การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว

10 กันยายน 2533

การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา
การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว

เป็นอันว่า ได้ตัวช่วย ๕ อย่างแล้ว ครบชุด เอาตัวช่วยหนุน ๕ ตัวนี้มาบวกเข้ากับตัวนำ ๒ ตัว ที่พูดไว้ตอนต้น คือ กัลยาณมิตร กับ โยนิโสมนสิการ ก็เป็น ๗ ข้อ รวมกันหมดทั้งชุด ๗ ข้อนี้ท่านเรียกว่า รุ่งอรุณของการศึกษา ก็เลยมาจบที่หลักรุ่งอรุณของการศึกษา

พอได้รุ่งอรุณของการศึกษา ท่านบอกว่า การศึกษาก็ตามมาเอง โดยไม่ต้องเรียกร้องปรารถนา พุทธธรรมบอกว่า สิ่งทั้งหลายเป็นไปตามเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้น ถ้าเราทำเหตุปัจจัยถูกต้อง เหตุปัจจัยนั้นก็จะทำให้กระบวนการดำเนินไปสู่ผลของมันเอง

ฉะนั้น เราจะต้องให้การศึกษาชนิดที่ทำให้การศึกษาเกิดขึ้นมาเอง โดยไม่ต้องไปเรียกร้อง คือ ถ้าเราทำเหตุถูกต้องแล้ว ผลก็ย่อมเกิดขึ้นมาเองตามเหตุนั้น เมื่อทำเหตุปัจจัยของการศึกษาแล้ว การศึกษาที่เป็นผลก็ต้องเกิดตามมาอย่างแน่นอน ชนิดที่เรียกได้ว่าอยู่ในตัวของเด็กเลยทีเดียว ซึ่งจะทำให้กระบวนการดำเนินชีวิตของเด็กนั้น เป็นกระบวนการของการศึกษาอยู่ในตัว

สำหรับทุกคนที่มีลักษณะอย่างนี้ ชีวิตของเขาย่อมเป็นการศึกษาตลอดชีวิต จะต้องศึกษากันเรื่อยไปจนกว่าเขาจะจบการศึกษา คือเป็นพระอรหันต์ เพราะฉะนั้น ไม่ต้องกลัวว่าคนจะไม่ศึกษา เพราะจะมีการศึกษาตลอดชีวิต ชนิดที่อยู่ในตัวของเขาเอง เพราะชีวิตของเขาคือการศึกษา

เมื่อชีวิตของเขาเป็นชีวิตที่ดำเนินถูกต้อง การดำเนินชีวิตนั้นก็เป็นมรรค ในการดำเนินชีวิตที่เป็นมรรคนั้น ก็มีการฝึกฝนพัฒนาตนอยู่ตลอดเวลา และการฝึกฝนพัฒนานั้นแหละ ก็คือการศึกษาหรือสิกขา เพราะฉะนั้น จึงได้บอกว่าชีวิตของเขาเป็นการศึกษาอยู่ตลอดเวลา ยิ่งกว่าเป็นการศึกษาตลอดชีวิตเสียอีก และนี่ก็คือ ความสัมพันธ์อย่างชนิดเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ระหว่างมรรคกับสิกขาหรือการดำเนินชีวิตกับการศึกษา ในทางพระพุทธศาสนาศัพท์ทั้งสองนั้นก็ใช้เป็นคู่กัน โดยชี้ไปถึงข้อปฏิบัติอย่างเดียวกัน

มรรค ประกอบด้วย องค์ ๓ คือ ศีล สมาธิ ปัญญา

สิกขา ก็เป็นไตรสิกขา แปลว่า สิกขา ๓ ได้แก่ ศีล สมาธิ ปัญญา

ลองดูว่า มรรคกับสิกขาแยกต่างกันอย่างไร จุดที่แตกต่างก็คือ มรรคเป็นตัววิถีชีวิต หรือตัวชีวิตนั้นเอง แต่ในที่นี้เจาะจงเอามรรคที่เป็นอริยะ จึงให้ความหมายว่า

ชีวิตที่ดำเนินอย่างถูกต้อง เป็น มรรค

ส่วนการเรียนรู้ที่ทำให้ชีวิตดำเนินไปอย่างถูกต้อง เป็น สิกขา

ชีวิตควรจะดำเนินไปอย่างไร ก็ต้องพัฒนาฝึกฝนชีวิตให้เป็นอย่างนั้น มรรคเป็นอย่างไร ก็ศึกษาให้เป็นอย่างนั้น จึงลงตัวเป็นอันเดียวกัน เมื่อเราปฏิบัติถูกต้อง ชีวิตคนนั้นก็เป็นการศึกษาไปในตัวเลยตลอดเวลา ตกลงว่าการศึกษาเข้าไปอยู่ในตัวของชีวิตเองแล้ว ก็จบ นี่แหละชีวิตที่เป็นการศึกษา

ตามหลักธรรมถือว่า ชีวิตคือการศึกษา แต่หมายถึงชีวิตที่ดำเนินถูกต้อง เมื่อดำเนินชีวิตถูกต้องก็เป็นการศึกษาทันที เพราะชีวิตอย่างนั้นจะมีการพัฒนาตลอดเวลาด้วยการเรียนรู้จากประสบการณ์ และการพยายามแก้ปัญหา เป็นต้น ดังปรากฏในหลักที่เรียกว่ารุ่งอรุณของการศึกษา ที่กล่าวมาแล้ว

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง

No Comments

Comments are closed.