ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์

10 กันยายน 2533

ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์

ที่ว่านี้ก็เป็นการปฏิบัติต่อสื่อมวลชน ซึ่งจะต้องดูว่าคนของเราใช้สื่อมวลชนเป็นหรือไม่ ถึงตอนนี้ก็ลึกเข้าไปถึงตัวข่าวสารข้อมูล คือมาถึงขั้นตอนที่เรียกว่า เลือกรับ อันนี้เป็นขั้นที่หนึ่ง

เมื่อถามว่ารู้จักเลือกรับข่าวสารไหม ก็โยงไปถึงการใช้เทคโนโลยีด้วย คือ ถ้าเรารู้จักเลือกหาเลือกรับข้อมูล การใช้เทคโนโลยีก็จะเป็นไปในทางที่มีคุณค่า เช่นในการดูทีวี ก็รู้จักเลือกรายการที่เป็นประโยชน์ เป็นการใช้ทีวีอย่างมีคุณค่า และใช้อย่างเป็นนาย ไม่ตกเป็นทาสของสื่อ

แม้แต่ในรายการเดียวกัน ถ้าดูเป็น ก็จะเลือกเก็บเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ให้ได้ความรู้ ได้ข้อมูล ได้สิ่งที่จะนำมาพัฒนาคุณภาพชีวิต พัฒนาสังคม ใช้แก้ปัญหาได้ ตอนแรกเลือกรับ คือเลือกดูรายการ ต่อไปเมื่อถึงเวลารายการนั้นมา ก็ต้องเลือกเก็บ คือ รู้จักจับเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์

ต่อจากเลือกเก็บแล้ว ก็ต้องให้ได้ความรู้จริง แม้จะเลือกเก็บเอาแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว แต่ก็ยังมีปัญหาว่าทำอย่างไรจะให้เข้าถึงความรู้จริง ดังนั้น เลือกเก็บแล้วก็ยังไม่พอ จะต้องได้ความรู้ที่แท้ด้วย การที่จะได้ความรู้ที่แท้นั้น มีขั้นตอนที่จะต้องทำหลายอย่างทีเดียว คือ

การที่จะพยายามเพื่อเข้าถึงความรู้ที่แท้จริงนั้น ต้องอาศัยความใฝ่รู้ ความใฝ่รู้จะทำให้ต้องการความรู้ที่จริงแท้ ไม่ใช่เอาเพียงแค่ฟังเขามา อาจจะต้องตั้งข้อสงสัยว่าที่ได้ยินมานั้นจริงไหม สื่อมวลชนเป็นเพียงจุดเริ่มต้นให้เรา เราไม่ได้ถือสื่อมวลชนเป็นตัวตัดสินข้อมูล แต่เป็นจุดเริ่มต้นให้เราได้สัมผัสกับเรื่องนั้นๆ จากนั้นก็พิจารณาว่าเรื่องนี้เราควรจะสนใจไหม เราต้องการรู้จริงหรือควรจะค้นหาความจริงในเรื่องนี้ไหม ถ้าต้องการหรือสมควร เราจะสืบเข้าไปหาแหล่งเดิมเลย

เป็นอันว่า เราอาศัยสื่อมวลชนเป็นจุดเริ่มต้นและเป็นตัวโยง แล้วจะต้องก้าวต่อไปให้เข้าถึงแหล่งความรู้ที่แท้จริง ผู้ใฝ่รู้จะไม่หยุด จะต้องเข้าถึงแหล่งความรู้ เพื่อจะให้ได้ความรู้ที่จริงแท้ ต้องให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้อง ฉะนั้นจึงอาจจะต้องเดินทางไป อาจจะต้องไปถามไปหาไปค้นอะไรต่างๆ แล้วก็ตามให้ทันให้ครบด้วย ไม่ว่าจะมีอะไรเกี่ยวกับเรื่องนั้น ต้องตามให้ทัน

เมื่อเข้าถึงแหล่งแล้ว ตอนนี้ก็มาถึงตัวเอง คือการที่จะรู้จักวิเคราะห์ ในยุคที่แล้วมานี้ ที่วิทยาศาสตร์เจริญ และการที่ทำ specialization สำเร็จได้ ก็เนื่องมาจากความคิดเชิงวิเคราะห์

