คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล

10 กันยายน 2533

คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล

ทีนี้ หลักที่ว่าให้คิดเป็นนี้ ไม่ใช่ทั้งหมด ถึงจะเป็นหลักสำคัญ แต่ก็ยังมีสิ่งอื่นที่ต้องทำด้วย เพราะว่าเมื่อพูดตลอดกระบวนตั้งแต่รับข้อมูลไปก็มีทั้งการคิดเป็น การรู้จักใช้เทคโนโลยี ตลอดกระทั่งการรู้จักสื่อสารถ่ายทอด คราวนี้จึงจะพูดถึงหลักใหญ่หลักหนึ่งที่อยากจะโยงไปหา

มีหลักธรรมอยู่ชุดหนึ่ง เป็นหลักใหญ่ ที่แบ่งแยกออกไปเป็นข้อปฏิบัติ ๔ อย่าง โดยเฉพาะในยุคข่าวสารข้อมูลนี้ ถือว่า สำคัญมาก เป็นหลักที่ครอบคลุม ซึ่งเราอาจจะเอาข้อปฏิบัติต่างๆ ที่พูดไว้เมื่อกี้มาจัดใส่ในกรอบนี้ได้หมด เป็นหลักธรรมที่บอกขอบเขตการปฏิบัติในการพัฒนาปัญญาที่ได้ผล คือ

๑. เมื่อรับฟังข้อมูลข่าวสาร ต้องเข้าใจทั่วตลอด คือ เข้าใจความหมายของสิ่งที่เขาพูด-เขียน หรือข้อมูลที่เขาส่งมาให้เรารับ ที่ว่าเข้าใจความหมายนั้น รวมถึงเข้าใจความมุ่งหมาย และเป็นความเข้าใจที่ทำให้สามารถอธิบายขยายความได้ต่อไปด้วย คือจากคำพูดเพียง ๒-๓ คำ เมื่อเข้าใจแล้วก็มองเห็นแง่มุมความหมาย ที่จะขยายความได้กว้างขวางละเอียดออกไป พูดง่ายๆ ข้อที่หนึ่งนี้ คือการเข้าใจความหมายนั่นเอง เมื่อได้รับข้อมูลมาต้องเข้าใจชัดเจน

๒. ถ้าเรื่องราวหรือข้อมูลนั้น ซับซ้อนหรือมากมายละเอียดพิสดาร หรือเป็นคำอธิบายขยายความอยู่แล้ว เมื่อรับอ่านรับฟังแล้วต้องจับสาระสำคัญ จับจุด จับประเด็นได้ กลั่นกรองเอาสาระของเรื่องได้ รู้ว่าตัวเรื่องตัวปัญหาอยู่ที่ไหน สิ่งที่ต้องการคือ จับหลักได้ จับประเด็นได้

๓. เมื่อทั้งเข้าใจความหมาย ทั้งจับประเด็นได้แล้ว ตอนนี้ก็จะมาถึงขั้นสื่อสารได้ หรือสื่อสารเป็น คือรู้จักใช้ถ้อยคำ และวิธีถ่ายทอด ที่จะพูดให้คนอื่นเข้าใจความหมายของเรา ตัวเราเองรู้เรื่อง เข้าใจความหมายแล้ว จับประเด็นได้แล้ว แต่ต้องสามารถพูดให้คนอื่นเข้าใจอย่างที่เราเข้าใจได้ด้วย เมื่อเรามีความต้องการอะไร ก็พูดให้เขารู้ตรงตามที่เราต้องการ รวมความว่า พูดให้เขาเข้าใจความหมาย ความมุ่งหมาย และความต้องการของเรา หรือทำให้เขารู้สิ่งที่เราสื่อ อันนี้เป็นความสามารถในการสื่อสารถ่ายทอด

๔. ความสามารถในการนำความรู้ที่มีอยู่ มาใช้ประโยชน์ในสถานการณ์ใหม่ได้เหมาะเจาะกับเรื่อง และทันการ มีลักษณะสำคัญ ๒ อย่าง คือ

หนึ่ง ต้องเหมาะ หมายความว่าต้องเข้ากับเรื่องนั้น เรียกว่าใช้ความรู้เป็น คนจำนวนมากทั้งที่ตนเองมีความรู้ มีข้อมูลข่าวสารอยู่แล้ว แต่เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น มีเรื่องเกิดขึ้น ก็ใช้ไม่ได้ ใช้ไม่เป็นความรู้ที่ตนมีอยู่ก็ไม่เกิดประโยชน์

อย่างไรก็ตาม แค่นั้นยังไม่พอ บางทีเขาเสร็จเรื่องไปแล้ว ปัญหาผ่านไปนานแล้ว จึงคิดได้ เช่นไปคิดขึ้นได้อีก ๕ วันข้างหน้า ถึงจะเข้าเรื่อง ก็ไม่ทันการ เพราะฉะนั้น นอกจากเอามาใช้ได้เข้ากับเรื่องนั้นแล้ว จึงต้องมีลักษณะที่สอง คือทันการด้วย

เป็นอันว่า ข้อสี่นี้คือ ต้องสร้างความรู้ใหม่ หรือสังเคราะห์ความรู้ใหม่ขึ้นมาใช้ประโยชน์ได้เหมาะ ถูกเรื่อง ทันการ พูดง่ายๆ ว่า ถูกเรื่องทันการ หรือเหมาะเจาะทันการ คือ เอาความรู้ที่ตัวมีอยู่ มาใช้แก้ปัญหา และทำการอะไรใหม่ๆ ได้ หรือสามารถประยุกต์นั่นดอง

นี้คือหลัก ๔ อย่าง ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ ส่วนที่พูดมาข้างต้นนั้นคล้ายๆ ว่าเป็นรายละเอียด แต่ ๔ ข้อนี้เป็นตัวสาระ คือ

ข้อ ๑. เข้าใจความหมาย

ข้อ ๒. จับประเด็น จับสาระได้ มองเห็นจุดของปัญหา

ข้อ ๓. สื่อสารถ่ายทอดได้

ข้อ ๔. เอาความรู้นั้นมาใช้ประโยชน์ได้ถูกเรื่องทันการ

หลัก ๔ อย่างนี้ทางพระเรียกว่า ปฏิสัมภิทา ๔ แปลว่า ปัญญาแตกฉาน ๔ ประการ แยกเป็นหัวข้อตามชื่อเดิม คือ

๑. อัตถปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในความหมาย ฟังแล้วเข้าใจ เขาพูดอะไรมารู้เรื่องชัดเจน

๒. ธัมมปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในหลักหรือตัวประเด็น เขาพูดอะไรมาจับประเด็นได้ รู้ว่าเรื่องอะไร

๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในนิรุกติ คือความสามารถในการใช้ภาษา สื่อสารถ่ายทอดให้สำเร็จผล จะชักจูงหรืออย่างไรก็แล้วแต่จะนำไปใช้

๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในความคิดทันการ (ปฏิภาณไม่ได้มีความหมายแคบเหมือนอย่างที่เราเข้าใจ) คือ สามารถสังเคราะห์ความรู้ที่มีอยู่เอามาใช้ประโยชน์ได้ถูกเรื่องทันการ

ปฏิสัมภิทา ๔ อย่างนี้ เป็นหลักสำคัญสำหรับยุคข่าวสารข้อมูล เราต้องการสร้างคนให้มีคุณสมบัติทั้งสี่นี้ ถ้ามีคุณสมบัติเหล่านี้แล้ว เขาจะอยู่ในยุคข่าวสารข้อมูลได้ดี

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

“เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม

No Comments

Comments are closed.