การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น

10 กันยายน 2533

การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น

องค์ประกอบภายนอกที่เป็นกัลยาณมิตรนี้ มองในแง่หนึ่งก็คือแหล่งความรู้หรือแหล่งข้อมูล สิ่งที่กัลยาณมิตรให้แก่เราก็คือความรู้และความดีงาม นอกจากนั้นก็ยังชี้แนะวิธีคิดต่างๆ ให้ด้วย สำหรับเด็กควรจะเน้นในแง่เป็นแบบอย่างที่ดีด้วย เพราะสำหรับเด็กนั้น ตัวอย่างหรือแบบอย่างเป็นเรื่องที่สำคัญมาก กัลยาณมิตรจึงมาในรูปของแหล่งความรู้และแบบอย่าง

ความหมายของการมีกัลยาณมิตรแยกได้เป็น ๒ ขั้น

ขั้นที่ ๑ คือ สังคม หรือผู้บริหาร หรือผู้รับผิดชอบ ช่วยจัดสรรกัลยาณมิตรให้ หรือเป็นกัลยาณมิตรให้ เริ่มแต่ครูอาจารย์ก็ตาม พ่อแม่ก็ตาม โดยเจตนาของเขาตั้งใจทำหน้าที่กัลยาณมิตร ไปเป็นกัลยาณมิตรให้แก่เด็กเลย ตลอดจนผู้ปกครองประเทศ และผู้บริหารการศึกษา ดำเนินการจัดสรรกัลยาณมิตรให้แก่เด็ก เช่น จัดสรรสภาพแวดล้อมทางสังคมที่ดี แม้การจัดหาหนังสือดีให้อ่าน เป็นต้น ก็อยู่ในหลักนี้ทั้งหมด เพราะหนังสือก็แทนคนนั่นเอง

เมื่อจัดห้องสมุดให้ จัดหาสื่อมวลชนที่ดีให้ จัดรายการโทรทัศน์ที่ดีให้ ก็เรียกว่าจัดสรรกัลยาณมิตรให้ รวมทั้งตัวเองก็ไปเป็นกัลยาณมิตรให้ด้วย เช่นนักปกครองก็เป็นนักปกครองที่มีคุณธรรม เป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่เด็ก ก็เรียกว่าเป็นกัลยาณมิตรให้ นี่เป็นขั้นที่ ๑

ขั้นที่ ๒ คือ ตัวเด็กเอง รู้จักเลือกหาแหล่งความรู้และแบบอย่าง ตอนนี้เป็นขั้นที่สำคัญ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่า การศึกษาจะเริ่มก็ต่อเมื่อถึงขั้นที่ ๒ ในขั้นที่ ๑ เมื่อผู้อื่นจัดให้หรือเป็นให้นั้น การศึกษายังไม่เริ่ม ต่อเมื่อใดเด็กรู้จักเลือกหากัลยาณมิตรเอง ตอนนั้นจึงจะสบายใจได้ เพราะฉะนั้นขั้นที่ ๒ จึงเป็นขั้นสำคัญ จะต้องให้เด็กรู้จักเลือกหากัลยาณมิตร คือรู้จักเลือกหาแหล่งความรู้ และเลือกถือตามแบบอย่างที่ดี เมื่อถึงตอนนี้เด็กจะรู้จักเลือกรายการโทรทัศน์ รู้จักเลือกอ่านหนังสือ รู้จักค้นคว้าเข้าห้องสมุด เมื่อต้องการอะไร ก็ไปหาความรู้ในเรื่องนั้น รู้จักคิดว่าจะอ่านหนังสืออะไรดี รู้จักเลือกหา

กัลยาณมิตรขั้นที่ ๒ นี้ เป็นขั้นตอนที่เข้าสู่หลักใหญ่ ที่เรียกว่า “รุ่งอรุณของการศึกษา” พอเด็กเริ่มรู้จักเลือกแหล่งความรู้ รู้จักเลือกแบบอย่าง รุ่งอรุณก็มาทันที คือการศึกษาเริ่มขึ้นในตัวเด็กแล้ว เด็กจะก้าวไปได้เอง ไม่เหมือนก่อนหน้านี้ซึ่งยังต้องมีคนอื่นช่วยจัดสรรให้

จุดหมายอยู่ที่คิดเองเป็น คือมีโยนิโสมนสิการ แต่เมื่อเด็กรู้จักเลือกหาแหล่งความรู้ ก็หมายความว่า ความคิดเป็นได้ส่งต่อให้รู้จักเลือกหากัลยาณมิตร คือเริ่มต้นคิดได้เองแล้วว่า เราควรจะหาความรู้ในเรื่องนี้ เราจะต้องไปหาแหล่งความรู้ที่ให้ข้อมูลให้ความคิดเกี่ยวกับเรื่องนี้ที่นั่นที่นี่ นี่คือจุดที่ความคิดเป็นโยงไปหากัลยาณมิตร พอคิดเป็นก็มองเห็นกัลยาณมิตร ก็ไปห้องสมุดหาหนังสือเกี่ยวกับเรื่องนั้นมาอ่าน แล้วก็ค้นคว้าเป็น

หลัก ๒ อย่าง คือ ความมีกัลยาณมิตร (ขั้นที่ ๒) และโยนิโสมนสิการนี้ เป็นปัจจัยใหญ่ที่สุดในการศึกษา เป็นหัวข้อสำคัญที่สุดในหลักที่เรียกว่า รุ่งอรุณของการศึกษา ถ้ามีปัจจัย ๒ อย่างนี้ เด็กจะพัฒนาได้ ไม่ว่าจะอยู่ในสังคมแบบไหน ไม่ว่าจะเป็นสังคมเกษตรกรรม สังคมอุตสาหกรรม หรือสังคมข้อมูลข่าวสาร เด็กที่เป็นอย่างนี้อยู่ได้หมด

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย

No Comments

Comments are closed.