- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
คำว่า “พัฒนา” นี้ เพิ่งจะมาใช้กันในยุคจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ตอนนั้นมีหน่วยราชการที่มีชื่อว่า “-พัฒนา-” เกิดขึ้นมากมาย แม้แต่ในระดับกระทรวงก็มีกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ ซึ่งเดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว ยุคนั้นมีกรมการพัฒนาชุมชน มีสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท มีกรมพัฒนาที่ดิน พัฒนากันใหญ่ ถึงกับเรียกว่าเป็น “ยุคพัฒนา”
ทีนี้คำว่าพัฒนาเองนี้ก็เป็นศัพท์ใหม่ แต่ก็มาจากภาษาบาลีเก่าคือคำว่า “วัฒนา” นั่นเอง
พัฒนา แปลว่า ทำให้เจริญ ทำให้ขยายตัว เติบโตขึ้น แต่คำเดิมนั้นไม่เป็น technical term เราเอามาบัญญัติใช้ใหม่ ให้มีความหมายมุ่งไปในแง่ของการสร้างความเจริญทางวัตถุ สร้างถนนหนทาง ตึกรามบ้านช่อง สิ่งอำนวยความสะดวกสบาย และเทคโนโลยีต่างๆ มากมาย ซึ่งรวมอยู่ในคำว่าพัฒนาเศรษฐกิจ พัฒนาสังคม
อีกด้านหนึ่งคือการพัฒนาคน ซึ่งเราเพิ่งจะมาเริ่มเน้นกันตอนนี้ โดยเฉพาะในระยะแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๗ ก่อนนี้ในแผนพัฒนาฉบับที่ ๖ ก็เริ่มให้ความสำคัญบ้าง พัฒนาคนมีแกนกลางอยู่ที่การพัฒนาจิตใจ
ทีนี้ การพัฒนาจิตใจ ตลอดจนพัฒนาคนทั้งหมดทุกด้านนี่ที่จริงเรามี technical term อยู่ก่อนในพระพุทธศาสนา ท่านมีศัพท์ที่ใช้สำหรับการพัฒนาคนโดยเฉพาะ คือคำว่า ภาวนา ภาวนาไม่ใช่แปลว่าท่องบ่น สวดมนต์ แต่ ภาวนา แปลว่า การฝึกอบรม หรือทำให้เจริญ สำหรับการพัฒนาคนและพัฒนาชีวิต มีศัพท์เฉพาะว่าภาวนา
ฉะนั้น ถ้าเราจะพัฒนาคนก็ควรใช้คำว่าภาวนา พัฒนาอย่างอื่นจึงจะใช้คำว่าพัฒนา คือ คำว่าพัฒนาสำหรับใช้กับพวกรูปธรรม ถ้าใช้กับชีวิตคน ซึ่งเป็นนามธรรม ก็ใช้คำว่าภาวนานี้
พัฒนาคนนั้น ไม่ใช่พัฒนาแต่จิตใจเท่านั้น จะเห็นว่า ภาวนาในพระพุทธศาสนามี ๔ อย่าง แต่ในที่นี้ จะไม่เอามาอธิบาย เพราะได้อธิบายไว้แล้วในหนังสือหลายเล่ม แสดงไว้แต่หัวข้อว่า ในพระพุทธศาสนาท่านจำแนกไว้ว่า คนเรานี้จะต้องภาวนา ๔ ด้าน คือ
- พัฒนาด้านกาย เรียกว่า กายภาวนา
- พัฒนาด้านศีล เรียกว่า ศีลภาวนา
- พัฒนาด้านจิต เรียกว่า จิตภาวนา
- พัฒนาด้านปัญญา เรียกว่า ปัญญาภาวนา
เป็นเรื่องแปลกที่ว่า ภาวนานี้เป็นของเก่ามาก แต่จำเพาะมาใกล้กันมากกับ development ๔ อย่าง ของวงการการศึกษาสมัยใหม่ ซึ่งกล่าวถึงการพัฒนาที่แปลจากของฝรั่งว่า development ๔ ด้าน หรือgrowth ๔ ด้าน คือ
- Physical development พัฒนาการทางกาย
- Social development พัฒนาการทางสังคม
- Emotional development พัฒนาการทางอารมณ์
- Intellectual development พัฒนาการทางปัญญา
(ที่อ้างอิงกันทั่วไป ข้อ ๔ เป็น Mental และเรียงลำดับเป็น Physical, Mental, Emotional, Social แต่ในที่นี้ ใช้ Intellectual แทน Mental เพราะคนไทยมักเข้าใจความหมายของ Mental ในกรณีนี้ผิดไป โดยแปล Mental เป็น “จิตใจ” ทั้งที่แท้จริงนั้น Mental ในที่นี้หมายถึงด้านปัญญา เพราะด้านจิตใจอยู่ที่ Emotional ดังที่ฝรั่งเจ้าของตำราใช้ Mental กับ Intellectual เป็น alternative terms แทนกันไปมา; ส่วนในการเรียงลำดับข้อ ฝรั่งบางตำราบางคราวก็เรียงลำดับอย่างข้างบนนี้ ซึ่งสะดวกแก่การเทียบกับในทางพระพุทธศาสนาที่จะกล่าวต่อไป)1
เรื่องนี้เราพูดกันมาหลายสิบปีแล้ว แต่ไม่เคยพูดถึงภาวนา ๔ อย่างในพระพุทธศาสนา คำว่า ภาวนานี่ ให้ไปดู dictionary ภาษาบาลี-อังกฤษ เขาแปลเป็น development ทั้งนั้น ภาวนา เราแปลว่าพัฒนา ฝรั่งแปลว่า development ตรงกันเลย แล้วภาวนาก็มี ๔ development ก็มี ๔ ตรงกันอีก คือ
๑. พัฒนากาย หรือพัฒนาทางกาย ได้แก่ physical development ตรงกับ กายภาวนา
๒. พัฒนาศีล หรือพัฒนาทางสังคม ได้บอกแล้วว่า ศีลคือการอยู่ร่วมสังคมโดยไม่เบียดเบียนกัน แต่มีชีวิตที่เกื้อกูลต่อกันและมีวินัย จึงได้แก่ social development ตรงกับ ศีลภาวนา
๓. พัฒนาจิตใจ หรือพัฒนาทางอารมณ์ เรื่องอารมณ์ที่เพี้ยนมาในภาษาไทยปัจจุบัน ก็คือเรื่องของจิตใจนั่นเอง พัฒนาด้านนี้ จึงได้แก่ emotional development ตรงกับ จิตภาวนา
๔. พัฒนาปัญญา หรือพัฒนาทางปัญญา ได้แก่ intellectual development ตรงกับ ปัญญาภาวนา

No Comments
Comments are closed.