- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
– ๑ –
เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา
โลกก้าวไปถึงไหน
เวลานี้ เรามีปัญหาเกี่ยวกับความเป็นไปของสังคม และโลกนี้มากมาย มีความรู้สึกเป็นเชิงคำถามกว้างๆ อยู่ในใจอย่างหนึ่งว่า ความเจริญของโลกในปัจจุบันนี้ไปกันถึงไหน สังคมปัจจุบันมีสภาพอย่างไร ถ้ามองในระดับทั่วไปจริงๆ เดี๋ยวนี้มีการพูดกันมากขึ้นถึงคำพูดหนึ่ง คือคำว่า สังคมยุคข้อมูลข่าวสารคำนี้ชักจะติด
เมื่อสักสาม-สี่ปีก่อน คำนี้ยังไม่เป็นที่แน่ใจ ยังอยู่ในระยะที่ถกเถียงกัน คือ มีการเสนอคำเรียกชื่อสังคมยุคใหม่นี้กันขึ้นมาหลายคำ แต่ละคนก็พยายามหนุนคำของตน ซึ่งทั้งหมดนั้นก็เริ่มมาจากสังคมฝรั่ง เพราะฝรั่งเป็นผู้ที่มีความเจริญหรือพัฒนาสังคมมาถึงขั้นตอนนี้แล้ว เขาจึงคิดคำต่างๆ ขึ้นมาใช้ เช่นคำว่า postindustrial เมื่อ ๘-๙ ปีก่อนนั้นจะได้ยินคำนี้มาก คือใช้ในคำว่า Postindustrial Society (สังคมที่ผ่านพ้นอุตสาหกรรมแล้ว) บ้าง Postindustrial Age (ยุคหลังอุตสาหกรรม) บ้าง
มีผู้เสนอคำว่า Information Age ยุคข้อมูลข่าวสาร ถ้าเป็นสังคมก็เรียกว่า Information Society สังคมข้อมูลข่าวสาร และยังมีคำอื่นๆ อีกหลายคำ เช่น Space Age, Technetronic Age, Super-industrial Age เป็นต้น แต่ตอนนี้รู้สึกว่าคำ Information Age จะชนะ จะอยู่ตัว และใช้กันมาก
รวมความว่า ในโลกมีความรู้สึกกันว่า มนุษย์ หรืออารยธรรมของมนุษย์ ได้ก้าวหน้ามาอีกขั้นหนึ่งแล้ว
ประเทศตะวันตก ที่ถือตัวว่าพัฒนาแล้ว บอกว่าหลังจากยุคบุพกาล (Primitive Age) แล้ว สังคมของเขาได้พัฒนามาตามลำดับ ผ่านยุคเกษตรกรรม (Agricultural Age) และยุคอุตสาหกรรม (Industrial Age) จนขณะนี้ก็มาถึงยุคข่าวสารข้อมูล (Information Age) ที่ว่านี้1
เชิงอรรถ
- ควรสังเกตเหตุการณ์ทางสังคมและสภาพจิตของมนุษย์จากถ้อยคำนิยมแห่งยุคสมัยด้วย โดยเฉพาะช่วงหลัง พ.ศ.๒๕๓๓ มีคำเด่นๆ ซึ่งคนไทยตื่นตามโลกตะวันตก คือ “การพัฒนาที่ยั่งยืน” (sustainable development) เริ่มแพร่นับแต่คณะกรรมาธิการโลกว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา ของสหประชาชาติ ได้ตีพิมพ์รายงานเป็นเล่มหนังสือออกมาในปี ๒๕๓๐ ชื่อว่า Our Common Future, 1987 (มีผู้เริ่มใช้คำนี้ก่อนนั้นบ้าง แต่ไม่เป็นที่รู้กว้างขวาง) ในเมืองไทย คำแปลนี้เพิ่งลงตัวเมื่อราวสิ้นปี ๒๕๓๕ “รีเอ็นยิเนียริ่ง” (reengineering บางทีแปลกันว่า รื้อปรับระบบกันใหม่) ต้นแหล่งที่ทำให้คนตื่นคำนี้ คือหนังสือ Reengineering the corporation ของ Michael Hammer & James Champy ซึ่งพิมพ์ครั้งแรกในปี ๒๕๓๖/1993 เมืองไทยพูดกันเกร่อมากใน พ.ศ.๒๕๓๗-๘ แต่เฟื่องอยู่ไม่นานก็จืดจางไป“โลกาภิวัตน์” (globalization) เท่าที่ทบทวนได้ เริ่มเฟื่องในเมืองไทยเมื่อปลายปี ๒๕๓๗/1994 โดยท่านที่เริ่มแพร่ได้แปลว่า “โลกานุวัตร” ต่อมานับแต่ปี ๒๕๓๘ คำว่า “โลกาภิวัตน์” ก็แพร่หลายทั่วไป และเป็นคำที่นิยมเกร่อยาวนานกระทั่งบัดนี้ (ถือกันว่าโลกมาถึงยุคโลกาภิวัตน์หลังสิ้นสุดสงครามเย็นแล้ว คือหลังปี ๒๕๓๒/1989) “อีคิว” (E.Q. หมายถึงระดับการพัฒนาทางอารมณ์ คือทางจิตใจ เป็นการใช้เลียนคำเก่าคือ I.Q. ซึ่งหมายถึงระดับเชาวน์ ที่เป็นด้านปัญญา) มีกำเนิดจากความคิดเกี่ยวกับ emotional intelligence ที่นักจิตวิทยาอเมริกัน ๒ คน คือ Peter Salovey และ John Mayer ได้นำเสนอในปี ๒๕๓๓/1990 แต่แพร่หลายขึ้นเพราะหนังสือ Emotional Intelligence ของ Daniel Goleman ซึ่งพิมพ์เมื่อปลายปี ๒๕๓๘/1995 ในเมืองไทยเพิ่งเกร่อในปี ๒๕๔๒ (emotional intelligence นี้ ยังไม่มีคำแปลไทยที่ลงตัว เคยลองคิดคำเทียบไว้ให้เลือกว่า เจตวิทัต/เจตวิทัตต์ หรือ ปรีชาเชิงอารมณ์)

No Comments
Comments are closed.