วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา

10 กันยายน 2533

วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา

องค์ประกอบที่เรียกว่ารุ่งอรุณของการศึกษานั้น มี ๗ ประการ ดังนั้น นอกจากกัลยาณมิตร และโยนิโสมนสิการ ที่เป็นองค์ประกอบใหญ่ ๒ อย่างแล้ว จึงยังมีองค์ประกอบอื่นอีก ๕ ประการ ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นตัวช่วยหรือตัวสนับสนุนหรือเป็นตัวเสริมแรงในระหว่าง ในที่นี้ขอเรียกง่ายๆ ว่า ตัวช่วย ๕ ซึ่งเป็นแรงหรือเป็นพลังอุดหนุนส่งเสริม ให้ก้าวไปได้สะดวกและเข้มแข็งมั่นคง

ตัวช่วยที่ ๑ คือการดำเนินชีวิตที่มีระเบียบ และการอยู่ร่วมสังคมที่เรียบร้อย คือ ทำให้ชีวิตความเป็นอยู่ของตนเองและการอยู่ร่วมกับคนอื่น ไม่มาเป็นอุปสรรคในการพัฒนาตนเอง นี่ก็คือ ความมีวินัย ซึ่งมีความสำคัญเหมือนเป็นการเตรียมพื้นที่ หรือจัดพื้นให้เรียบร้อย

ความมีวินัยนั้น มีความมุ่งหมายเพื่อให้ชีวิตนี้มีโอกาสที่จะพัฒนาตัวเองได้เต็มที่ พร้อมที่จะใช้ประโยชน์จากสิ่งทั้งหลายได้เต็มที่

ถ้าชีวิตไม่มีวินัย สังคมอยู่กันไม่เรียบร้อย ไม่มีวินัย วุ่นวายสับสน ก็ไม่มีโอกาสที่จะใช้ประโยชน์จากสิ่งทั้งหลายที่มีอยู่แล้ว เอาสิ่งเหล่านั้นมาใช้พัฒนาตนไม่ได้ หรือไม่สะดวก

ปัญหาคือ ไม่รู้แม้แต่ว่าวินัยมีความมุ่งหมายอย่างไร บางทีคิดว่าจะฝึกวินัย แต่เพราะไม่รู้ว่าวินัยเพื่ออะไร ก็เลยสักแต่ว่าทำให้เคร่งครัด เข้มงวด

วินัยนั้นเพื่อเอื้อโอกาสในการที่จะพัฒนา เช่นว่า เมื่อเราจัดสรรชีวิตให้มีระเบียบ นอนเป็นเวลา ตื่นเป็นเวลา กินเป็นเวลา ทำอะไรเป็นเวลา ก็มีเวลาที่จะทำอะไรได้มาก ช่องโอกาสในชีวิตเกิดขึ้นจากการจัดสรรชีวิตของตัวให้เรียบร้อย มีลำดับ มีที่กำหนด

อีกด้านหนึ่งคือ เมื่ออยู่ร่วมในสังคม ถ้ามัวไปทะเลาะเบาะแว้งกับคนนั้นคนนี้ ก็จะเป็นอุปสรรคไปหมด แม้แต่จะไปใช้ห้องสมุดก็ไม่ได้ เพราะระแวงหรือหวาดกลัวว่านายคนนั้นจะมาลอบตีศีรษะอะไรอย่างนี้เป็นต้น ตกลงว่าต้องจัดสรรวินัยคือระเบียบการเป็นอยู่ในสังคม

เป็นอันว่า การมีวินัยนั้น มี ๒ ด้าน คือ

ก) มีระเบียบชีวิตของตนเอง

ข) มีระเบียบในการอยู่ร่วมสังคม

เมื่อคนมีวินัยขึ้นมาแล้ว ก็เรียกว่ามีศีล ในทางศัพท์พระ วินัยคือตัวการจัดระเบียบ ภาวะที่บุคคลมีระเบียบหรือตั้งอยู่ในระเบียบนั้นคือศีล คนจำนวนมากแยกไม่ถูกว่าวินัยคืออะไร ศีลคืออะไร ต่างกันอย่างไร แม้แต่วินัยก็ไม่รู้ความมุ่งหมาย

ตกลงว่า วินัยก็คือการจัดระเบียบชีวิต และระเบียบการอยู่ร่วมกับผู้อื่น ให้เรียบร้อย เพื่อเอื้ออำนวยโอกาสในการทำอะไรต่างๆ ที่จะเป็นการพัฒนาตนต่อไป ถ้าไม่มีวินัยคือการจัดระเบียบอย่างนี้แล้ว จะทำอะไรก็ทำไม่สะดวก จะติดขัดไปหมด คนที่จัดระเบียบชีวิตและอยู่ร่วมในสังคมได้ดี ก็สบาย มีลำดับ มีจังหวะ มีช่อง มีโอกาสที่จะทำอะไรต่างๆ ได้มาก เช่นแม้แต่เพียงแบ่งเวลาเป็น ก็ทำงานได้วันหนึ่งมากมายแล้ว การจัดระเบียบนี้เรียกว่า วินัย ส่วนการมีวินัยนั้นเรียกว่า ศีล

ศีลเบื้องต้น เน้นด้านการอยู่ร่วมกันในสังคม ไม่ให้เบียดเบียนกัน ไม่ให้ทำร้ายชีวิตร่างกายกัน ไม่เบียดเบียนทำลายกันทางด้านกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน คู่ครอง ไม่ทำร้ายกันด้วยวาจา และไม่ทำลายความรู้สึกมั่นคงปลอดภัยของผู้ร่วมสังคมด้วยการเสพสุราสิ่งเสพติดที่ทำให้สูญเสียสติสัมปชัญญะ นี้คือระเบียบสังคมที่เรียกว่า ศีล ๕

สังคมมีระเบียบแค่นี้ก็ได้พื้นฐานแล้ว คนก็อยู่ร่วมกันได้ดี จะไปไหนจะทำอะไรก็ปลอดภัย สะดวกคล่องตัวในสังคมพอสมควร เพราะฉะนั้น ศีล ๕ จึงเป็นพื้นฐาน เมื่อใครประพฤติตามนี้ก็เรียกว่ามีศีล ส่วนความมุ่งหมายก็เป็นอย่างที่ว่าเมื่อกี้ ตกลงว่าจะต้องจัดระเบียบชีวิตและสังคมให้ดี เพื่อให้เป็นการเอื้อโอกาสแก่การที่จะทำอะไรๆ ในการที่จะพัฒนาชีวิตพัฒนาสังคมต่อไปได้

ตัวช่วยข้อนี้ เรียกตามศัพท์ของท่านว่า สีลสัมปทา แปลว่า ความถึงพร้อมด้วยศีล หรือการทำศีลให้ถึงพร้อม

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์

No Comments

Comments are closed.