พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ

10 กันยายน 2533

พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ

คำว่า “พัฒนา” นี้ เพิ่งจะมาใช้กันในยุคจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ตอนนั้นมีหน่วยราชการที่มีชื่อว่า “-พัฒนา-” เกิดขึ้นมากมาย แม้แต่ในระดับกระทรวงก็มีกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ ซึ่งเดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว ยุคนั้นมีกรมการพัฒนาชุมชน มีสำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท มีกรมพัฒนาที่ดิน พัฒนากันใหญ่ ถึงกับเรียกว่าเป็น “ยุคพัฒนา”

ทีนี้คำว่าพัฒนาเองนี้ก็เป็นศัพท์ใหม่ แต่ก็มาจากภาษาบาลีเก่าคือคำว่า “วัฒนา” นั่นเอง

พัฒนา แปลว่า ทำให้เจริญ ทำให้ขยายตัว เติบโตขึ้น แต่คำเดิมนั้นไม่เป็น technical term เราเอามาบัญญัติใช้ใหม่ ให้มีความหมายมุ่งไปในแง่ของการสร้างความเจริญทางวัตถุ สร้างถนนหนทาง ตึกรามบ้านช่อง สิ่งอำนวยความสะดวกสบาย และเทคโนโลยีต่างๆ มากมาย ซึ่งรวมอยู่ในคำว่าพัฒนาเศรษฐกิจ พัฒนาสังคม

อีกด้านหนึ่งคือการพัฒนาคน ซึ่งเราเพิ่งจะมาเริ่มเน้นกันตอนนี้ โดยเฉพาะในระยะแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๗ ก่อนนี้ในแผนพัฒนาฉบับที่ ๖ ก็เริ่มให้ความสำคัญบ้าง พัฒนาคนมีแกนกลางอยู่ที่การพัฒนาจิตใจ

ทีนี้ การพัฒนาจิตใจ ตลอดจนพัฒนาคนทั้งหมดทุกด้านนี่ที่จริงเรามี technical term อยู่ก่อนในพระพุทธศาสนา ท่านมีศัพท์ที่ใช้สำหรับการพัฒนาคนโดยเฉพาะ คือคำว่า ภาวนา ภาวนาไม่ใช่แปลว่าท่องบ่น สวดมนต์ แต่ ภาวนา แปลว่า การฝึกอบรม หรือทำให้เจริญ สำหรับการพัฒนาคนและพัฒนาชีวิต มีศัพท์เฉพาะว่าภาวนา

ฉะนั้น ถ้าเราจะพัฒนาคนก็ควรใช้คำว่าภาวนา พัฒนาอย่างอื่นจึงจะใช้คำว่าพัฒนา คือ คำว่าพัฒนาสำหรับใช้กับพวกรูปธรรม ถ้าใช้กับชีวิตคน ซึ่งเป็นนามธรรม ก็ใช้คำว่าภาวนานี้

พัฒนาคนนั้น ไม่ใช่พัฒนาแต่จิตใจเท่านั้น จะเห็นว่า ภาวนาในพระพุทธศาสนามี ๔ อย่าง แต่ในที่นี้ จะไม่เอามาอธิบาย เพราะได้อธิบายไว้แล้วในหนังสือหลายเล่ม แสดงไว้แต่หัวข้อว่า ในพระพุทธศาสนาท่านจำแนกไว้ว่า คนเรานี้จะต้องภาวนา ๔ ด้าน คือ

  1. พัฒนาด้านกาย เรียกว่า กายภาวนา
  2. พัฒนาด้านศีล เรียกว่า ศีลภาวนา
  3. พัฒนาด้านจิต เรียกว่า จิตภาวนา
  4. พัฒนาด้านปัญญา เรียกว่า ปัญญาภาวนา

เป็นเรื่องแปลกที่ว่า ภาวนานี้เป็นของเก่ามาก แต่จำเพาะมาใกล้กันมากกับ development ๔ อย่าง ของวงการการศึกษาสมัยใหม่ ซึ่งกล่าวถึงการพัฒนาที่แปลจากของฝรั่งว่า development ๔ ด้าน หรือgrowth ๔ ด้าน คือ

  1. Physical development พัฒนาการทางกาย
  2. Social development พัฒนาการทางสังคม
  3. Emotional development พัฒนาการทางอารมณ์
  4. Intellectual development พัฒนาการทางปัญญา

(ที่อ้างอิงกันทั่วไป ข้อ ๔ เป็น Mental และเรียงลำดับเป็น Physical, Mental, Emotional, Social แต่ในที่นี้ ใช้ Intellectual แทน Mental เพราะคนไทยมักเข้าใจความหมายของ Mental ในกรณีนี้ผิดไป โดยแปล Mental เป็น “จิตใจ” ทั้งที่แท้จริงนั้น Mental ในที่นี้หมายถึงด้านปัญญา เพราะด้านจิตใจอยู่ที่ Emotional ดังที่ฝรั่งเจ้าของตำราใช้ Mental กับ Intellectual เป็น alternative terms แทนกันไปมา; ส่วนในการเรียงลำดับข้อ ฝรั่งบางตำราบางคราวก็เรียงลำดับอย่างข้างบนนี้ ซึ่งสะดวกแก่การเทียบกับในทางพระพุทธศาสนาที่จะกล่าวต่อไป)1

เรื่องนี้เราพูดกันมาหลายสิบปีแล้ว แต่ไม่เคยพูดถึงภาวนา ๔ อย่างในพระพุทธศาสนา คำว่า ภาวนานี่ ให้ไปดู dictionary ภาษาบาลี-อังกฤษ เขาแปลเป็น development ทั้งนั้น ภาวนา เราแปลว่าพัฒนา ฝรั่งแปลว่า development ตรงกันเลย แล้วภาวนาก็มี ๔ development ก็มี ๔ ตรงกันอีก คือ

๑. พัฒนากาย หรือพัฒนาทางกาย ได้แก่ physical development ตรงกับ กายภาวนา

๒. พัฒนาศีล หรือพัฒนาทางสังคม ได้บอกแล้วว่า ศีลคือการอยู่ร่วมสังคมโดยไม่เบียดเบียนกัน แต่มีชีวิตที่เกื้อกูลต่อกันและมีวินัย จึงได้แก่ social development ตรงกับ ศีลภาวนา

๓. พัฒนาจิตใจ หรือพัฒนาทางอารมณ์ เรื่องอารมณ์ที่เพี้ยนมาในภาษาไทยปัจจุบัน ก็คือเรื่องของจิตใจนั่นเอง พัฒนาด้านนี้ จึงได้แก่ emotional development ตรงกับ จิตภาวนา

๔. พัฒนาปัญญา หรือพัฒนาทางปัญญา ได้แก่ intellectual development ตรงกับ ปัญญาภาวนา

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว

เชิงอรรถ

  1. ตัวอย่างที่หาได้ง่าย เช่น Encarta Encyclopedia 2001 หัวข้อ “Nursery Education” (ฉบับปี ๒๕๔๕ คือ Encarta Reference Library DVD 2002 หัวข้อ “Preschool Education”) เขียนตรงกับที่แสดงไว้นี้ทั้งถ้อยคำที่ใช้และการเรียงลำดับ คือเป็น “…physical, social, emotional, and intellectual development,…”

No Comments

Comments are closed.