- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต
ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
เรื่องคิดเป็นนี้จะขอผ่านไปก่อน ตอนนี้อยากจะโยงไปถึงเรื่อง “แนวคิดแบบองค์รวม” ที่พูดพาดพิงไว้บ้างแล้ว แม้แต่การคิดเป็นนี้ ก็มุ่งให้ได้ผลถึงขั้นนี้ด้วย คือให้คิดเป็นนั้นคลุมไปถึงองค์ประกอบทุกอย่าง คิดจนกระทั่งได้ผลดีแก่ชีวิตจริงๆ ซึ่งในที่สุดแล้ว คิดเป็นนั้นจะต้องไปถึงจริยธรรมอยู่ดี คือ ถ้าคิดเป็นเต็มที่ จริยธรรมก็มีมาเอง เพราะความคิดเป็นที่แท้ เป็นจริยธรรมอยู่ในตัวของมันเอง
เบื้องแรกจะต้องมาทำความเข้าใจกันก่อนว่า จริยธรรม คืออะไร? เรามักจะเข้าใจจริยธรรมว่า เป็นเรื่องของหัวข้อความประพฤติ เหมือนรายการบัญชีสินค้า จริยธรรมแบบนี้เป็นข้อปฏิบัติของผู้มีจริยธรรมแล้ว คือ ผู้ที่มีจริยธรรมอยู่แล้ว ก็อยากจะได้คู่มือ หรือต้องการคำแนะนำสำหรับจะลงไปในรายละเอียดบางอย่าง เหมือนกับคนที่ต้องการใช้สินค้า หรือต้องการเครื่องใช้ของบริโภคแล้ว เขามีความต้องการอยู่แล้ว เขาก็ไปดูรายการสินค้าเพื่อเลือกเอาของที่จะใช้ตรงกับเรื่องมา
จริยธรรมก็คล้ายๆ อย่างนั้น คนที่มีจริยธรรม ก็มีความต้องการที่จะดำเนินชีวิตที่ถูกต้องดีงามอยู่แล้ว และก็รู้ถึงแนวทางของการดำเนินชีวิตที่ถูกต้องดีงาม ว่าเป็นอย่างไร แต่ในเรื่องวิธีปฏิบัติบางเรื่องหรือเทคนิคบางอย่าง ที่เป็นข้อปลีกย่อย เป็นรายละเอียด เขาอาจจะไม่ชำนาญ ถ้าได้หัวข้อเหล่านี้มาแล้ว เขาจะทำถูกต้องและได้ผลดีมากขึ้น จริยธรรมที่เป็นหัวข้อนั้น จึงมิใช่เป็นตัวจริยธรรมเอง แต่เป็นข้อปฏิบัติสำหรับเสริมประสิทธิภาพของผู้มีจริยธรรม
จริยธรรมคืออะไร? ก็ต้องดูที่ระบบชีวิตของเราอีกนั่นแหละ คนเราที่เกิดมานี้ ต้องการชีวิตที่ดี มีความสุข ไร้ทุกข์ ปราศจากปัญหา อันนี้เป็นเรื่องที่แน่นอน แต่ในความจริง พอคนเกิดมาก็มีปัญหาทันที คือจะต้องเจอนั่นเจอนี่ที่เป็นสิ่งติดขัด ทำให้ดำเนินชีวิตไม่ได้สะดวก สิ่งที่ติดขัดบีบคั้นเรานี้ เรียกว่า ปัญหา หรือทุกข์ ชีวิตจึงเป็นอย่างที่บอกเมื่อกี้ว่ามันต้องเจอปัญหาอยู่เรื่อย
ทีนี้ถ้าเจออะไรแล้วเราปฏิบัติต่อมันได้ถูกต้อง คือเรารู้แล้วดำเนินไปได้ มันก็ไม่เป็นปัญหา เรียกว่า หมดปัญหา พ้นปัญหา ไร้ปัญหา หรือปลอดปัญหา แต่เพราะเราปฏิบัติไม่ถูก ไม่รู้จะทำอย่างไรกับมัน มันถึงได้เป็นปัญหา
ทีนี้โดยมาก คือตามปกติทั่วๆ ไป สิ่งทั้งหลายนี่ พอเราไปเจอเข้า เราไม่รู้จะทำอย่างไรดี เมื่อเราไม่รู้จะทำอย่างไรกับมัน แม้แต่ชีวิตของเรา เราก็ปฏิบัติต่อมันไม่ถูก เมื่อไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร ทำไม่ได้ ทำไม่ถูก มันก็ติดขัด ปัญหาก็เกิดขึ้น เพราะอะไร ก็เพราะไม่รู้นั่นเอง ปัญหาจึงเกิดขึ้น เพราะไม่รู้จะทำอย่างไร ไม่รู้จะปฏิบัติอย่างไรมันจึงเป็น ปัญหา นี่แหละเรียกว่า ทุกข์
