จะก้าวสู่การศึกษา ก็ต้องรู้จักใช้เครื่องมือที่ติดตัวมา

หน้าสำหรับพิมพ์

จะก้าวสู่การศึกษา ก็ต้องรู้จักใช้เครื่องมือที่ติดตัวมา

พอเด็กเกิดมากระบวนการชีวิตก็เริ่ม แต่เด็กมีอวิชชา คือ ไม่มีความรู้ ก็อัดอั้นติดตันอยู่ ชีวิตจะดำเนินไปได้ต้องอาศัยกระบวนการเรียนรู้ หมายความว่าตอนนี้เราต้องการความรู้ ในการที่จะดำเนินชีวิตอยู่ได้ เพื่อที่จะได้หลุดพ้นจากปัญหา หลุดพ้นจากทุกข์

เราต้องการความรู้ แต่ยังไม่มีความรู้ แต่เรามีเครื่องมือที่จะหาหรือสร้างความรู้ติดมากับตัว คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เรียกว่าอินทรีย์ ๖ เมื่อมีเครื่องมือนี้ติดมา เราก็ใช้อินทรีย์ติดต่อสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม

อินทรีย์ ๖ ทำหน้าที่

๑. “รู้สึก” (จะเรียกว่ารับความรู้สึกก็แล้วแต่): พอเห็นอะไร ได้ยินอะไร ความรู้สึกก็มาทันที เช่น รู้สึกสบายหู สบายตา หรือไม่สบายหู ไม่สบายตา สวยงามหรือไม่ ไพเราะหรือไม่ ฯลฯ

๒. “รู้” (จะเรียกว่ารับความรู้ก็แล้วแต่): รู้ว่าอันนี้เขียว อันนี้แดง กว้าง ใหญ่ ดิน น้ำ ต้นไม้ ภูเขา เสียงนก เสียงกา เสียงดัง เสียงเบา

ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ทำหน้าที่ ๒ อย่าง คือ ด้านรู้สึกกับด้านรู้ การดำเนินชีวิตจะก้าวไปด้วยดี กระบวนการเรียนรู้ หรือการศึกษาจะเกิดขึ้น อยู่ที่ว่าทำอย่างไรจะให้หน้าที่ทั้ง ๒ ด้านของอินทรีย์ทำงานด้วยกัน เป็นปัจจัยแก่กันในทางที่เป็นการพัฒนา อย่าให้ด้านแรกคือด้านรู้สึกมีอิทธิพลครอบงำจนปิดกั้นด้านรู้

เริ่มต้นมนุษย์ยังไม่รู้ เราต้องอาศัยความรู้สึกมาช่วย เพื่อจะปฏิบัติได้ทันทีพอให้ชีวิตรอด เพราะกว่าจะรู้ บางทีก็ไม่ทัน

แต่ด้านที่จะให้ความมั่นคงแก่ชีวิตของเราได้ คือ “รู้” ไม่ใช่แค่ “รู้สึก” เราเพียงอาศัยความรู้สึกมาช่วยตอนต้น แต่ต้องให้รู้สึกเป็นบันไดไปสู่ความรู้ให้ได้ ถ้าเราติดอยู่แค่ความรู้สึกก็จบ เพราะกระบวนการของชีวิตจะหักเหออกจากการศึกษาไปเลย

ความรู้สึกมาช่วยชีวิตเราในเบื้องต้น ความรู้สึกมาทันที พอเห็น ถ้ารู้สึกไม่สบาย น่าจะเป็นภัยต่อชีวิต ก็หนีก่อนดีกว่า พอรู้สึกสบายก็ชอบใจอยากได้ อยากเอา นี่คือกระบวนการชีวิตในขั้นความรู้สึก คือ เวทนา แปลว่าความรู้สึกสุขหรือทุกข์ ตลอดเวลานี้อวิชชาแฝงเป็นพื้นอยู่ เป็นปัจจัยเอื้อ ปัจจัยไม่ใช่หมายความว่าเป็นเหตุส่งต่อ แต่ปัจจัยคือตัวเงื่อนไขนั่นเอง เงื่อนไขในแง่เป็นตัวให้โอกาส

เมื่อมีอวิชชาอยู่ เราไม่รู้ว่าจะเอาอย่างไรกับสิ่งนั้นๆ เราไม่รู้ว่ามันเป็นพิษเป็นภัยหรือเป็นคุณ ก็ต้องเอาตามที่รู้สึกไว้ก่อน อวิชชาจึงเป็นเงื่อนไขที่เปิดโอกาสให้ความรู้สึกเข้ามามีอิทธิพล พอรู้สึกสบาย ก็ชอบใจ จะเอา ไม่สบาย ก็ไม่ชอบใจ จะไป เวทนาคือความรู้สึกนั้น ก็ต่อด้วยตัณหา คือปฏิกิริยาต่อความรู้สึกที่สบาย-ไม่สบาย กลายเป็นความอยากได้ อยากเอา หรืออยากหนี อยากทำลาย

ถ้าอยู่แค่ในกระบวนการของความรู้สึกและปฏิกิริยาต่อความรู้สึกนี้ ก็ไม่มีการศึกษา คือ อยู่ด้วยความรู้สึกชอบใจ ไม่ชอบใจ และความสุข-ความทุกข์ที่ขึ้นอยู่กับชอบใจ ไม่ชอบใจ เรียกว่า อยู่กับการเสพ อย่างนี้เรียกว่าใช้อินทรีย์เพื่อเสพ คือ ตาดู หูฟัง เพื่อเสพความรู้สึก หรือเสพเวทนาอย่างเดียว เพื่อหาสุขและหนีทุกข์