ยุคที่แล้วมานี้ เขาถือว่าเป็นยุคแห่งความคิดเชิงวิเคราะห์ คนแนวหน้าในยุคนั้นวิเคราะห์เก่ง และเอาจริงเอาจัง เพื่อจะหาความจริงให้ได้ ต้องสืบค้นหาว่าเบื้องหลังเรื่องราวข่าวสารนั้น ข้อมูลที่ลึกลงไปอีกเป็นอย่างไร ต้องรู้จักใช้ความคิดเชิงวิเคราะห์ พิจารณาแยกแยะ

ในขั้นตอนที่ต้องใช้ความคิดวิเคราะห์นี้ มักจะมีปัญหาอย่างหนึ่ง คือ ในสังคมที่ไม่พร้อม คนจำนวนมากจะมีความเมื่อยล้าทางความคิด สมองล้า ขี้คร้านจะคิด ยิ่งข้อมูลเข้ามามากๆ ก็ยิ่งมีความล้าที่จะคิด ยิ่งเราไม่ได้ตามยุคสมัยมาโดยตลอด และไม่ได้ฝึกกันเลยก็ยิ่งแย่

สังคมของเรา ไม่ได้สร้างความเจริญแบบนี้ขึ้นมาเอง เราไม่ได้เจริญมาตามลำดับขั้น จึงย่อมจะมีปัญหามาก สังคมของฝรั่งนั้น เขาสร้างความเจริญของเขาขึ้นมาเอง เป็นความเจริญที่เป็นไปตามขั้นตอน ความเจริญนั้นจึงเกิดขึ้นในเนื้อในตัวของเขา และเป็นไปตามความต้องการของเขา

แต่ของเรานี่ไปเจอความเจริญแบบสำเร็จรูปเข้ามาเลย เราไม่ได้เตรียมตัวฝึกวิธีปฏิบัติไว้ พอเจอเข้าก็ได้แต่ติดเพลินกับรสสนุกสนานตื่นเต้น เมื่อไม่ได้เตรียมพร้อมมาก่อน แม้แต่ในเชิงความคิด พอข้อมูลเข้ามา ก็เลยขี้เกียจคิด เพราะมันมากเหลือเกิน สมองล้า รับๆ เอาดีกว่า เขาว่าอะไรก็ว่าไปตามนั้น รอเขาคิดให้ หรือให้เขาคิดแทน

อันนี้เป็นสภาพปัญหาที่สำคัญ เพราะขณะนี้ ไม่ใช่เฉพาะประเทศของเราเท่านั้น แม้แต่ประเทศที่เจริญแล้วก็เป็นด้วย

พวกประเทศเจริญนั้นเขาคิดมามากแล้ว เดี๋ยวนี้ก็เลยชักขี้เกียจคิด อย่างในอเมริกา สังคมเริ่มเป็นปัญหา คนกำลังหาทางให้คนอื่นคิดแทน โดยรอผู้ชำนาญการ หรือยกให้ผู้เชี่ยวชาญ

ส่วนคนของเรานี่มีลักษณะที่ว่า รับไม่ทัน เพราะข้อมูลท่วมท้นเข้ามา ก็เลยขี้เกียจคิด คิดไม่ไหว

สภาพคิดไม่ไหว และขี้คร้านที่จะคิดนี่ ก็เป็นปัญหาสำคัญอย่างหนึ่ง เราจะแก้อย่างไร บางทีเราไม่รู้ตัวว่าเราขี้เกียจคิด ก็เลยทำให้เกิดลักษณะตื่นตูมตามข่าวลือ นี่เป็นลักษณะสำคัญอีกอย่างหนึ่ง เมื่อตื่นตูมตามข่าวลือก็ทำให้ไม่รู้จริง

ถ้าจะใช้ศัพท์ให้รุนแรง ก็เรียกว่าเป็น ความมักง่ายทางความรู้และความคิดสภาพนี้มีมากขึ้น

ความมักง่ายในความรู้ ก็หมายความว่า ไม่ต้องสืบค้นหาความรู้จริงหรอก เขาว่ามาอย่างไร สื่อมวลชนว่ามาอย่างไร ก็เอาก็รับไปเลย

ส่วนมักง่ายทางความคิดก็หมายความว่า ขี้เกียจคิด ไม่ต้องไปคิดมัน เขาคิดมาให้เสร็จแล้ว

เมื่อมักง่ายอย่างนี้ ก็ไม่รู้จริง เมื่อไม่รู้จริงก็ทำให้มองอะไรพร่าๆ มัวๆ คิดไม่ชัดเจน ปัญญาก็ไม่พัฒนา และไม่เกิดผลในทางสร้างสรรค์

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง

No Comments

Comments are closed.