ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด

10 กันยายน 2533

ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด

ต่อไป ตัวช่วยที่ ๕ ในอันดับสุดท้าย เป็นตัวเร่ง ได้แก่ จิตสำนึกที่มองเห็นความสำคัญของกาลเวลา จิตสำนึกต่อกาลเวลานั้นเกิดจากอะไร ก็เกิดจากความสำนึกในการเปลี่ยนแปลง หรือในความไม่เที่ยง

หลักความไม่เที่ยง ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ บอกว่าสิ่งทั้งหลายเกิดดับตลอดเวลา ไม่ยั่งยืน มีความเปลี่ยนแปลงไป ความเปลี่ยนแปลงไปนี้ เป็นที่ปรากฏของกาลเวลา การที่เรานับเวลากันได้นี้ ก็นับด้วยความเปลี่ยนแปลง

เมื่อเรามีจิตสำนึกในการเปลี่ยนแปลง เราก็จะเห็นความสำคัญของเวลา ว่าชีวิตของเราเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ไม่เที่ยงแท้ ไม่ยั่งยืน ไม่คงอยู่ตลอดไป และไม่อาจรู้ได้แน่นอน อาจจะแตกดับไปเมื่อไรก็ได้ ในเวลาหนึ่งเวลาใดที่เราไม่อาจกำหนดได้ เพราะฉะนั้น เราจะนิ่งนอนใจอยู่ไม่ได้ เวลาที่มีอยู่นี้ทุกขณะจะต้องใช้ให้เป็นประโยชน์ นี้คือหลักที่เรียกว่า ความไม่ประมาท

เราจะต้องไม่ประมาท ต้องเร่งรัดตัวเอง มีอะไรที่ควรทำต้องรีบทำ มีกิจหน้าที่หรือมีอะไรที่จะทำให้ชีวิตดีงามมีคุณค่า ต้องรีบขวนขวาย

พึงสังเกตว่า หลักความจริงเหล่านี้สัมพันธ์กันทุกหลัก หลักอนิจจังบอกว่าสิ่งทั้งหลายมีความเปลี่ยนแปลง แต่มันก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างเลื่อนลอย สิ่งทั้งหลายเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้น หลักอนิจจังก็โยงไปหาหลักความเป็นไปตามเหตุปัจจัย ที่เรียกว่าปฏิจจสมุปบาท หรืออิทัปปัจจยตา

ข้อย้ำว่า ความเข้าใจถึงความสัมพันธ์นี้สำคัญมาก คนส่วนมากมักจะหยุดความคิดอยู่แค่ชั้นเดียวขาดตอน พอคิดถึงการเปลี่ยนแปลง ก็หยุดอยู่แค่การเปลี่ยนแปลง บางทีก็ปลงเลยว่า โอ้ สิ่งทั้งหลายมีความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไปเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายเจริญขึ้นแล้วก็ต้องเสื่อม เมื่อมันเสื่อมไปแล้ว หรือดับไปแล้วก็แล้วกันไป มันจะเสื่อมก็เสื่อมไป เราก็พิจารณาปลงเสีย แล้วเราก็ทำใจสบาย จบแค่นั้น อย่างนี้ปัญญาไม่เกิด ได้แต่ผลทางจิตใจทำให้สบายใจ หายห่วงหายเศร้า แต่ปัญญาที่จะให้ทำการไม่มี

การคิดอย่างที่ว่านี้ไม่จบกระบวนการ บางคนมองว่าเป็นการปล่อยวาง แต่ที่จริงไม่ใช่ ที่แท้นั้นมันเป็นการปล่อยปละละเลย คือความประมาทนั่นเอง

ในการปฏิบัติที่ถูกต้อง ท่านให้ใช้ธรรมให้ครบ ๒ ขั้นคือ

ขั้นที่ ๑ รู้เท่าทันความจริงของสิ่งทั้งหลาย ว่าจะเอาตามที่เราต้องการไม่ได้ มันไม่เป็นไปตามความปรารถนาของเรา แต่มันเป็นไปตามเหตุปัจจัยของมัน เมื่อคิดด้วยความรู้เท่าทันอย่างนี้แล้วก็ปลงใจได้ แล้วใจก็สบายเป็นอิสระออกไป ปลอดโปร่งผ่องใสได้ ในขั้นนี้ ข้างในใจสบาย แต่ปัญหาข้างนอกยังอยู่

ขั้นที่ ๒ สืบค้นความจริง เพราะรู้ตระหนักอยู่ถึงความจริงที่ว่า สิ่งทั้งหลายไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างเลื่อนลอย แต่มันเป็นไปตามเหตุปัจจัย เราจึงต้องศึกษาหาเหตุปัจจัยของมัน แล้วก็ไปกระทำที่เหตุปัจจัย สิ่งที่ต้องทำก็คือการสืบค้นหาเหตุปัจจัย

พอถึงขั้นนี้ การเรียนรู้ก็เริ่มต้นและการศึกษาก็ตามมา เมื่อจับเหตุปัจจัยได้แล้ว เราก็ปฏิบัติให้ตรงตามเหตุปัจจัย เราก็แก้ปัญหาได้หรือทำการได้ผล เมื่อถึงขั้นนี้ ทั้งใจก็สบาย ทั้งปัญหาก็แก้ได้สำเร็จ

เพราะฉะนั้น จะต้องมีการศึกษา ว่าอะไรเป็นเหตุปัจจัย ที่จะนำไปสู่ความเสื่อม อะไรเป็นเหตุปัจจัยที่จะให้เกิดความเจริญ เมื่อมองเห็นว่าอะไรเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดความเสื่อม ก็แก้ไขป้องกัน อะไรเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดความเจริญ ก็รีบสร้างสรรค์ขึ้นมา การกระทำอย่างนี้เรียกว่า ความไม่ประมาท

ความไม่ประมาท คือ ไม่เพิกเฉย ไม่ผัดเพี้ยน ไม่เฉื่อยชา ไม่ปล่อยปละละเลย ระวังไม่ให้ถลำพลาดไปทางร้าย ไม่ทิ้งโอกาสที่จะทำการอันดี มีความกระตือรือร้น เร่งรัดตัวให้กระทำสิ่งที่ควรทำด้วยมีสติ ระลึกเห็นตามที่ปัญญาบอกว่า สิ่งทั้งหลายที่ว่าเป็นไปตามเหตุปัจจัยนั้น อะไรคือเหตุปัจจัยของมัน จะต้องทำเหตุปัจจัยอะไร เพื่อให้เกิดผลดี และหลีกเลี่ยงผลร้ายเสีย แล้วก็ทำไปตามที่กำหนดไว้ด้วยสติ ตามที่ได้รู้ได้เห็นด้วยปัญญานั้น

ความเข้าใจในหลักความเปลี่ยนแปลง และมีจิตสำนึกในความเปลี่ยนแปลง ย่อมทำให้เกิดจิตสำนึกต่อกาลเวลา ทำให้เห็นความสำคัญของกาลเวลา แล้วก็มีความไม่ประมาท เร่งรัดทำการที่ควรทำ โดยเฉพาะการพัฒนาตัวเองนั้น เป็นสิ่งที่ต้องเร่งทำ จะหยุดอยู่นิ่งไม่ได้ เพราะฉะนั้น ผู้ที่รู้จักดำเนินชีวิต ก็จะเร่งรัดพัฒนาตนเอง โดยใช้ความไม่ประมาทนี้เป็นตัวเร่งคอยกระตุ้น

ตัวช่วยอย่างที่ ๕ นี้เรียกว่า อัปปมาทสัมปทา แปลว่า การทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์ การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว

No Comments

Comments are closed.