ ถ้าทำแบบฝึกหัดเป็น จะทำให้ได้ทั้งพัฒนาความสามารถ ได้ทั้งจิตใจที่เข้มแข็ง และได้ทั้งการพัฒนาปัญญา เพราะต้องพยายามแก้ปัญหา ต้องคิด ต้องทำ กว่าจะทำอะไรได้สำเร็จก็ต้องฝึกตัวเองมากมาย ยิ่งฝึกก็ยิ่งได้

โดยเฉพาะยิ่งได้ปัญญามาก เพราะปัญหาคู่กับปัญญา เมื่อแก้ปัญหาสำเร็จ ก็คือปัญญามา เมื่อปัญญามา ปัญหาก็หมด

คนมีโยนิโสมนสิการ ไม่ต้องกลัวอะไร ไม่มีอะไรที่ร้ายโดยสมบูรณ์ ทุกอย่างเอาประโยชน์ได้หมด

1. ได้ความจริง
2. ได้ประโยชน์