- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
แนวคิดแบบองค์รวม หรือ holistic view นี้กำลังแพร่หลาย กำลังขึ้นหน้าขึ้นตา โดยเฉพาะในประเทศที่พัฒนาแล้ว และเรื่องนี้ก็นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐานของแนวคิดเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของมนุษย์ในโลกนี้ด้วย
แต่ก่อนนี้เราถือว่า มนุษย์เป็นศูนย์กลางของโลก มนุษย์จะต้องยิ่งใหญ่ จะต้องเอาชนะธรรมชาติ แนวคิดในยุคที่แล้วมา ซึ่งนำมนุษย์ก้าวเข้าสู่ความเจริญในยุคอุตสาหกรรม คือความคิดพื้นฐานว่า จะต้องพิชิตธรรมชาติ (conquest of nature)
ในยุคที่ผ่านมา มนุษย์ทำการเพื่อบรรลุเป้าหมายนี้ มนุษย์ศึกษาเพื่อให้รู้จักธรรมชาติแล้วจะเอาชนะมัน โดยหวังว่า ถ้าชนะธรรมชาติแล้ว มนุษย์จะมีความเป็นอยู่สุขสมบูรณ์พรั่งพร้อมไม่มีที่สิ้นสุด มนุษย์คิดไว้อย่างนั้น แต่ไปๆ มาๆ ถึงตอนนี้ที่ว่าเกิดปัญหามากมายจวนจะอับจนไปไม่รอดความคิดนี้ก็เริ่มเสื่อมลงหรือจะเลิกไป ตอนนี้พวกที่คิดแบบพิชิตธรรมชาติ กลายเป็นพวกล้าหลัง แล้วก็กลายเป็นพวกที่ถูกประณาม คือถือกันว่าคิดผิด
เวลานี้ความคิดของมนุษย์ที่เจริญแล้วกำลังเปลี่ยนไป แนวคิดใหม่ปรากฏออกมาในรูปที่ว่า จะต้องอยู่อย่างประสานกลมกลืนกับธรรมชาติ แนวคิดนี้ทำให้เลิกคิดที่จะพิชิตธรรมชาติ
แต่เพราะเวลานี้ ธรรมชาติเสียหายสูญสลายไปมากแล้ว ดังนั้นแทนที่จะพิชิตธรรมชาติและแทนที่จะแค่อยู่อย่างประสานกลมกลืน ก็หันมาคิดที่จะ protect หรือคุ้มครองรักษาธรรมชาติ ตอนนี้มนุษย์พากันคิดหาทางอนุรักษ์ธรรมชาติ (conservation) พยายามรักษาสภาพแวดล้อมให้ดี หรือให้กลมกลืน
ตอนนี้ ความคิดที่กำลังเฟื่องขึ้นมาก็คือหลักการที่ว่ามนุษย์จะอยู่ด้วยดี จะต้องมีระบบชีวิตที่สมดุล (balance; equilibrium; balanced system) กลมกลืน คำว่าครบวงจร การคิดแบบองค์รวม (holistic thinking) หรือความคิดเป็นระบบ (system thinking; systems thinking) กำลังได้รับความสนใจมาก คือจะต้องมองสิ่งต่างๆ ในลักษณะที่เป็นเรื่องของส่วนประกอบเข้ามาประชุมกันเป็นระบบ
โดยเฉพาะการดำรงอยู่ของมนุษย์นี้เป็นระบบ ซึ่งองค์ประกอบทั้งหลายจะต้องประสานกลมกลืนกันอย่างมีดุลยภาพ มนุษย์จะอยู่ดีได้ มิใช่ด้วยการเอาแต่ตัวเอง แต่ต้องอยู่ร่วมในระบบ
ในระบบแห่งการดำรงอยู่ของมนุษย์นั้น จะต้องมองให้ครบถ้วนว่ามีองค์ประกอบอะไรร่วมอยู่ด้วยบ้าง จึงต้องแยกแยะออกมาดู แต่เป็นการแยกเพื่อประโยชน์ในการประสาน ไม่ใช่แยกเพื่อแก่งแย่งเอาชนะหรือทำลาย
ได้มีการแยกออกมาให้เห็นองค์ประกอบว่า ในการที่มนุษย์จะอยู่ด้วยดีนั้น ระบบการดำรงอยู่มีองค์ประกอบอะไรบ้าง ที่จะต้องประสานกลมกลืนกัน ก็เห็นว่าต้องมี
- ตัวมนุษย์เอง
- สังคม
- ธรรมชาติแวดล้อม หรือระบบนิเวศ
มนุษย์จะดำรงอยู่ด้วยดี องค์ประกอบสามอย่างนี้จะต้องเป็นไปด้วยดี ไปด้วยกันได้ ประสานกลมกลืน เกื้อกูลและสมดุลกัน
แม้แต่ตัวของมนุษย์เองคือชีวิตนี้ ก็แยกได้ว่ามีกายกับใจ องค์ประกอบทั้งสองคือร่างกายกับจิตใจนี้ ก็ต้องประสานสอดคล้องกลมกลืนและเกื้อกูลกัน
ทั้งหมดนี้คือระบบการดำรงอยู่ด้วยดีของมนุษย์ ซึ่งต้องมีองค์ประกอบสาม คือ ชีวิต หรือตัวมนุษย์เอง ซึ่งประกอบด้วยกายกับใจ แล้วก็สังคม และธรรมชาติแวดล้อม มนุษย์จะพัฒนาอะไรก็ตาม จะต้องให้องค์ประกอบสามอย่างนี้ไม่กระทบกระเทือนในทางเสียหายต่อกัน
ตอนนี้คิดกันอย่างนี้ แต่ก่อนนั้นไม่คิด คิดเพียงว่าจะเอาชนะธรรมชาติอย่างเดียว ตอนนี้คิดว่าจะต้องไม่ให้ธรรมชาติเสื่อมเสีย จะต้องให้ไปด้วยกันได้
จากความคิดแบบนี้ ก็ทำให้มีการเน้นลักษณะที่เรียกว่า balance คือ ดุลยภาพ หรือสมดุล และ harmony คือ ความสอดสมกลมกลืน หรือประสานสอดคล้อง ฉะนั้น สมดุล หรือ ดุลยภาพ จึงเฟื่องขึ้นมาเป็นคำหนึ่งที่ใช้กันบ่อยในยุคนี้ คือในยุคที่มีความคิดแบบองค์รวม หรือ holistic view ก็เป็นอันว่า มนุษย์กำลังเปลี่ยนแนวคิด

No Comments
Comments are closed.