แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง

10 กันยายน 2533

แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง

องค์ประกอบสำคัญอีกอย่างหนึ่ง ที่จะทำให้การพัฒนาความคิดและพัฒนาปัญญาดำเนินไปได้ คือ การจับประเด็นได้ รู้ปัญหาว่าอยู่ที่ไหน ข้อนี้อยู่ในความคิดวิเคราะห์เหมือนกัน

ความคิดวิเคราะห์จะต้องมีจุดเด่นอย่างหนึ่งคือความสามารถจับประเด็นได้ เวลามีเรื่องอะไรเกิดขึ้น ถึงจะมีเหตุการณ์หรือปัญหาซับซ้อน หรือได้อ่านได้ฟังเรื่องอะไร ถึงจะบรรยายยืดยาว ก็จับประเด็นได้ถูกต้อง เมื่อมีปัญหาก็รู้ว่าตัวปัญหาและจุดแก้อยู่ที่ไหน นี่เป็นความสามารถทางความคิดเชิงวิเคราะห์

ขณะนี้สังคมของเราเป็นปัญหามาก ในเรื่องที่ว่าจะต้อนรับหรือพัฒนาข่าวสารข้อมูลได้หรือไม่ เวลามีเรื่องราวขึ้นมา สังคมมีปัญหา ปรากฏว่า คนสับสนมาก จับไม่ได้ว่าตัวปัญหาของเรื่องคืออะไร ประเด็นของเรื่องอยู่ที่ไหน นี่เป็นด้านของการรับความรู้ทั้งนั้น เพราะการที่จับประเด็นต่างๆ ได้ จะต้องแยกแยะเรื่องให้ถูกต้อง จึงอยู่ในเรื่องของการวิเคราะห์

การจับประเด็น หรือจับตัวปัญหาได้นี้ เป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก ถ้าไม่ถึงขั้นนี้ จะไม่สามารถเข้าถึงแก่นหรือสาระของเรื่องได้ ปัญญาจะเดินหน้าไม่ได้เลย

เมื่อจับประเด็นหรือจับจุดของปัญหาได้แล้ว ก็ประมวลเรื่องราวที่เกี่ยวข้อง และลงลึกเข้าไปในเนื้อหา โดยแยกแยะให้เห็นองค์ประกอบส่วนย่อย หรือรายละเอียดต่างๆ และสืบสาวให้เห็นเหตุปัจจัยต่างๆ ที่ส่งทอดกันมาจนปรากฏผลเป็นเรื่องนั้นหรือปัญหานั้น

นอกจากนั้น ก็เชื่อมโยงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบหรือส่วนย่อยต่างๆ ซึ่งจะทำให้มองเห็นหรือรู้เข้าใจเรื่องนั้นทะลุปรุงโปร่ง ตลอดสายทั่วระบบ ตลอดกระบวนการ

พอถึงขั้นนี้ความคิดแยกก็มาถึงจุดที่ต่อกับความคิดโยง หรือความคิดวิเคราะห์ก็มาถึงจุดที่ส่งต่อให้แก่การสังเคราะห์ได้ เพราะถ้าวิเคราะห์ไม่ได้ ก็ไม่รู้จะเอาอะไรมาสังเคราะห์แต่เราเน้นการวิเคราะห์ที่ต้องถึงขั้นให้มองเห็นระบบความสัมพันธ์ทั้งหมด

ถ้าเรามีความสามารถถึงขั้นนี้แล้ว เราก็จะได้ความรู้ที่เป็นจริง หรือความรู้ที่ดีสุดเท่าที่จะได้ โดยมองเห็นภาพรวมที่ครบถ้วนและทั่วตลอด อย่างที่เรียกว่าเป็นองค์รวม

โดยเฉพาะยุคต่อไปนี้ เขาถือว่าเป็นยุคแห่งการคิดเชิง holistic คือความคิดแบบองค์รวม ซึ่งมีลักษณะเชิงสังเคราะห์ ต่างจากยุคที่ผ่านมานี้ที่ถนัดในเชิงวิเคราะห์

แม้ว่าที่จริง การสังเคราะห์ก็เป็นวิธีการที่ต้องใช้มาโดยตลอด ดังที่นักวิทยาศาสตร์ทำการสำเร็จได้ก็ด้วยการรู้จักสังเคราะห์ แต่จุดเน้นของเขาอยู่ที่การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ก็เลยเป็นเพียงการสังเคราะห์เฉพาะเรื่อง เพื่อเสริมหรือสนองงานด้านการวิเคราะห์เท่านั้น

สังเคราะห์ จะต้องก้าวต่อไปอีกขั้นหนึ่ง คือสามารถประมวลความคิดความรู้ขึ้นมา สร้างสรรค์เป็นความรู้ใหม่ขึ้นได้

นอกจากและต่อจากความรู้ที่ได้รับมาแล้ว คนที่มีสติปัญญาดี ยังมีความคิดต่อไปอีกชั้นหนึ่ง คือเลยจากความเข้าใจในเรื่องนั้นๆ แล้ว ยังสามารถสร้างสรรค์ได้ความคิดใหม่(ความหยั่งรู้หยั่งเห็นใหม่)ขึ้นมาอีกด้วย ถึงตอนนี้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ก็มา

ยกตัวอย่าง คนหลายคนอ่านหนังสือเล่มเดียวกัน จะได้ไม่เท่ากัน คนหนึ่งอ่านแล้วได้แค่ข้อมูลที่เขาเขียนไว้ในนั้น เก็บไว้เป็นความจำ และยังไม่เข้าใจชัดด้วย อีกคนหนึ่งอ่านแล้วได้ความเข้าใจเรื่องราว อีกคนหนึ่งจับประเด็นได้ชัดเจนว่าเป็นอย่างไร แต่อีกคนหนึ่งได้ความคิดใหม่ๆ ด้วย พออ่านหนังสือเล่มนั้นจบ ก็มีความคิดของตัวเองเกิดขึ้นใหม่ๆ สืบสานออกไป อันนี้คือสิ่งที่ต้องการ

การพัฒนาปัญญาจะต้องให้ถึงขั้นนี้ คือได้ความคิดขั้นสังเคราะห์ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่ๆ อันนี้จะทำให้การพัฒนาปัญญาเจริญงอกงามได้

ในยุคข่าวสารข้อมูลนี้ สภาพชีวิตและสังคม มีลักษณะที่คล้ายๆ กับว่าเรามีวัตถุดิบไว้พร้อมแล้ว ถ้ามนุษย์รู้จักใช้ประโยชน์จากข้อมูลเหล่านี้ ก็จะสามารถสังเคราะห์ความรู้ใหม่ๆ ขึ้นมาได้มาก ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะใช้ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารเป็นหรือไม่

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์ การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย

No Comments

Comments are closed.