- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
องค์ประกอบสำคัญอีกอย่างหนึ่ง ที่จะทำให้การพัฒนาความคิดและพัฒนาปัญญาดำเนินไปได้ คือ การจับประเด็นได้ รู้ปัญหาว่าอยู่ที่ไหน ข้อนี้อยู่ในความคิดวิเคราะห์เหมือนกัน
ความคิดวิเคราะห์จะต้องมีจุดเด่นอย่างหนึ่งคือความสามารถจับประเด็นได้ เวลามีเรื่องอะไรเกิดขึ้น ถึงจะมีเหตุการณ์หรือปัญหาซับซ้อน หรือได้อ่านได้ฟังเรื่องอะไร ถึงจะบรรยายยืดยาว ก็จับประเด็นได้ถูกต้อง เมื่อมีปัญหาก็รู้ว่าตัวปัญหาและจุดแก้อยู่ที่ไหน นี่เป็นความสามารถทางความคิดเชิงวิเคราะห์
ขณะนี้สังคมของเราเป็นปัญหามาก ในเรื่องที่ว่าจะต้อนรับหรือพัฒนาข่าวสารข้อมูลได้หรือไม่ เวลามีเรื่องราวขึ้นมา สังคมมีปัญหา ปรากฏว่า คนสับสนมาก จับไม่ได้ว่าตัวปัญหาของเรื่องคืออะไร ประเด็นของเรื่องอยู่ที่ไหน นี่เป็นด้านของการรับความรู้ทั้งนั้น เพราะการที่จับประเด็นต่างๆ ได้ จะต้องแยกแยะเรื่องให้ถูกต้อง จึงอยู่ในเรื่องของการวิเคราะห์
การจับประเด็น หรือจับตัวปัญหาได้นี้ เป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก ถ้าไม่ถึงขั้นนี้ จะไม่สามารถเข้าถึงแก่นหรือสาระของเรื่องได้ ปัญญาจะเดินหน้าไม่ได้เลย
เมื่อจับประเด็นหรือจับจุดของปัญหาได้แล้ว ก็ประมวลเรื่องราวที่เกี่ยวข้อง และลงลึกเข้าไปในเนื้อหา โดยแยกแยะให้เห็นองค์ประกอบส่วนย่อย หรือรายละเอียดต่างๆ และสืบสาวให้เห็นเหตุปัจจัยต่างๆ ที่ส่งทอดกันมาจนปรากฏผลเป็นเรื่องนั้นหรือปัญหานั้น
นอกจากนั้น ก็เชื่อมโยงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบหรือส่วนย่อยต่างๆ ซึ่งจะทำให้มองเห็นหรือรู้เข้าใจเรื่องนั้นทะลุปรุงโปร่ง ตลอดสายทั่วระบบ ตลอดกระบวนการ
พอถึงขั้นนี้ความคิดแยกก็มาถึงจุดที่ต่อกับความคิดโยง หรือความคิดวิเคราะห์ก็มาถึงจุดที่ส่งต่อให้แก่การสังเคราะห์ได้ เพราะถ้าวิเคราะห์ไม่ได้ ก็ไม่รู้จะเอาอะไรมาสังเคราะห์แต่เราเน้นการวิเคราะห์ที่ต้องถึงขั้นให้มองเห็นระบบความสัมพันธ์ทั้งหมด
ถ้าเรามีความสามารถถึงขั้นนี้แล้ว เราก็จะได้ความรู้ที่เป็นจริง หรือความรู้ที่ดีสุดเท่าที่จะได้ โดยมองเห็นภาพรวมที่ครบถ้วนและทั่วตลอด อย่างที่เรียกว่าเป็นองค์รวม
โดยเฉพาะยุคต่อไปนี้ เขาถือว่าเป็นยุคแห่งการคิดเชิง holistic คือความคิดแบบองค์รวม ซึ่งมีลักษณะเชิงสังเคราะห์ ต่างจากยุคที่ผ่านมานี้ที่ถนัดในเชิงวิเคราะห์
แม้ว่าที่จริง การสังเคราะห์ก็เป็นวิธีการที่ต้องใช้มาโดยตลอด ดังที่นักวิทยาศาสตร์ทำการสำเร็จได้ก็ด้วยการรู้จักสังเคราะห์ แต่จุดเน้นของเขาอยู่ที่การวิเคราะห์ การสังเคราะห์ก็เลยเป็นเพียงการสังเคราะห์เฉพาะเรื่อง เพื่อเสริมหรือสนองงานด้านการวิเคราะห์เท่านั้น
สังเคราะห์ จะต้องก้าวต่อไปอีกขั้นหนึ่ง คือสามารถประมวลความคิดความรู้ขึ้นมา สร้างสรรค์เป็นความรู้ใหม่ขึ้นได้
นอกจากและต่อจากความรู้ที่ได้รับมาแล้ว คนที่มีสติปัญญาดี ยังมีความคิดต่อไปอีกชั้นหนึ่ง คือเลยจากความเข้าใจในเรื่องนั้นๆ แล้ว ยังสามารถสร้างสรรค์ได้ความคิดใหม่(ความหยั่งรู้หยั่งเห็นใหม่)ขึ้นมาอีกด้วย ถึงตอนนี้ความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ก็มา
ยกตัวอย่าง คนหลายคนอ่านหนังสือเล่มเดียวกัน จะได้ไม่เท่ากัน คนหนึ่งอ่านแล้วได้แค่ข้อมูลที่เขาเขียนไว้ในนั้น เก็บไว้เป็นความจำ และยังไม่เข้าใจชัดด้วย อีกคนหนึ่งอ่านแล้วได้ความเข้าใจเรื่องราว อีกคนหนึ่งจับประเด็นได้ชัดเจนว่าเป็นอย่างไร แต่อีกคนหนึ่งได้ความคิดใหม่ๆ ด้วย พออ่านหนังสือเล่มนั้นจบ ก็มีความคิดของตัวเองเกิดขึ้นใหม่ๆ สืบสานออกไป อันนี้คือสิ่งที่ต้องการ
การพัฒนาปัญญาจะต้องให้ถึงขั้นนี้ คือได้ความคิดขั้นสังเคราะห์ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่ๆ อันนี้จะทำให้การพัฒนาปัญญาเจริญงอกงามได้
ในยุคข่าวสารข้อมูลนี้ สภาพชีวิตและสังคม มีลักษณะที่คล้ายๆ กับว่าเรามีวัตถุดิบไว้พร้อมแล้ว ถ้ามนุษย์รู้จักใช้ประโยชน์จากข้อมูลเหล่านี้ ก็จะสามารถสังเคราะห์ความรู้ใหม่ๆ ขึ้นมาได้มาก ปัญหาอยู่ที่ว่าเราจะใช้ประโยชน์จากข้อมูลข่าวสารเป็นหรือไม่

No Comments
Comments are closed.