คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้

10 กันยายน 2533

คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้

ต่อไป ข้อที่อยากจะเน้นเป็นพิเศษสำหรับการแก้ปัญหาสังคมไทยในระยะนี้ ก็คือ จากการสร้างความเจริญในยุคที่ผ่านมา ตลอดเวลายาวนาน และทำมาเรื่อยๆ โดยไม่รู้ตัว ต่อมาความคิดนึกและพฤติกรรมต่างๆ ก็จับตัวหรือลงร่อง จนกระทั่งกลายเป็นลักษณะจิตใจ คือเราเห็นฝรั่งเจริญ ก็จะตามอย่าง คอยดูว่าเขามีอะไรใหม่ๆ เพื่อจะคอยรับเอามาใช้เอามาบริโภค นานๆ เข้าก็เลยกลายเป็นคนที่คอยตามรับจากเขา ตามแล้วก็รับ ตามแล้วก็รับ ตามเพื่อจะรับ คือตามดู เห็นเขามีอะไรก็คอยรับเอา จนกระทั่งมีลักษณะจิตใจแบบผู้ตามและผู้รับ พร้อมกันนั้นลักษณะที่ขาดหายไป ก็คือความเป็นผู้นำและเป็นผู้ให้

สังคมนี้ ถ้าต้องการสร้างสรรค์ความเจริญ หรือจะพัฒนาให้สำเร็จ จะต้องแก้ตรงนี้ให้ได้ คือจะต้องปรับตัวใหม่ ให้มีจิตสำนึก และลักษณะจิตใจแบบเป็นผู้นำและเป็นผู้ให้ อันนี้น่าจะกำหนดเป็นแนวทาง หรือทิศทาง และเป็นเป้าหมายสำคัญของการศึกษาของสังคมไทยในยุคต่อไป

เราจะต้องสร้างสรรค์คนของเรา ให้เป็นผู้นำและเป็นผู้ให้ จนถึงขั้นที่มีลักษณะจิตใจเป็นแบบนั้นเลยทีเดียว ถ้าไม่อย่างนั้น เราจะไม่รู้จักแม้แต่ที่จะสำรวจของดีของตนเอง เพราะความเคยชินในการตามและรับ จะทำให้คอยมองดูว่าเขามีอะไรที่จะให้เรารับและตามอีกบ้าง เราจะรู้สึกนิยมเชิดชูเขา และรู้สึกว่าเขาสูงกว่าเหนือกว่า พร้อมกับจะรู้สึกดูถูกตนเองว่าเป็นผู้ที่ต่ำต้อย ด้อยค่า ไร้ศักดา ไม่มีอะไร

การที่เรากลายเป็นผู้ตามและเป็นผู้รับ ก็เพราะเรานึกว่าเราไม่มี จึงต้องคอยรอรับ เราจะมองแต่เพียงว่าอันนั้นอันนี้เราไม่มี แล้วก็คอยรับเอาจากเขา เลยมองเห็นแต่ในแง่ที่เขามี ที่เขาดีกว่า เหนือกว่าเรา ไม่เห็น ไม่มองสิ่งที่ตนมี ไม่เห็นคุณค่าของตนเอง และมีความรู้สึกด้อยและต่ำต้อย

แต่ถ้าเปลี่ยนมาเป็นผู้นำและผู้ให้ ก็จะมองว่าเรามีอะไรดีบ้างที่จะให้แก่ผู้อื่น ที่จะไปมีส่วนร่วมในการพัฒนาอารยธรรมของโลก ทำให้ต้องมองตัวเอง และสำรวจสิ่งดีที่ตัวมีบ้าง เสร็จแล้วก็จะมองเห็นขึ้นมาเลยทีเดียวว่า เราก็มีอะไรบางอย่างดีๆ ที่จะให้แก่คนอื่นเหมือนกัน

