- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
ความคิดที่จะเอาชนะธรรมชาตินั้น โยงกันกับความหวังจากวิทยาศาสตร์ คือ มนุษย์คิดฝันว่าวิทยาศาสตร์จะเป็นพระเอกที่ช่วยให้มนุษย์พิชิตธรรมชาติได้ โดยล่วงรู้ความลับของธรรมชาติ แล้วก็สร้างเครื่องมือเทคโนโลยีขึ้นมาเพื่อเอาชนะมัน ด้วยการควบคุมและจัดสรรธรรมชาติให้เป็นไปตามความหวังนั้น
ด้วยเหตุนี้ การเปลี่ยนแปลงแนวคิดใหม่ในยุคปัจจุบัน จึงทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทัศนคติต่อวิทยาศาสตร์ด้วย ดังที่เวลานี้ แนวคิดพื้นฐานของวิทยาศาสตร์ได้เริ่มเปลี่ยนไป อย่างน้อยก็เกิดอาการที่เรียกว่า หายหลงใหลในวิทยาศาสตร์ หรือเลิกคลั่งวิทยาศาสตร์
มนุษย์ในยุคที่แล้วมา คือในยุคอุตสาหกรรม มีความหวังว่า วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจะทำให้มนุษย์พิชิตธรรมชาติได้ แล้วจะสร้างสรรค์ความพรั่งพร้อมได้ทุกอย่างตามที่ต้องการ แต่ปัจจุบันนี้ อย่างน้อยมนุษย์ก็ได้มองเห็น limitation ของวิทยาศาสตร์ รู้ถึงขอบเขต หรือขีดจำกัดของมัน
ในวงการวิทยาศาสตร์เอง โดยเฉพาะวิทยาศาสตร์ที่เป็นหลักที่สุด คือวงการฟิสิกส์ ก็มีการเปลี่ยนแปลง ตรงข้ามกับความเชื่อที่ผ่านมาแล้วในยุคอุตสาหกรรม คนทั้งหลายมองเห็นว่า วิทยาศาสตร์เองก็ไม่สามารถตอบคำถามของมนุษย์ได้ทั้งหมด ไม่สามารถแก้ไขปัญหาของมนุษย์ได้อย่างที่เคยฝัน
เมื่อวิทยาศาสตร์เจริญใหม่ๆ นั้น มนุษย์มีความเชื่อว่าวิทยาศาสตร์จะตอบคำถามทุกอย่าง และแก้ไขปัญหาทั้งหมดของมนุษย์ได้ นี่เป็นความคิดความเชื่อเก่า เป็นความเข้าใจเดิม แต่ตอนนี้เรามาถึงยุคที่ยอมรับว่าวิทยาศาสตร์ไม่สามารถตอบคำถามทุกอย่าง ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทั้งหมด มนุษย์ยุคใหม่พากันยอมรับความจริงข้อนี้
ในวงการวิทยาศาสตร์เองก็เห็นกันว่า วิทยาศาสตร์ยังไม่ถึงความจริงแท้ จึงพากันแสวงหาทางใหม่ จะเห็นว่า นักฟิสิกส์พวกหนึ่ง ได้หันไปสนใจเรื่องศาสนา เช่น Fritjof Capra เขียนหนังสือ The Tao of Physics ออกมา ซึ่งได้เป็น best seller ต่อมาตอนหลังแกเขียน The Turning Point ออกมาอีก ซึ่งก็เป็น best seller เหมือนกัน เขาบอกว่า แนวคิดใหม่ของวิทยาศาสตร์มาประสานสอดคล้องกับแนวคิดทางปรัชญาตะวันออก เช่นเรื่องทางเต๋า ทางพุทธ ทางฮินดู เป็นต้น แกก็ว่าของแกไป
ทีนี้นักวิทยาศาสตร์กลุ่มอื่น บางพวกก็ไม่เห็นด้วยกับแนวคิดแบบของคาปรานี้ เขาบอกว่า การที่จะเอาความคิดแบบวิทยาศาสตร์มาโยงกับศาสนาตะวันออกนั้น ไม่ถูกต้อง แต่คนกลุ่มนี้เองก็อยู่ในพวกที่กำลังคิดถึง new science คือเห็นว่า ตอนนี้จะต้องมีวิทยาศาสตร์ใหม่ นายฟริตจอฟ คาปรา นั้น พูดถึง new physics คือฟิสิกส์ใหม่ แต่คนอีกพวกหนึ่ง เช่นนายพาร์เจลส์ เรียกชื่อวิทยาศาสตร์ใหม่ตามแนวคิดที่ตนมองเห็นว่า the new sciences of complexity อย่างนี้เป็นต้น
ที่ว่านี้หมายความว่า ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตาม ความเข้าใจต่อวิทยาศาสตร์ และท่าทีต่อวิทยาศาสตร์ก็กำลังเปลี่ยนไป พวกที่เห็นว่าจะต้องเปลี่ยนเหล่านั้น แม้ว่าจะเห็นต่างกัน ไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยต่อกันก็ตาม แต่ก็รวมกันอย่างหนึ่ง คือยอมรับว่า วิทยาศาสตร์ไม่สามารถตอบปัญหาทุกอย่าง ไม่สามารถแก้ปัญหาทุกอย่าง แต่จะเอาอย่างไรกันแน่นั้น เดี๋ยวนี้นักวิทยาศาสตร์เองก็ยังแสวงหาอยู่ รวมแล้วก็จะต้องมี new science ขึ้นมา
แม้แต่ความคิดพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ ก็อาจจะเปลี่ยน เขาบอกว่า การที่จะกำหนดแนวคิดว่าจะต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ จะต้องพิสูจน์ด้วยวิธีการแบบนี้เท่านั้นจึงจะเป็นความจริง อันนี้ใช้ไม่ได้ ความคิดแบบนี้เขาถือว่าเริ่มมาตั้งแต่ Descartes ถึงตอนนี้จะต้องเปลี่ยนไป นี่ก็เป็นเรื่องต่างๆ ที่มีการเปลี่ยนแปลงในกระแสแนวคิด

No Comments
Comments are closed.