- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
องค์ประกอบภายนอกที่เป็นกัลยาณมิตรนี้ มองในแง่หนึ่งก็คือแหล่งความรู้หรือแหล่งข้อมูล สิ่งที่กัลยาณมิตรให้แก่เราก็คือความรู้และความดีงาม นอกจากนั้นก็ยังชี้แนะวิธีคิดต่างๆ ให้ด้วย สำหรับเด็กควรจะเน้นในแง่เป็นแบบอย่างที่ดีด้วย เพราะสำหรับเด็กนั้น ตัวอย่างหรือแบบอย่างเป็นเรื่องที่สำคัญมาก กัลยาณมิตรจึงมาในรูปของแหล่งความรู้และแบบอย่าง
ความหมายของการมีกัลยาณมิตรแยกได้เป็น ๒ ขั้น
ขั้นที่ ๑ คือ สังคม หรือผู้บริหาร หรือผู้รับผิดชอบ ช่วยจัดสรรกัลยาณมิตรให้ หรือเป็นกัลยาณมิตรให้ เริ่มแต่ครูอาจารย์ก็ตาม พ่อแม่ก็ตาม โดยเจตนาของเขาตั้งใจทำหน้าที่กัลยาณมิตร ไปเป็นกัลยาณมิตรให้แก่เด็กเลย ตลอดจนผู้ปกครองประเทศ และผู้บริหารการศึกษา ดำเนินการจัดสรรกัลยาณมิตรให้แก่เด็ก เช่น จัดสรรสภาพแวดล้อมทางสังคมที่ดี แม้การจัดหาหนังสือดีให้อ่าน เป็นต้น ก็อยู่ในหลักนี้ทั้งหมด เพราะหนังสือก็แทนคนนั่นเอง
เมื่อจัดห้องสมุดให้ จัดหาสื่อมวลชนที่ดีให้ จัดรายการโทรทัศน์ที่ดีให้ ก็เรียกว่าจัดสรรกัลยาณมิตรให้ รวมทั้งตัวเองก็ไปเป็นกัลยาณมิตรให้ด้วย เช่นนักปกครองก็เป็นนักปกครองที่มีคุณธรรม เป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่เด็ก ก็เรียกว่าเป็นกัลยาณมิตรให้ นี่เป็นขั้นที่ ๑
ขั้นที่ ๒ คือ ตัวเด็กเอง รู้จักเลือกหาแหล่งความรู้และแบบอย่าง ตอนนี้เป็นขั้นที่สำคัญ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่า การศึกษาจะเริ่มก็ต่อเมื่อถึงขั้นที่ ๒ ในขั้นที่ ๑ เมื่อผู้อื่นจัดให้หรือเป็นให้นั้น การศึกษายังไม่เริ่ม ต่อเมื่อใดเด็กรู้จักเลือกหากัลยาณมิตรเอง ตอนนั้นจึงจะสบายใจได้ เพราะฉะนั้นขั้นที่ ๒ จึงเป็นขั้นสำคัญ จะต้องให้เด็กรู้จักเลือกหากัลยาณมิตร คือรู้จักเลือกหาแหล่งความรู้ และเลือกถือตามแบบอย่างที่ดี เมื่อถึงตอนนี้เด็กจะรู้จักเลือกรายการโทรทัศน์ รู้จักเลือกอ่านหนังสือ รู้จักค้นคว้าเข้าห้องสมุด เมื่อต้องการอะไร ก็ไปหาความรู้ในเรื่องนั้น รู้จักคิดว่าจะอ่านหนังสืออะไรดี รู้จักเลือกหา
กัลยาณมิตรขั้นที่ ๒ นี้ เป็นขั้นตอนที่เข้าสู่หลักใหญ่ ที่เรียกว่า “รุ่งอรุณของการศึกษา” พอเด็กเริ่มรู้จักเลือกแหล่งความรู้ รู้จักเลือกแบบอย่าง รุ่งอรุณก็มาทันที คือการศึกษาเริ่มขึ้นในตัวเด็กแล้ว เด็กจะก้าวไปได้เอง ไม่เหมือนก่อนหน้านี้ซึ่งยังต้องมีคนอื่นช่วยจัดสรรให้
จุดหมายอยู่ที่คิดเองเป็น คือมีโยนิโสมนสิการ แต่เมื่อเด็กรู้จักเลือกหาแหล่งความรู้ ก็หมายความว่า ความคิดเป็นได้ส่งต่อให้รู้จักเลือกหากัลยาณมิตร คือเริ่มต้นคิดได้เองแล้วว่า เราควรจะหาความรู้ในเรื่องนี้ เราจะต้องไปหาแหล่งความรู้ที่ให้ข้อมูลให้ความคิดเกี่ยวกับเรื่องนี้ที่นั่นที่นี่ นี่คือจุดที่ความคิดเป็นโยงไปหากัลยาณมิตร พอคิดเป็นก็มองเห็นกัลยาณมิตร ก็ไปห้องสมุดหาหนังสือเกี่ยวกับเรื่องนั้นมาอ่าน แล้วก็ค้นคว้าเป็น
หลัก ๒ อย่าง คือ ความมีกัลยาณมิตร (ขั้นที่ ๒) และโยนิโสมนสิการนี้ เป็นปัจจัยใหญ่ที่สุดในการศึกษา เป็นหัวข้อสำคัญที่สุดในหลักที่เรียกว่า รุ่งอรุณของการศึกษา ถ้ามีปัจจัย ๒ อย่างนี้ เด็กจะพัฒนาได้ ไม่ว่าจะอยู่ในสังคมแบบไหน ไม่ว่าจะเป็นสังคมเกษตรกรรม สังคมอุตสาหกรรม หรือสังคมข้อมูลข่าวสาร เด็กที่เป็นอย่างนี้อยู่ได้หมด

No Comments
Comments are closed.