- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
องค์ประกอบที่เรียกว่ารุ่งอรุณของการศึกษานั้น มี ๗ ประการ ดังนั้น นอกจากกัลยาณมิตร และโยนิโสมนสิการ ที่เป็นองค์ประกอบใหญ่ ๒ อย่างแล้ว จึงยังมีองค์ประกอบอื่นอีก ๕ ประการ ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นตัวช่วยหรือตัวสนับสนุนหรือเป็นตัวเสริมแรงในระหว่าง ในที่นี้ขอเรียกง่ายๆ ว่า ตัวช่วย ๕ ซึ่งเป็นแรงหรือเป็นพลังอุดหนุนส่งเสริม ให้ก้าวไปได้สะดวกและเข้มแข็งมั่นคง
ตัวช่วยที่ ๑ คือการดำเนินชีวิตที่มีระเบียบ และการอยู่ร่วมสังคมที่เรียบร้อย คือ ทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของตนเองและการอยู่ร่วมกับคนอื่น ไม่มาเป็นอุปสรรคในการพัฒนาตนเอง นี่ก็คือ ความมีวินัย ซึ่งมีความสำคัญเหมือนเป็นการเตรียมพื้นที่ หรือจัดพื้นให้เรียบร้อย
ความมีวินัยนั้น มีความมุ่งหมายเพื่อให้ชีวิตนี้มีโอกาสที่จะพัฒนาตัวเองได้เต็มที่ พร้อมที่จะใช้ประโยชน์จากสิ่งทั้งหลายได้เต็มที่
ถ้าชีวิตไม่มีวินัย สังคมอยู่กันไม่เรียบร้อย ไม่มีวินัย วุ่นวายสับสน ก็ไม่มีโอกาสที่จะใช้ประโยชน์จากสิ่งทั้งหลายที่มีอยู่แล้ว เอาสิ่งเหล่านั้นมาใช้พัฒนาตนไม่ได้ หรือไม่สะดวก
ปัญหาคือ ไม่รู้แม้แต่ว่าวินัยมีความมุ่งหมายอย่างไร บางทีคิดว่าจะฝึกวินัย แต่เพราะไม่รู้ว่าวินัยเพื่ออะไร ก็เลยสักแต่ว่าทำให้เคร่งครัด เข้มงวด
วินัยนั้นเพื่อเอื้อโอกาสในการที่จะพัฒนา เช่นว่า เมื่อเราจัดสรรชีวิตให้มีระเบียบ นอนเป็นเวลา ตื่นเป็นเวลา กินเป็นเวลา ทำอะไรเป็นเวลา ก็มีเวลาที่จะทำอะไรได้มาก ช่องโอกาสในชีวิตเกิดขึ้นจากการจัดสรรชีวิตของตัวให้เรียบร้อย มีลำดับ มีที่กำหนด
อีกด้านหนึ่งคือ เมื่ออยู่ร่วมในสังคม ถ้ามัวไปทะเลาะเบาะแว้งกับคนนั้นคนนี้ ก็จะเป็นอุปสรรคไปหมด แม้แต่จะไปใช้ห้องสมุดก็ไม่ได้ เพราะระแวงหรือหวาดกลัวว่านายคนนั้นจะมาลอบตีศีรษะอะไรอย่างนี้เป็นต้น ตกลงว่าต้องจัดสรรวินัยคือระเบียบการเป็นอยู่ในสังคม
เป็นอันว่า การมีวินัยนั้น มี ๒ ด้าน คือ
ก) มีระเบียบชีวิตของตนเอง
ข) มีระเบียบในการอยู่ร่วมสังคม
เมื่อคนมีวินัยขึ้นมาแล้ว ก็เรียกว่ามีศีล ในทางศัพท์พระ วินัยคือตัวการจัดระเบียบ ภาวะที่บุคคลมีระเบียบหรือตั้งอยู่ในระเบียบนั้นคือศีล คนจำนวนมากแยกไม่ถูกว่าวินัยคืออะไร ศีลคืออะไร ต่างกันอย่างไร แม้แต่วินัยก็ไม่รู้ความมุ่งหมาย
ตกลงว่า วินัยก็คือการจัดระเบียบชีวิต และระเบียบการอยู่ร่วมกับผู้อื่น ให้เรียบร้อย เพื่อเอื้ออำนวยโอกาสในการทำอะไรต่างๆ ที่จะเป็นการพัฒนาตนต่อไป ถ้าไม่มีวินัยคือการจัดระเบียบอย่างนี้แล้ว จะทำอะไรก็ทำไม่สะดวก จะติดขัดไปหมด คนที่จัดระเบียบชีวิตและอยู่ร่วมในสังคมได้ดี ก็สบาย มีลำดับ มีจังหวะ มีช่อง มีโอกาสที่จะทำอะไรต่างๆ ได้มาก เช่นแม้แต่เพียงแบ่งเวลาเป็น ก็ทำงานได้วันหนึ่งมากมายแล้ว การจัดระเบียบนี้เรียกว่า วินัย ส่วนการมีวินัยนั้นเรียกว่า ศีล
ศีลเบื้องต้น เน้นด้านการอยู่ร่วมกันในสังคม ไม่ให้เบียดเบียนกัน ไม่ให้ทำร้ายชีวิตร่างกายกัน ไม่เบียดเบียนทำลายกันทางด้านกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน คู่ครอง ไม่ทำร้ายกันด้วยวาจา และไม่ทำลายความรู้สึกมั่นคงปลอดภัยของผู้ร่วมสังคมด้วยการเสพสุราสิ่งเสพติดที่ทำให้สูญเสียสติสัมปชัญญะ นี้คือระเบียบสังคมที่เรียกว่า ศีล ๕
สังคมมีระเบียบแค่นี้ก็ได้พื้นฐานแล้ว คนก็อยู่ร่วมกันได้ดี จะไปไหนจะทำอะไรก็ปลอดภัย สะดวกคล่องตัวในสังคมพอสมควร เพราะฉะนั้น ศีล ๕ จึงเป็นพื้นฐาน เมื่อใครประพฤติตามนี้ก็เรียกว่ามีศีล ส่วนความมุ่งหมายก็เป็นอย่างที่ว่าเมื่อกี้ ตกลงว่าจะต้องจัดระเบียบชีวิตและสังคมให้ดี เพื่อให้เป็นการเอื้อโอกาสแก่การที่จะทำอะไรๆ ในการที่จะพัฒนาชีวิตพัฒนาสังคมต่อไปได้
ตัวช่วยข้อนี้ เรียกตามศัพท์ของท่านว่า สีลสัมปทา แปลว่า ความถึงพร้อมด้วยศีล หรือการทำศีลให้ถึงพร้อม

No Comments
Comments are closed.