จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา

10 กันยายน 2533

จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น
และกระบวนการพัฒนา

เรื่องนี้ ตอนแรกอย่าไปหวังผลว่าจะได้ความรู้ถูกต้องสมบูรณ์ แต่อย่างน้อยก็จะได้แนวทางหรือวิธีปฏิบัติ ทำให้ความคิดเดินเป็นระบบ ดำเนินไปแบบมีขั้นตอน ไม่ใช่พร่า สับสน ไม่ชัดเจน ที่เรียกว่า “คิดไม่เป็น” ซึ่งมีลักษณะสำคัญตั้งแต่พบกับเรื่องหรือปัญหา คือ

  1. พอเจอเรื่องอะไรก็ติดตันอยู่แค่นั้น วนเวียน ไม่ไปไหน
  2. พอเจอเรื่อง ก็คิดเตลิดไปเลย ฟุ้งซ่านหมด

ทั้งสองอย่างนี้ถือว่าใช้ไม่ได้

ทำอย่างไรจึงจะช่วยให้คนคิดอย่างมีระบบ มีขั้นมีตอน คือให้มีแนวทางที่จะได้ความจริง ถ้าทำให้เขามีลักษณะอย่างนี้ได้แล้ว ก็มีทางที่เขาจะพัฒนาตนเองได้ เราถือว่าคนจะต้องพัฒนาตนอยู่ตลอดเวลา เราไม่ถือว่าเขาสมบูรณ์แล้ว ฉะนั้นจึงควรให้เขาพัฒนาไป ให้มีลักษณะนี้ ในเรื่องวิธีการคิดเป็นต้น ให้คิดอย่างมีระเบียบ หรือคิดอย่างเป็นระบบ อย่างน้อยให้เขามีนิสัยในการรู้จักคิด

พอมีข้อมูลเข้ามา ก็ไม่รับข้อมูลนั้นอย่างเลื่อนลอย โดยสักแต่ว่าฟัง หรือไม่คิดเลย เขาว่ามาก็เชื่อไปเฉยๆ แต่ให้เริ่มมีการคิด โดยอาจจะตั้งคำถาม ซึ่งเป็นวิธีในทางปฏิบัติ การฝึกความคิดนี้ โดยมากจะเริ่มด้วยการตั้งคำถามว่า คืออะไร เป็นอย่างไร ทำไมจึงเป็นอย่างนี้ เป็นต้น

ในการฝึกเด็กก็เหมือนกัน เราเคยฝึกเด็กในกระบวนการคิดที่จะให้คิดเป็นบ้างหรือเปล่า เริ่มตั้งแต่เด็กอยู่กับครอบครัว ยังไม่เข้าโรงเรียน เราก็ต้องมีการฝึกความคิดแล้ว เพราะการคิดนั้นมีทางแยกไประหว่างรู้จักคิด กับไม่รู้จักคิด

เด็กมีความพร้อม หรือมีศักยภาพที่จะเดินได้ทั้งสองสาย แล้วแต่ว่าจะมีผู้ชี้แนะหรือไม่ เด็กบางคนอาจจะเก่งมาก จนกระทั่งว่าถึงจะไม่มีผู้ชี้แนะ แกก็ไปได้ แต่ส่วนมากจะต้องมีผู้ชี้แนะ ผู้ชี้แนะจะช่วยนำทางความคิด

ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่ พาเด็กไปร้านขายของ แค่นี้ก็เป็นการให้การศึกษาแล้ว พอไปเห็นของ เด็กก็ตื่นตาตื่นใจ โดยมากเด็กจะตื่นกับสี เช่นสีเขียว สีแดง ซึ่งเป็นสิ่งที่ชัดเจน ทำให้เกิดความรู้สึกมาก เมื่อเห็นสีต่างๆ และเห็นของที่แปลกๆ โดยรูปร่าง ทรวดทรงเป็นต้น แกก็สนใจ เด็กจะมีทั้งความอยากบริโภค และอยากทำ หรืออยากผลิตอยู่ด้วยกัน อย่างน้อยก็อยากรู้ ตอนนี้ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะนำเด็กไปทางไหน

พ่อแม่ส่วนมาก เอาในเมืองไทยเราก่อน พอเด็กเห็นและสนใจ พ่อแม่มักจะบอกว่า โอ อันนี้สวยกว่า อันนั้นสวยกว่า อย่างนี้ดีกว่า เอาอันนี้ดีกว่า สวยกว่าอันนั้น อะไรต่างๆ มักจะอยู่แค่นี้ ไม่ค่อยนำความคิดไปในเชิงที่จะให้รู้ว่า นี้คืออะไร ใช้ทำอะไร และทำมาได้อย่างไร ต่อไปจนกระทั่ง เมื่อรู้มากขึ้นก็ให้รู้จักแยกว่าอันนี้มีแง่ดีอย่างนี้ อันโน้นมีแง่ดีอย่างนั้น ดีกว่ากันในแง่นี้ๆ ทำให้มีความคิดในเชิงวิเคราะห์ต่อไป

ฉะนั้น การศึกษาในครอบครัวจึงสำคัญมาก ยังไม่ถึงโรงเรียนหรอก เด็กจะได้ฝึกฝนในทางความคิดไปแต่ต้นแล้ว ถ้าได้รับการชี้ช่องแบบแรก เด็กจะไม่พัฒนาศักยภาพทางความคิด แต่จะมุ่งบริโภค หรือสนองความอยากอย่างเดียว เห็นอะไรก็อยากได้ อยากใช้ อยากบริโภค เอาสวยเอางามเข้าว่า แล้วค่านิยมบริโภคก็เกิดขึ้น

แต่ถ้าฝึกให้เด็กรู้จักคิด ด้วยการซักถามเป็นต้นบ้าง หรือเราบอกแนะบ้าง ว่านี่คืออะไร เขาใช้ทำอะไร เขาทำมาอย่างไร เด็กก็จะได้ข้อมูลความรู้ และพัฒนาความคิดต่อไป นี่เป็นเรื่องของชีวิตประจำวันเลยทีเดียว จะเป็นการพัฒนาตัวเองอยู่เรื่อยตลอดเวลา

คนที่รู้จักคิดแบบนี้ จะพัฒนาตัวเองอยู่ตลอดเวลาด้วยการคิดนั้น เพราะคนย่อมมีเรื่องเข้ามาด้วยประสบการณ์ต่างๆ อยู่เสมอ การพัฒนาตนจึงเป็นไปเองอย่างเพิ่มทวีโดยอัตโนมัติ ในขณะที่อีกคนหนึ่งย่ำอยู่กับที่ และนี่เป็นเครื่องแสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างบุคคลว่า ทำไมคนจึงแตกต่างกันออกไปได้มากมาย

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

“คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี” “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป

No Comments

Comments are closed.