- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
ที่ว่านี้ก็เป็นการปฏิบัติต่อสื่อมวลชน ซึ่งจะต้องดูว่าคนของเราใช้สื่อมวลชนเป็นหรือไม่ ถึงตอนนี้ก็ลึกเข้าไปถึงตัวข่าวสารข้อมูล คือมาถึงขั้นตอนที่เรียกว่า เลือกรับ อันนี้เป็นขั้นที่หนึ่ง
เมื่อถามว่ารู้จักเลือกรับข่าวสารไหม ก็โยงไปถึงการใช้เทคโนโลยีด้วย คือ ถ้าเรารู้จักเลือกหาเลือกรับข้อมูล การใช้เทคโนโลยีก็จะเป็นไปในทางที่มีคุณค่า เช่นในการดูทีวี ก็รู้จักเลือกรายการที่เป็นประโยชน์ เป็นการใช้ทีวีอย่างมีคุณค่า และใช้อย่างเป็นนาย ไม่ตกเป็นทาสของสื่อ
แม้แต่ในรายการเดียวกัน ถ้าดูเป็น ก็จะเลือกเก็บเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์ ให้ได้ความรู้ ได้ข้อมูล ได้สิ่งที่จะนำมาพัฒนาคุณภาพชีวิต พัฒนาสังคม ใช้แก้ปัญหาได้ ตอนแรกเลือกรับ คือเลือกดูรายการ ต่อไปเมื่อถึงเวลารายการนั้นมา ก็ต้องเลือกเก็บ คือ รู้จักจับเอาสิ่งที่เป็นประโยชน์
ต่อจากเลือกเก็บแล้ว ก็ต้องให้ได้ความรู้จริง แม้จะเลือกเก็บเอาแต่สิ่งที่เป็นประโยชน์แล้ว แต่ก็ยังมีปัญหาว่าทำอย่างไรจะให้เข้าถึงความรู้จริง ดังนั้น เลือกเก็บแล้วก็ยังไม่พอ จะต้องได้ความรู้ที่แท้ด้วย การที่จะได้ความรู้ที่แท้นั้น มีขั้นตอนที่จะต้องทำหลายอย่างทีเดียว คือ
การที่จะพยายามเพื่อเข้าถึงความรู้ที่แท้จริงนั้น ต้องอาศัยความใฝ่รู้ ความใฝ่รู้จะทำให้ต้องการความรู้ที่จริงแท้ ไม่ใช่เอาเพียงแค่ฟังเขามา อาจจะต้องตั้งข้อสงสัยว่าที่ได้ยินมานั้นจริงไหม สื่อมวลชนเป็นเพียงจุดเริ่มต้นให้เรา เราไม่ได้ถือสื่อมวลชนเป็นตัวตัดสินข้อมูล แต่เป็นจุดเริ่มต้นให้เราได้สัมผัสกับเรื่องนั้นๆ จากนั้นก็พิจารณาว่าเรื่องนี้เราควรจะสนใจไหม เราต้องการรู้จริงหรือควรจะค้นหาความจริงในเรื่องนี้ไหม ถ้าต้องการหรือสมควร เราจะสืบเข้าไปหาแหล่งเดิมเลย
เป็นอันว่า เราอาศัยสื่อมวลชนเป็นจุดเริ่มต้นและเป็นตัวโยง แล้วจะต้องก้าวต่อไปให้เข้าถึงแหล่งความรู้ที่แท้จริง ผู้ใฝ่รู้จะไม่หยุด จะต้องเข้าถึงแหล่งความรู้ เพื่อจะให้ได้ความรู้ที่จริงแท้ ต้องให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้อง ฉะนั้นจึงอาจจะต้องเดินทางไป อาจจะต้องไปถามไปหาไปค้นอะไรต่างๆ แล้วก็ตามให้ทันให้ครบด้วย ไม่ว่าจะมีอะไรเกี่ยวกับเรื่องนั้น ต้องตามให้ทัน
เมื่อเข้าถึงแหล่งแล้ว ตอนนี้ก็มาถึงตัวเอง คือการที่จะรู้จักวิเคราะห์ ในยุคที่แล้วมานี้ ที่วิทยาศาสตร์เจริญ และการที่ทำ specialization สำเร็จได้ ก็เนื่องมาจากความคิดเชิงวิเคราะห์
