- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
“ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
แต่สำหรับประเทศไทย ที่อยากจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม และอุตสาหกรรมก็ยังจะอยู่ในระดับจักรกลไปอีกอาจจะนาน การทำเป็นในแง่ของการผลิตเป็น ก็ยังมีความสำคัญ พร้อมกันนั้น สังคมของเราก็จะต้องเกี่ยวข้องกับข่าวสารข้อมูลอย่างมากตามยุคสมัย และเราก็ควรจะก้าวหน้าให้ทันหรือให้นำเขาได้ด้วย เราจึงจะต้องทั้งพูดเป็นหรือสื่อสารเป็น โดยที่ก็ยังต้องเน้นทำเป็นในแง่ผลิตเป็นอยู่ด้วย คนของเราจึงจะต้องถือคติ คิดเป็น พูดเป็น ทำเป็น และแก้ปัญหาเป็น
ว่าที่จริง ทำเป็นนั้น ไม่ใช่แค่ผลิตเป็นเท่านั้น คือมีความหมายกว้างกว่าผลิตเป็น แต่เพราะพูดถึงยุคอุตสาหกรรม ก็จึงได้เน้นในแง่ผลิตเป็น ที่แท้นั้น แม้จะไม่เกี่ยวกับยุคอุตสาหกรรม ก็ยังต้องให้ทำเป็นด้วยอยู่ดี ซึ่งรวมทั้งการทำเป็นในแง่การทำกิจกรรมต่างๆ อย่างมีคุณค่า ไม่ให้เกิดโทษแก่ชีวิตและสังคม แต่ให้เป็นการสร้างสรรค์เกื้อกูล ดังนั้นจึงอาจต้องตั้งคติใหม่ให้ชัดขึ้นอีกว่า “คิดเป็น สื่อสารเป็น สร้างสรรค์เป็น และแก้ปัญหาเป็น”
ทำเป็นในแง่ที่สัมพันธ์กับการพัฒนาอุตสาหกรรม ในยุคอัตโนมัตินี้ มีเหตุผลที่ทำให้จำเป็นจะต้องยังคงรักษาเอาไว้อีกคือ เมื่อมีเทคโนโลยีประเภทอัตโนมัติทำงานแทนมนุษย์ได้แล้ว ก็มีความโน้มเอียงที่จะเกิดความเสื่อมและความสูญเสียแก่มนุษย์ ๒ ประการ คือ
๑) มนุษย์ในยุค automation หรือยุคมีอุปกรณ์เทคโนโลยีชนิดอัตโนมัติมากมายนี้ จะอยู่อย่างสบาย และเพลิดเพลินกับการที่อุปกรณ์อัตโนมัติเหล่านั้นทำงานแทนให้ จนไม่ได้มีการฝึกฝนอินทรีย์ของตน อินทรีย์ของมนุษย์ เช่น ตา หู กายสัมผัส มือ เท้า กล้ามเนื้อ และประสาททั้งหลายจะสูญเสียหรือไม่ได้เพิ่มพูนประสิทธิภาพ ไม่มีความไว ความเฉียบคม ความนุ่มนวลควรแก่งานอย่างมนุษย์ในยุคก่อน ถ้าขาดเทคโนโลยี ก็จะทำงานเองไม่ได้ หรือลำบากยากเย็นมาก อย่างที่เริ่มเป็นปัญหาบ้างแล้ว ในสังคมที่พัฒนาไปมากแล้วในด้านนี้
๒) สืบเนื่องจากข้อ ๑) นั้น มนุษย์จะสูญเสียอิสรภาพ คือ ชีวิตจะต้องขึ้นต่อเทคโนโลยี ถ้าขาดเทคโนโลยีแล้วก็ทำงานหรือดำรงชีวิตอยู่แทบไม่ได้เลยทีเดียว อย่างน้อยก็ไม่อาจจะมีความสุขได้โดยลำพังตัวมนุษย์เอง
เมื่อรู้ปัญหาอย่างนี้ มนุษย์จึงควรไม่ประมาท ยังควรถือคติทำเป็นไว้ โดยฝึกปรืออินทรีย์ให้คมกล้าด้วยการทำงานเองได้ แม้จะมีเทคโนโลยีถึงขั้นอุปกรณ์อัตโนมัติ ก็ถือเป็นเพียงเครื่องช่วยเสริมประสิทธิภาพขยายวิสัยแห่งอินทรีย์ของตน โดยที่ตนเองก็ยังดำรงรักษาประสิทธิภาพแห่งอินทรีย์ของตนไว้ได้ พร้อมด้วยอิสรภาพของมนุษย์ที่เมื่อถึงคราวจำเป็น แม้ไม่มีเทคโนโลยี ก็สามารถเป็นอยู่ได้ การทำเป็นย่อมมีความหมายในแง่นี้ด้วย
ได้พูดเลยออกไปนอกเรื่องแล้ว ขอกลับเข้ามาในประเด็น รวมความว่า ในยุคนี้ จะต้องถือคติว่า คิดเป็น พูดเป็น คือสื่อสารเป็น ทำเป็น ที่ถึงขั้นสร้างสรรค์เป็น และแก้ปัญหาเป็น
ถ้าได้อย่างนี้ ก็พอควรที่จะอยู่ในสังคมยุคข่าวสารข้อมูล โดยที่ว่าจะสามารถสร้างสรรค์และนำสังคมแบบนี้ให้ไปดีได้ ในทางการศึกษาเราจะต้องวางแผนให้คนของเรามีความพร้อมอย่างนี้

No Comments
Comments are closed.