- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
การพัฒนาของเราที่ผ่านมา ซึ่งเป็นการสร้างความเจริญแบบตะวันตกนั้น ได้เริ่มมาประมาณหนึ่งศตวรรษ ตั้งแต่รัชกาลที่ ๕ การพัฒนาในช่วงนี้มีลักษณะสำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือความลักลั่นไม่สมดุล หมายความว่า องค์ประกอบทั้งหลายของสังคม ไม่ดำเนินไปอย่างประสานพร้อมเพรียง ไม่สม่ำเสมอกัน เพราะอะไร เพราะมีเหตุปัจจัย ๒ อย่าง คือ
๑. เมื่อฝรั่งเข้ามา ก็พาเอาความเจริญเข้ามาให้เห็น เราเห็นฝรั่งเจริญก็อยากเจริญอย่างฝรั่ง อันนี้เป็นข้อเด่นที่นิยมชมชื่นหนึ่ง
๒. ฝรั่งเข้ามาพร้อมกับลัทธิอาณานิคม เข้ามาจะเอาเราเป็นเมืองขึ้น เราจะต้องรักษาตัวรอด อันนี้เป็นข้อที่บีบคั้นไม่ชอบใจ
เมื่อฝรั่งจะเอาเราเป็นเมืองขึ้น เราก็ต้องพยายามหาทางเอาตัวรอด แนวความคิดของไทยคือ
๑) แก้ปัญหาเฉพาะหน้า เอาตัวรอดไปทีหนึ่งก่อน
๒) ระยะยาว จะต้องมีความเข้มแข็งพอที่จะต่อสู้ฝรั่ง ต้านทานไม่ให้เขาเอาเราเป็นเมืองขึ้นได้
เหตุผลข้อ ๒) นี้ ก็ทำให้ต้องพัฒนาตัวเองให้เจริญอย่างฝรั่ง
รวมความว่า เหตุผล ๒ ประการนี้ ล้วนแต่ทำให้ไทยต้องการที่จะเจริญอย่างฝรั่ง หรือเจริญแบบฝรั่ง คือ
๑. เราเห็นฝรั่งเจริญ เราชอบโดยอยากได้ของใช้ของบริโภคที่เป็นผลผลิตของฝรั่ง เราจึงอยากเจริญอย่างฝรั่ง
๒. เราจะต้องต่อสู้ ต้านทานฝรั่งไม่ให้เอาเราเป็นเมืองขึ้น เราจึงต้องการเจริญให้ทันฝรั่ง
เหตุผลทั้งสองข้อนี้ ทำให้เราต้องการเจริญอย่างฝรั่ง แต่เหตุผลข้อแรก ทำให้อยากเจริญเพียงแค่ให้ได้มีได้ใช้อย่างฝรั่งเท่านั้น (เจริญอย่างฝรั่งแบบนักบริโภค) ส่วนเหตุผลแท้จริงที่ทำให้เราทำการสร้างสรรค์ความเจริญแบบจะทำให้ได้อย่างฝรั่ง (เจริญอย่างฝรั่งแบบนักผลิต) คือข้อที่ ๒ ซึ่งเป็นการคิดดิ้นรนต่อสู้
จากเหตุผลข้อที่ ๒ คือการพยายามต่อสู้ป้องกันลัทธิอาณานิคมนั้น ก็นำไปสู่การที่จะต้องเร่งรัดสร้างความเจริญให้ทันฝรั่งและทันต่อเหตุการณ์ ตอนนั้น ท่านใช้คำว่า “ให้เทียมบ่าเทียมไหล่อารยประเทศ” คำพูดสมัยนั้นว่าอย่างนั้น คือเรามองเห็นว่าประเทศตะวันตกเหล่านั้นเป็น “อารยะ” เป็น civilized ซึ่งเราจะสร้างความเจริญให้ทันให้เหมือนอย่างเขา
ส่วนไหนที่จำเป็น เพื่อให้ประเทศไทยเข้มแข็งเจริญสู้ฝรั่งได้ ต้องรีบทำอันนั้นก่อน นี่คือหลักการสร้างความเจริญในสมัยนั้น เพราะเป็นการเร่งรัดรีบด่วนที่เขาเข้ามาแล้ว จะมาเอาเราเป็นเมืองขึ้น เขามาคุกคามอยู่ต่อหน้า จะไปรอช้าได้อย่างไร ฉะนั้น เราจึงต้องพัฒนาในส่วนที่จำเป็นก่อนสำหรับทำให้ประเทศเข้มแข็งต้านทานเขาได้
ด้วยเหตุนี้ ในทางวิชาการ เราจึงรับเอาวิชาการสมัยใหม่ที่จะพัฒนาประเทศให้เจริญแบบฝรั่ง จะเห็นว่าในยุคนั้น วิชาจำพวกปรัชญา ไม่เข้ามาเลย มีแต่วิชาชีพชั้นสูง ที่เรียกว่าพวก professions เข้ามาตั้งเป็นคณะต่างๆ เมืองไทยตอนนั้นไม่เน้นเรื่องมนุษยศาสตร์ แต่ไปเอาพวกวิชาชีพชำนาญการ
พูดให้สั้น เกี่ยวกับเรื่องวิชาการ และการปรับปรุงการศึกษาระดับสูงนี้ มีข้อสังเกตสำคัญ ๒ อย่าง คือ
๑. มุ่งวิชาชั้นสูง ที่จำเป็นต้องใช้ในการปรับปรุงประเทศชาติ ให้เจริญทัดเทียมอารยประเทศ เช่น การปรับปรุงกฎหมายให้ทันสมัย การปกครองหรือรัฐศาสตร์ การพาณิชย์ วิศวกรรม สถาปัตยกรรม การแพทย์ เป็นต้น พวกนี้เป็นการพัฒนาด้านวิชาการ
๒. มุ่งสร้างกำลังคนใช้งานแบบทันการ คือ ต้องการกำลังคนที่จะใช้งานได้ไว ใกล้มือ จึงต้องพัฒนากลุ่มข้าราชการขึ้นมา และกลายเป็นการศึกษาเพื่อเอาคนเข้ารับราชการ จนกระทั่งต่อมากลายเป็นการสร้างค่านิยมในการที่จะเล่าเรียนเพื่อเข้ารับราชการ และมีความหมายเป็นการศึกษาเพื่อเลื่อนสถานะทางสังคม เพื่อจะได้เป็นเจ้านายหรือขุนนาง
นอกจากนั้น ความเร่งด่วนนี้ก็ทำให้ต้องระดมเสริมกำลังที่ศูนย์กลางก่อน ทำให้การจัดการศึกษาชั้นสูงก็ตาม กิจการในการสร้างความเจริญด้านอื่นๆ ก็ตาม ต้องจัดทำที่ศูนย์กลางใกล้ตัว คือเมืองหลวงก่อน
ดังนั้น การปรับปรุงสร้างความเจริญของประเทศชาติแบบตะวันตกในยุคแรกเริ่ม จึงได้เอาเมืองหลวงเป็นหลักชนบทก็ต้องถูกปล่อยก่อนหรือเอาใจใส่น้อย หรือกลายเป็นส่วนที่ป้อนกำลังให้แก่เมืองหลวง
รวมความว่า อะไรก็ตามที่เป็นส่วนสำคัญหรือจำเป็น ในการเร่งรัดให้ประเทศเจริญเทียมบ่าเทียมไหล่ทันฝรั่ง ก็ต้องทำอันนั้นก่อน

No Comments
Comments are closed.