ความไม่รู้นี้ทางพระเรียกว่า “อวิชชา” คือ ชีวิตของเรานี้ที่มันติดขัดอะไรต่างๆ มีทุกข์ เป็นปัญหา ก็เพราะมันไม่มีความรู้ มันมีอวิชชา
วิธีที่จะทำให้ดำเนินชีวิตไปได้ด้วยดี ได้ถูกต้อง ได้เป็นผลสำเร็จ ให้แก้ปัญหาได้ หรือปลอดพ้นปัญหา ก็คือจะต้องรู้ เมื่อเรารู้จักปฏิบัติต่อสิ่งนั้นๆ ได้ถูกต้อง ก็คือการแก้ปัญหาได้ หรือทำให้ไม่มีปัญหา
ในการดำเนินชีวิตของเรา เมื่อเจออะไรทำได้ถูกต้อง ก็เพราะเรารู้มันนั่นเอง เพราะฉะนั้นจึงต้องพัฒนาสิ่งที่ตรงข้ามกับความไม่รู้ คือพัฒนาความรู้หรือปัญญาขึ้นมา เพราะฉะนั้น ปัญญา จึงเป็นคุณสมบัติที่ต้องสร้างขึ้นมา เพื่อแก้ปัญหาให้แก่ชีวิต ทำให้ชีวิตนี้แก้ปัญหาได้ หรือทำชีวิตให้ไม่มีปัญหา
การที่เรารู้นั้น เรารู้อะไร พูดง่ายๆ ก็คือรู้ความจริง รู้จักสิ่งนั้น มันเป็นอย่างไรก็รู้ว่ามันเป็นอย่างนั้น แต่ยังไม่ใช่แค่นั้น สิ่งทั้งหลายที่มันเป็นไปของมันต่างๆ นั้น ถ้าเรารู้ลึกซึ้งลงไป เราจะสามารถปฏิบัติต่อมันได้ถูกต้อง ถูกขั้นถูกตอนจนกระทั่งว่า คาดข้างหน้าก็ได้ โยงข้างหลังก็ได้
ที่เป็นอย่างนี้ และทำได้อย่างนี้ ก็เพราะสิ่งทั้งหลายมีกฎเกณฑ์ กล่าวคือกฎเกณฑ์แห่งความเป็นไปตามเหตุปัจจัย ในระบบแห่งความสัมพันธ์ สิ่งทั้งหลายมีกฎเกณฑ์ของมัน คือความเป็นไปตามเหตุปัจจัย หรือกฎเกณฑ์แห่งเหตุและผล เราจะต้องรู้ความจริงของกฎธรรมชาติ แล้วเราจึงจะปฏิบัติต่อสิ่งทั้งหลายได้ถูกต้อง คือการรู้เข้าใจเหตุปัจจัยของมัน แล้วปฏิบัติต่อมันให้ตรงตามเหตุปัจจัยนั้น ก็แก้ปัญหาได้ เพราะฉะนั้น เราจึงต้องรู้ความจริงของสิ่งทั้งหลาย
เราพัฒนาคนเพื่ออะไร ก็เพื่อให้รู้เข้าใจความจริงของสิ่งทั้งหลาย จนกระทั่งรู้กฎเกณฑ์แห่งความเป็นไปตามเหตุปัจจัยนี้ แล้วดำเนินชีวิตและปฏิบัติการต่างๆ อย่างได้ผลถูกต้อง อันนี้เป็นความหมายเริ่มแรกของการให้การศึกษา คือการให้ปัญญาแก่คนนั่นเอง แต่แท้ที่จริงเป็นการช่วยให้คนพัฒนาปัญญาของเขาขึ้นมา ให้คนรู้และเข้าใจ จะได้แก้ปัญหาได้ เมื่อเขาพัฒนาตัวเองขึ้นมา โดยพัฒนาปัญญา ให้มีความรู้เข้าใจ รู้กฎเกณฑ์แห่งความเป็นไปตามเหตุปัจจัยของเรื่องนั้นๆ แม้แต่เฉพาะเรื่อง ก็แก้ปัญหาของเรื่องนั้นได้
ตอนแรกเมื่อเราไม่รู้กฎเกณฑ์ทั่วไป ก็รู้เฉพาะเรื่อง รู้ความเป็นไปของเรื่องนั้น ก็ทำให้เราปฏิบัติต่อเรื่องนั้นได้ถูกต้อง แก้ปัญหากับเรื่องนั้นได้

No Comments
Comments are closed.