เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว

10 กันยายน 2533

เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว

ความคิดที่จะเอาชนะธรรมชาตินั้น โยงกันกับความหวังจากวิทยาศาสตร์ คือ มนุษย์คิดฝันว่าวิทยาศาสตร์จะเป็นพระเอกที่ช่วยให้มนุษย์พิชิตธรรมชาติได้ โดยล่วงรู้ความลับของธรรมชาติ แล้วก็สร้างเครื่องมือเทคโนโลยีขึ้นมาเพื่อเอาชนะมัน ด้วยการควบคุมและจัดสรรธรรมชาติให้เป็นไปตามความหวังนั้น

ด้วยเหตุนี้ การเปลี่ยนแปลงแนวคิดใหม่ในยุคปัจจุบัน จึงทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทัศนคติต่อวิทยาศาสตร์ด้วย ดังที่เวลานี้ แนวคิดพื้นฐานของวิทยาศาสตร์ได้เริ่มเปลี่ยนไป อย่างน้อยก็เกิดอาการที่เรียกว่า หายหลงใหลในวิทยาศาสตร์ หรือเลิกคลั่งวิทยาศาสตร์

มนุษย์ในยุคที่แล้วมา คือในยุคอุตสาหกรรม มีความหวังว่า วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจะทำให้มนุษย์พิชิตธรรมชาติได้ แล้วจะสร้างสรรค์ความพรั่งพร้อมได้ทุกอย่างตามที่ต้องการ แต่ปัจจุบันนี้ อย่างน้อยมนุษย์ก็ได้มองเห็น limitation ของวิทยาศาสตร์ รู้ถึงขอบเขต หรือขีดจำกัดของมัน

ในวงการวิทยาศาสตร์เอง โดยเฉพาะวิทยาศาสตร์ที่เป็นหลักที่สุด คือวงการฟิสิกส์ ก็มีการเปลี่ยนแปลง ตรงข้ามกับความเชื่อที่ผ่านมาแล้วในยุคอุตสาหกรรม คนทั้งหลายมองเห็นว่า วิทยาศาสตร์เองก็ไม่สามารถตอบคำถามของมนุษย์ได้ทั้งหมด ไม่สามารถแก้ไขปัญหาของมนุษย์ได้อย่างที่เคยฝัน

เมื่อวิทยาศาสตร์เจริญใหม่ๆ นั้น มนุษย์มีความเชื่อว่าวิทยาศาสตร์จะตอบคำถามทุกอย่าง และแก้ไขปัญหาทั้งหมดของมนุษย์ได้ นี่เป็นความคิดความเชื่อเก่า เป็นความเข้าใจเดิม แต่ตอนนี้เรามาถึงยุคที่ยอมรับว่าวิทยาศาสตร์ไม่สามารถตอบคำถามทุกอย่าง ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทั้งหมด มนุษย์ยุคใหม่พากันยอมรับความจริงข้อนี้

ในวงการวิทยาศาสตร์เองก็เห็นกันว่า วิทยาศาสตร์ยังไม่ถึงความจริงแท้ จึงพากันแสวงหาทางใหม่ จะเห็นว่า นักฟิสิกส์พวกหนึ่ง ได้หันไปสนใจเรื่องศาสนา เช่น Fritjof Capra เขียนหนังสือ The Tao of Physics ออกมา ซึ่งได้เป็น best seller ต่อมาตอนหลังแกเขียน The Turning Point ออกมาอีก ซึ่งก็เป็น best seller เหมือนกัน เขาบอกว่า แนวคิดใหม่ของวิทยาศาสตร์มาประสานสอดคล้องกับแนวคิดทางปรัชญาตะวันออก เช่นเรื่องทางเต๋า ทางพุทธ ทางฮินดู เป็นต้น แกก็ว่าของแกไป

ทีนี้นักวิทยาศาสตร์กลุ่มอื่น บางพวกก็ไม่เห็นด้วยกับแนวคิดแบบของคาปรานี้ เขาบอกว่า การที่จะเอาความคิดแบบวิทยาศาสตร์มาโยงกับศาสนาตะวันออกนั้น ไม่ถูกต้อง แต่คนกลุ่มนี้เองก็อยู่ในพวกที่กำลังคิดถึง new science คือเห็นว่า ตอนนี้จะต้องมีวิทยาศาสตร์ใหม่ นายฟริตจอฟ คาปรา นั้น พูดถึง new physics คือฟิสิกส์ใหม่ แต่คนอีกพวกหนึ่ง เช่นนายพาร์เจลส์ เรียกชื่อวิทยาศาสตร์ใหม่ตามแนวคิดที่ตนมองเห็นว่า the new sciences of complexity อย่างนี้เป็นต้น

ที่ว่านี้หมายความว่า ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตาม ความเข้าใจต่อวิทยาศาสตร์ และท่าทีต่อวิทยาศาสตร์ก็กำลังเปลี่ยนไป พวกที่เห็นว่าจะต้องเปลี่ยนเหล่านั้น แม้ว่าจะเห็นต่างกัน ไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยต่อกันก็ตาม แต่ก็รวมกันอย่างหนึ่ง คือยอมรับว่า วิทยาศาสตร์ไม่สามารถตอบปัญหาทุกอย่าง ไม่สามารถแก้ปัญหาทุกอย่าง แต่จะเอาอย่างไรกันแน่นั้น เดี๋ยวนี้นักวิทยาศาสตร์เองก็ยังแสวงหาอยู่ รวมแล้วก็จะต้องมี new science ขึ้นมา

แม้แต่ความคิดพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ ก็อาจจะเปลี่ยน เขาบอกว่า การที่จะกำหนดแนวคิดว่าจะต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ จะต้องพิสูจน์ด้วยวิธีการแบบนี้เท่านั้นจึงจะเป็นความจริง อันนี้ใช้ไม่ได้ ความคิดแบบนี้เขาถือว่าเริ่มมาตั้งแต่ Descartes ถึงตอนนี้จะต้องเปลี่ยนไป นี่ก็เป็นเรื่องต่างๆ ที่มีการเปลี่ยนแปลงในกระแสแนวคิด

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล

No Comments

Comments are closed.