ยุคที่แล้วมานี้ เขาถือว่าเป็นยุคแห่งความคิดเชิงวิเคราะห์ คนแนวหน้าในยุคนั้นวิเคราะห์เก่ง และเอาจริงเอาจัง เพื่อจะหาความจริงให้ได้ ต้องสืบค้นหาว่าเบื้องหลังเรื่องราวข่าวสารนั้น ข้อมูลที่ลึกลงไปอีกเป็นอย่างไร ต้องรู้จักใช้ความคิดเชิงวิเคราะห์ พิจารณาแยกแยะ
ในขั้นตอนที่ต้องใช้ความคิดวิเคราะห์นี้ มักจะมีปัญหาอย่างหนึ่ง คือ ในสังคมที่ไม่พร้อม คนจำนวนมากจะมีความเมื่อยล้าทางความคิด สมองล้า ขี้คร้านจะคิด ยิ่งข้อมูลเข้ามามากๆ ก็ยิ่งมีความล้าที่จะคิด ยิ่งเราไม่ได้ตามยุคสมัยมาโดยตลอด และไม่ได้ฝึกกันเลยก็ยิ่งแย่
สังคมของเรา ไม่ได้สร้างความเจริญแบบนี้ขึ้นมาเอง เราไม่ได้เจริญมาตามลำดับขั้น จึงย่อมจะมีปัญหามาก สังคมของฝรั่งนั้น เขาสร้างความเจริญของเขาขึ้นมาเอง เป็นความเจริญที่เป็นไปตามขั้นตอน ความเจริญนั้นจึงเกิดขึ้นในเนื้อในตัวของเขา และเป็นไปตามความต้องการของเขา
แต่ของเรานี่ไปเจอความเจริญแบบสำเร็จรูปเข้ามาเลย เราไม่ได้เตรียมตัวฝึกวิธีปฏิบัติไว้ พอเจอเข้าก็ได้แต่ติดเพลินกับรสสนุกสนานตื่นเต้น เมื่อไม่ได้เตรียมพร้อมมาก่อน แม้แต่ในเชิงความคิด พอข้อมูลเข้ามา ก็เลยขี้เกียจคิด เพราะมันมากเหลือเกิน สมองล้า รับๆ เอาดีกว่า เขาว่าอะไรก็ว่าไปตามนั้น รอเขาคิดให้ หรือให้เขาคิดแทน
อันนี้เป็นสภาพปัญหาที่สำคัญ เพราะขณะนี้ ไม่ใช่เฉพาะประเทศของเราเท่านั้น แม้แต่ประเทศที่เจริญแล้วก็เป็นด้วย
พวกประเทศเจริญนั้นเขาคิดมามากแล้ว เดี๋ยวนี้ก็เลยชักขี้เกียจคิด อย่างในอเมริกา สังคมเริ่มเป็นปัญหา คนกำลังหาทางให้คนอื่นคิดแทน โดยรอผู้ชำนาญการ หรือยกให้ผู้เชี่ยวชาญ
ส่วนคนของเรานี่มีลักษณะที่ว่า รับไม่ทัน เพราะข้อมูลท่วมท้นเข้ามา ก็เลยขี้เกียจคิด คิดไม่ไหว
สภาพคิดไม่ไหว และขี้คร้านที่จะคิดนี่ ก็เป็นปัญหาสำคัญอย่างหนึ่ง เราจะแก้อย่างไร บางทีเราไม่รู้ตัวว่าเราขี้เกียจคิด ก็เลยทำให้เกิดลักษณะตื่นตูมตามข่าวลือ นี่เป็นลักษณะสำคัญอีกอย่างหนึ่ง เมื่อตื่นตูมตามข่าวลือก็ทำให้ไม่รู้จริง
ถ้าจะใช้ศัพท์ให้รุนแรง ก็เรียกว่าเป็น ความมักง่ายทางความรู้และความคิดสภาพนี้มีมากขึ้น
ความมักง่ายในความรู้ ก็หมายความว่า ไม่ต้องสืบค้นหาความรู้จริงหรอก เขาว่ามาอย่างไร สื่อมวลชนว่ามาอย่างไร ก็เอาก็รับไปเลย
ส่วนมักง่ายทางความคิดก็หมายความว่า ขี้เกียจคิด ไม่ต้องไปคิดมัน เขาคิดมาให้เสร็จแล้ว
เมื่อมักง่ายอย่างนี้ ก็ไม่รู้จริง เมื่อไม่รู้จริงก็ทำให้มองอะไรพร่าๆ มัวๆ คิดไม่ชัดเจน ปัญญาก็ไม่พัฒนา และไม่เกิดผลในทางสร้างสรรค์

No Comments
Comments are closed.