“คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น

10 กันยายน 2533

“คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น

รวมความว่า ชีวิตของเรานี้มิใช่มีด้านเดียว การมองความหมายของการดำเนินชีวิตนั้น มองได้หลายด้าน แต่ละอย่าง จะต้อง “เป็น” ทั้งนั้น ถ้าดำเนินชีวิตเป็นก็ได้ผลดีแก่ชีวิต แม้ว่าจะต้องเป็นในหลายด้าน แต่ก็มารวมกันที่คำว่าดำเนินชีวิตเป็นนั่นเอง คือรู้จักดำเนินชีวิตให้ได้ผลดี ให้เกิดแต่คุณไม่เกิดโทษ ให้พัฒนาสู่อิสรภาพและสันติสุข

เป็นอันว่า การดำเนินชีวิตเป็น นั้น มองในความหมายต่างๆ ได้หลายด้าน คือ

ถ้ามองว่า การดำเนินชีวิตคือการแก้ปัญหา การดำเนินชีวิตเป็น ก็คือ การแก้ปัญหาเป็น

ถ้ามองว่า การดำเนินชีวิตคือ การทำ พูด คิด การดำเนินชีวิตเป็น ก็คือ คิดเป็น พูดเป็น ทำเป็น

ถ้ามองไปที่การรับประสบการณ์ การดำเนินชีวิตเป็น ก็คือ ดูเป็น ฟังเป็น เป็นต้น

ถ้ามองไปที่การถือเอาประโยชน์จากสิ่งแวดล้อม การดำเนินชีวิตเป็น ก็คือ คบหา กิน ใช้ และบริโภคเป็น หรือเสพเสวนาเป็น

ฉะนั้น เรื่อง “เป็น” นี้จึงมีหลายอย่าง จะต้องให้ครบวงจรชีวิต การศึกษาจะต้องช่วยให้คนพัฒนาตนจนได้ความ “เป็น” ในด้านต่างๆ ให้ครบหมด ซึ่งรวมสรุปลงท้ายที่การดำเนินชีวิตเป็น

ทีนี้ “คิดเป็น” นี่สำคัญอย่างไร ตอบง่ายๆ ว่า “คิดเป็น” เป็นตัวโยง “เป็น” ทั้งหมดทุกอย่างที่ว่ามา

เริ่มตั้งแต่ด้านรับประสบการณ์ อายตนะต่างๆ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย รับประสบการณ์เข้ามา ตัวสุดท้ายคือใจ ทวารใจ อายตนะใจ หรืออินทรีย์คือใจนี้ เป็นตัวคิด การคิดเป็นจะช่วยโยงตั้งแต่ดูเป็นไปจนถึงการรับรู้ทุกอย่าง ทำให้ถูกต้องไปหมด การคิดที่ถูกต้องมีอิทธิพลต่อการดูเป็น ฟังเป็น ฯลฯ

ในด้านการทำกรรมสาม คือคิดเป็น พูดเป็น ทำเป็น การคิดก็เป็นตัวทำการหรือเป็นต้นทางที่มีอิทธิพลต่อการพูด และการทำ เมื่อคิดเป็น ก็ทำให้พูดเป็น และทำเป็น

ในแง่ที่เห็นว่าชีวิตคือการแก้ปัญหา คิดเป็นก็ทำให้แก้ปัญหาเป็น

ในด้านการใช้ หรือการบริโภค คิดเป็นก็เป็นตัวการสำคัญที่จะทำให้มีการเปลี่ยนแปลงในแบบแผนของการกินหรือการบริโภคเสียใหม่ ก่อนนี้เคยกินมาแล้ว ไม่เคยคิดว่ามันผิด ไม่คิดว่ามันจะไม่ได้ผลดี เมื่อคิดเป็นขึ้นมา รู้ว่าที่กินมาบริโภคมานั้นไม่ถูก ก็เปลี่ยนแบบแผนพฤติกรรมในการกินใหม่ บริโภคใหม่ กลายเป็นกินเป็น บริโภคเป็น

“คิดเป็น” จึงเป็นตัวแกนกลาง เป็นตัวโยงทั้งหมด แต่ถ้าจะพูดให้ครบ ก็ต้องโยงให้ได้ว่ามันโยงไปหาอะไรบ้าง เพื่อให้การคิดเป็นของเรามีผลสมบูรณ์ ต้องคิดเป็นให้ออกผลไปที่ดูเป็น ฟังเป็น เป็นต้นด้วย ต้องคิดเป็นให้ออกผลไปที่พูดเป็น ทำเป็นด้วย ต้องคิดเป็นให้ออกผลไปที่การกินเป็น ใช้เป็น บริโภคเป็นด้วย และต้องคิดเป็นให้โยงไปสู่การแก้ปัญหาเป็นด้วย รวมเป็นดำเนินชีวิตเป็น

พูดในทางกลับกันว่า ต้องเอาทั้งการรับรู้ดูฟัง ทั้งการคิดพูดทำ ทั้งการกินใช้เสพเสวนา และทั้งการแก้ไขปัญหา ทั้งหมดนั้น เป็นแดนฝึกการคิดเป็น

การบอกว่าให้คิดเป็นเฉยๆ นั้น เป็นเรื่องเลื่อนลอย ถึงจะรู้ว่าสำคัญ แต่ก็มองไม่เห็นตำแหน่งของมันในชีวิตของคน ทำให้ไม่รู้ว่าจะโยงกันตรงไหน ก็เลยไม่ชัดเจน

โดยเฉพาะในเรื่องคิดเป็น พูดเป็น ทำเป็นนั้น ในยุคข่าวสารข้อมูลนี้จะต้องเน้นเรื่องการ พูดเป็น หรือ สื่อสารเป็น ให้หนักแน่นมากขึ้น ส่วนทำเป็นก็คลุมไปถึงผลิตเป็น ซึ่งเป็นหลักของยุคอุตสาหกรรม ดังได้พูดไปแล้ว

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น” “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา

No Comments

Comments are closed.