- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น
และกระบวนการพัฒนา
เรื่องนี้ ตอนแรกอย่าไปหวังผลว่าจะได้ความรู้ถูกต้องสมบูรณ์ แต่อย่างน้อยก็จะได้แนวทางหรือวิธีปฏิบัติ ทำให้ความคิดเดินเป็นระบบ ดำเนินไปแบบมีขั้นตอน ไม่ใช่พร่า สับสน ไม่ชัดเจน ที่เรียกว่า “คิดไม่เป็น” ซึ่งมีลักษณะสำคัญตั้งแต่พบกับเรื่องหรือปัญหา คือ
- พอเจอเรื่องอะไรก็ติดตันอยู่แค่นั้น วนเวียน ไม่ไปไหน
- พอเจอเรื่อง ก็คิดเตลิดไปเลย ฟุ้งซ่านหมด
ทั้งสองอย่างนี้ถือว่าใช้ไม่ได้
ทำอย่างไรจึงจะช่วยให้คนคิดอย่างมีระบบ มีขั้นมีตอน คือให้มีแนวทางที่จะได้ความจริง ถ้าทำให้เขามีลักษณะอย่างนี้ได้แล้ว ก็มีทางที่เขาจะพัฒนาตนเองได้ เราถือว่าคนจะต้องพัฒนาตนอยู่ตลอดเวลา เราไม่ถือว่าเขาสมบูรณ์แล้ว ฉะนั้นจึงควรให้เขาพัฒนาไป ให้มีลักษณะนี้ ในเรื่องวิธีการคิดเป็นต้น ให้คิดอย่างมีระเบียบ หรือคิดอย่างเป็นระบบ อย่างน้อยให้เขามีนิสัยในการรู้จักคิด
พอมีข้อมูลเข้ามา ก็ไม่รับข้อมูลนั้นอย่างเลื่อนลอย โดยสักแต่ว่าฟัง หรือไม่คิดเลย เขาว่ามาก็เชื่อไปเฉยๆ แต่ให้เริ่มมีการคิด โดยอาจจะตั้งคำถาม ซึ่งเป็นวิธีในทางปฏิบัติ การฝึกความคิดนี้ โดยมากจะเริ่มด้วยการตั้งคำถามว่า คืออะไร เป็นอย่างไร ทำไมจึงเป็นอย่างนี้ เป็นต้น
ในการฝึกเด็กก็เหมือนกัน เราเคยฝึกเด็กในกระบวนการคิดที่จะให้คิดเป็นบ้างหรือเปล่า เริ่มตั้งแต่เด็กอยู่กับครอบครัว ยังไม่เข้าโรงเรียน เราก็ต้องมีการฝึกความคิดแล้ว เพราะการคิดนั้นมีทางแยกไประหว่างรู้จักคิด กับไม่รู้จักคิด
เด็กมีความพร้อม หรือมีศักยภาพที่จะเดินได้ทั้งสองสาย แล้วแต่ว่าจะมีผู้ชี้แนะหรือไม่ เด็กบางคนอาจจะเก่งมาก จนกระทั่งว่าถึงจะไม่มีผู้ชี้แนะ แกก็ไปได้ แต่ส่วนมากจะต้องมีผู้ชี้แนะ ผู้ชี้แนะจะช่วยนำทางความคิด
ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่ พาเด็กไปร้านขายของ แค่นี้ก็เป็นการให้การศึกษาแล้ว พอไปเห็นของ เด็กก็ตื่นตาตื่นใจ โดยมากเด็กจะตื่นกับสี เช่นสีเขียว สีแดง ซึ่งเป็นสิ่งที่ชัดเจน ทำให้เกิดความรู้สึกมาก เมื่อเห็นสีต่างๆ และเห็นของที่แปลกๆ โดยรูปร่าง ทรวดทรงเป็นต้น แกก็สนใจ เด็กจะมีทั้งความอยากบริโภค และอยากทำ หรืออยากผลิตอยู่ด้วยกัน อย่างน้อยก็อยากรู้ ตอนนี้ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะนำเด็กไปทางไหน
พ่อแม่ส่วนมาก เอาในเมืองไทยเราก่อน พอเด็กเห็นและสนใจ พ่อแม่มักจะบอกว่า โอ อันนี้สวยกว่า อันนั้นสวยกว่า อย่างนี้ดีกว่า เอาอันนี้ดีกว่า สวยกว่าอันนั้น อะไรต่างๆ มักจะอยู่แค่นี้ ไม่ค่อยนำความคิดไปในเชิงที่จะให้รู้ว่า นี้คืออะไร ใช้ทำอะไร และทำมาได้อย่างไร ต่อไปจนกระทั่ง เมื่อรู้มากขึ้นก็ให้รู้จักแยกว่าอันนี้มีแง่ดีอย่างนี้ อันโน้นมีแง่ดีอย่างนั้น ดีกว่ากันในแง่นี้ๆ ทำให้มีความคิดในเชิงวิเคราะห์ต่อไป
ฉะนั้น การศึกษาในครอบครัวจึงสำคัญมาก ยังไม่ถึงโรงเรียนหรอก เด็กจะได้ฝึกฝนในทางความคิดไปแต่ต้นแล้ว ถ้าได้รับการชี้ช่องแบบแรก เด็กจะไม่พัฒนาศักยภาพทางความคิด แต่จะมุ่งบริโภค หรือสนองความอยากอย่างเดียว เห็นอะไรก็อยากได้ อยากใช้ อยากบริโภค เอาสวยเอางามเข้าว่า แล้วค่านิยมบริโภคก็เกิดขึ้น
แต่ถ้าฝึกให้เด็กรู้จักคิด ด้วยการซักถามเป็นต้นบ้าง หรือเราบอกแนะบ้าง ว่านี่คืออะไร เขาใช้ทำอะไร เขาทำมาอย่างไร เด็กก็จะได้ข้อมูลความรู้ และพัฒนาความคิดต่อไป นี่เป็นเรื่องของชีวิตประจำวันเลยทีเดียว จะเป็นการพัฒนาตัวเองอยู่เรื่อยตลอดเวลา
คนที่รู้จักคิดแบบนี้ จะพัฒนาตัวเองอยู่ตลอดเวลาด้วยการคิดนั้น เพราะคนย่อมมีเรื่องเข้ามาด้วยประสบการณ์ต่างๆ อยู่เสมอ การพัฒนาตนจึงเป็นไปเองอย่างเพิ่มทวีโดยอัตโนมัติ ในขณะที่อีกคนหนึ่งย่ำอยู่กับที่ และนี่เป็นเครื่องแสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างบุคคลว่า ทำไมคนจึงแตกต่างกันออกไปได้มากมาย

No Comments
Comments are closed.