ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น

10 กันยายน 2533

ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น

การพัฒนาของเราที่ผ่านมา ซึ่งเป็นการสร้างความเจริญแบบตะวันตกนั้น ได้เริ่มมาประมาณหนึ่งศตวรรษ ตั้งแต่รัชกาลที่ ๕ การพัฒนาในช่วงนี้มีลักษณะสำคัญอีกอย่างหนึ่ง คือความลักลั่นไม่สมดุล หมายความว่า องค์ประกอบทั้งหลายของสังคม ไม่ดำเนินไปอย่างประสานพร้อมเพรียง ไม่สม่ำเสมอกัน เพราะอะไร เพราะมีเหตุปัจจัย ๒ อย่าง คือ

๑. เมื่อฝรั่งเข้ามา ก็พาเอาความเจริญเข้ามาให้เห็น เราเห็นฝรั่งเจริญก็อยากเจริญอย่างฝรั่ง อันนี้เป็นข้อเด่นที่นิยมชมชื่นหนึ่ง

๒. ฝรั่งเข้ามาพร้อมกับลัทธิอาณานิคม เข้ามาจะเอาเราเป็นเมืองขึ้น เราจะต้องรักษาตัวรอด อันนี้เป็นข้อที่บีบคั้นไม่ชอบใจ

เมื่อฝรั่งจะเอาเราเป็นเมืองขึ้น เราก็ต้องพยายามหาทางเอาตัวรอด แนวความคิดของไทยคือ

๑) แก้ปัญหาเฉพาะหน้า เอาตัวรอดไปทีหนึ่งก่อน

๒) ระยะยาว จะต้องมีความเข้มแข็งพอที่จะต่อสู้ฝรั่ง ต้านทานไม่ให้เขาเอาเราเป็นเมืองขึ้นได้

เหตุผลข้อ ๒) นี้ ก็ทำให้ต้องพัฒนาตัวเองให้เจริญอย่างฝรั่ง

รวมความว่า เหตุผล ๒ ประการนี้ ล้วนแต่ทำให้ไทยต้องการที่จะเจริญอย่างฝรั่ง หรือเจริญแบบฝรั่ง คือ

๑. เราเห็นฝรั่งเจริญ เราชอบโดยอยากได้ของใช้ของบริโภคที่เป็นผลผลิตของฝรั่ง เราจึงอยากเจริญอย่างฝรั่ง

๒. เราจะต้องต่อสู้ ต้านทานฝรั่งไม่ให้เอาเราเป็นเมืองขึ้น เราจึงต้องการเจริญให้ทันฝรั่ง

เหตุผลทั้งสองข้อนี้ ทำให้เราต้องการเจริญอย่างฝรั่ง แต่เหตุผลข้อแรก ทำให้อยากเจริญเพียงแค่ให้ได้มีได้ใช้อย่างฝรั่งเท่านั้น (เจริญอย่างฝรั่งแบบนักบริโภค) ส่วนเหตุผลแท้จริงที่ทำให้เราทำการสร้างสรรค์ความเจริญแบบจะทำให้ได้อย่างฝรั่ง (เจริญอย่างฝรั่งแบบนักผลิต) คือข้อที่ ๒ ซึ่งเป็นการคิดดิ้นรนต่อสู้

จากเหตุผลข้อที่ ๒ คือการพยายามต่อสู้ป้องกันลัทธิอาณานิคมนั้น ก็นำไปสู่การที่จะต้องเร่งรัดสร้างความเจริญให้ทันฝรั่งและทันต่อเหตุการณ์ ตอนนั้น ท่านใช้คำว่า “ให้เทียมบ่าเทียมไหล่อารยประเทศ” คำพูดสมัยนั้นว่าอย่างนั้น คือเรามองเห็นว่าประเทศตะวันตกเหล่านั้นเป็น “อารยะ” เป็น civilized ซึ่งเราจะสร้างความเจริญให้ทันให้เหมือนอย่างเขา

ส่วนไหนที่จำเป็น เพื่อให้ประเทศไทยเข้มแข็งเจริญสู้ฝรั่งได้ ต้องรีบทำอันนั้นก่อน นี่คือหลักการสร้างความเจริญในสมัยนั้น เพราะเป็นการเร่งรัดรีบด่วนที่เขาเข้ามาแล้ว จะมาเอาเราเป็นเมืองขึ้น เขามาคุกคามอยู่ต่อหน้า จะไปรอช้าได้อย่างไร ฉะนั้น เราจึงต้องพัฒนาในส่วนที่จำเป็นก่อนสำหรับทำให้ประเทศเข้มแข็งต้านทานเขาได้

ด้วยเหตุนี้ ในทางวิชาการ เราจึงรับเอาวิชาการสมัยใหม่ที่จะพัฒนาประเทศให้เจริญแบบฝรั่ง จะเห็นว่าในยุคนั้น วิชาจำพวกปรัชญา ไม่เข้ามาเลย มีแต่วิชาชีพชั้นสูง ที่เรียกว่าพวก professions เข้ามาตั้งเป็นคณะต่างๆ เมืองไทยตอนนั้นไม่เน้นเรื่องมนุษยศาสตร์ แต่ไปเอาพวกวิชาชีพชำนาญการ

พูดให้สั้น เกี่ยวกับเรื่องวิชาการ และการปรับปรุงการศึกษาระดับสูงนี้ มีข้อสังเกตสำคัญ ๒ อย่าง คือ

๑. มุ่งวิชาชั้นสูง ที่จำเป็นต้องใช้ในการปรับปรุงประเทศชาติ ให้เจริญทัดเทียมอารยประเทศ เช่น การปรับปรุงกฎหมายให้ทันสมัย การปกครองหรือรัฐศาสตร์ การพาณิชย์ วิศวกรรม สถาปัตยกรรม การแพทย์ เป็นต้น พวกนี้เป็นการพัฒนาด้านวิชาการ

๒. มุ่งสร้างกำลังคนใช้งานแบบทันการ คือ ต้องการกำลังคนที่จะใช้งานได้ไว ใกล้มือ จึงต้องพัฒนากลุ่มข้าราชการขึ้นมา และกลายเป็นการศึกษาเพื่อเอาคนเข้ารับราชการ จนกระทั่งต่อมากลายเป็นการสร้างค่านิยมในการที่จะเล่าเรียนเพื่อเข้ารับราชการ และมีความหมายเป็นการศึกษาเพื่อเลื่อนสถานะทางสังคม เพื่อจะได้เป็นเจ้านายหรือขุนนาง

นอกจากนั้น ความเร่งด่วนนี้ก็ทำให้ต้องระดมเสริมกำลังที่ศูนย์กลางก่อน ทำให้การจัดการศึกษาชั้นสูงก็ตาม กิจการในการสร้างความเจริญด้านอื่นๆ ก็ตาม ต้องจัดทำที่ศูนย์กลางใกล้ตัว คือเมืองหลวงก่อน

ดังนั้น การปรับปรุงสร้างความเจริญของประเทศชาติแบบตะวันตกในยุคแรกเริ่ม จึงได้เอาเมืองหลวงเป็นหลักชนบทก็ต้องถูกปล่อยก่อนหรือเอาใจใส่น้อย หรือกลายเป็นส่วนที่ป้อนกำลังให้แก่เมืองหลวง

รวมความว่า อะไรก็ตามที่เป็นส่วนสำคัญหรือจำเป็น ในการเร่งรัดให้ประเทศเจริญเทียมบ่าเทียมไหล่ทันฝรั่ง ก็ต้องทำอันนั้นก่อน

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล

No Comments

Comments are closed.