ในส่วนของตะวันตก เราก็ยอมรับความจริงว่าเขามีดี เขามีสิ่งที่เจริญ ซึ่งเราก็ควรจะไปเรียนรู้เอามา แต่ในเวลาเดียวกัน สิ่งดีที่เรามี เราก็ต้องรู้ตามเป็นจริง และถ้าเรามีอะไรดีเราก็จะมีสิ่งที่จะให้แก่คนอื่นด้วย ไม่ใช่ว่าจะให้ประเทศไทยนี้ ไม่มีชื่ออยู่ในการร่วมสร้างสรรค์อารยธรรมของโลกเสียเลย เพราะเป็นได้แต่ผู้ตามเขาและรับสิ่งที่คนอื่นเขาสร้างไว้หรือสร้างให้อย่างเดียว

ถ้าสร้างจิตสำนึก และลักษณะจิตใจแบบผู้นำและผู้ให้ขึ้นมาได้ คนไทยก็จะเป็นผู้ที่มีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์อารยธรรมของโลก และแท้จริงแล้วประเทศไทย สังคมไทย และคนไทย ก็มีศักยภาพที่จะทำเช่นนั้นได้ แต่เราไม่ได้สร้างจิตสำนึกนี้ขึ้นมา จึงไม่ได้มองสิ่งดีที่ตนมี และไม่คิดทำสิ่งดีที่จะให้แก่ใครอื่น

โดยเฉพาะในยุคปัจจุบันนี้ ขณะที่ประเทศพัฒนาแล้ว เขากำลังมีปัญหาติดตันกันอยู่อย่างที่ว่าแล้วข้างต้น ถึงกับต้องมาทบทวนกันใหม่ ตั้งแต่ความคิดพื้นฐาน หลักวิชาการ ตลอดจนระบบวิธีต่างๆ ในกระบวนการพัฒนา เขากำลังพิจารณากันใหม่ และหาทางออกกันอยู่

บางพวกก็มาสนใจแนวคิดแบบตะวันออก ซึ่งก็เป็นของที่เรามีอยู่นี่แหละ แต่เราปล่อยให้เขามาศึกษาโดยที่เราเองไม่ศึกษา จนกระทั่งเขาเอาไปวิเคราะห์แยกแยะที่ประเทศของเขา แล้วทีนี้ถ้าเขาเอาไปใช้ได้สำเร็จ หรือคิดอะไรขึ้นได้ เราก็ไปรอรับสิ่งที่เป็นของเราจากเขาอีก

ฉะนั้น เราจึงน่าจะสร้างจิตสำนึกของผู้นำและผู้ให้นี้ขึ้นมา แล้วเราก็จะคิดศึกษาสำรวจดูของดีที่เรามี หรือทำอะไรขึ้นใหม่ เพื่อจะเอาไปให้ ไปเสริมกันกับส่วนที่คนอื่นมี เป็นการเข้าไปมีส่วนร่วม ในการช่วยแก้ปัญหาของโลกยุคปัจจุบัน

ถ้าทำได้อย่างนี้ ก็จะมีความหมายว่าเรารู้จักใช้ทรัพย์สมบัติที่มี อยู่ให้เป็นประโยชน์ มิฉะนั้นแล้วทรัพยากรในด้านภูมิธรรมภูมิปัญญา ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีอยู่ ก็จะไม่ได้ใช้ประโยชน์อะไร แต่กลายเป็นถูกทอดทิ้ง เสื่อมหายเลือนลางไป

ถ้าเราเอามาใช้ประโยชน์ได้ ทั้งทุนเดิมที่มีอยู่เก่า ทั้งสิ่งดีที่รู้จักเลือกรับเพิ่มเข้ามาจากภายนอก และสิ่งที่คิดขึ้นได้ใหม่ ก็จะกลายเป็นความมั่งคั่งของวัฒนธรรม ที่จะทำให้เดินหน้ากันต่อไปได้อย่างดี

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์

No Comments

Comments are closed.