- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
ทีนี้ หลักที่ว่าให้คิดเป็นนี้ ไม่ใช่ทั้งหมด ถึงจะเป็นหลักสำคัญ แต่ก็ยังมีสิ่งอื่นที่ต้องทำด้วย เพราะว่าเมื่อพูดตลอดกระบวนตั้งแต่รับข้อมูลไปก็มีทั้งการคิดเป็น การรู้จักใช้เทคโนโลยี ตลอดกระทั่งการรู้จักสื่อสารถ่ายทอด คราวนี้จึงจะพูดถึงหลักใหญ่หลักหนึ่งที่อยากจะโยงไปหา
มีหลักธรรมอยู่ชุดหนึ่ง เป็นหลักใหญ่ ที่แบ่งแยกออกไปเป็นข้อปฏิบัติ ๔ อย่าง โดยเฉพาะในยุคข่าวสารข้อมูลนี้ ถือว่า สำคัญมาก เป็นหลักที่ครอบคลุม ซึ่งเราอาจจะเอาข้อปฏิบัติต่างๆ ที่พูดไว้เมื่อกี้มาจัดใส่ในกรอบนี้ได้หมด เป็นหลักธรรมที่บอกขอบเขตการปฏิบัติในการพัฒนาปัญญาที่ได้ผล คือ
๑. เมื่อรับฟังข้อมูลข่าวสาร ต้องเข้าใจทั่วตลอด คือ เข้าใจความหมายของสิ่งที่เขาพูด-เขียน หรือข้อมูลที่เขาส่งมาให้เรารับ ที่ว่าเข้าใจความหมายนั้น รวมถึงเข้าใจความมุ่งหมาย และเป็นความเข้าใจที่ทำให้สามารถอธิบายขยายความได้ต่อไปด้วย คือจากคำพูดเพียง ๒-๓ คำ เมื่อเข้าใจแล้วก็มองเห็นแง่มุมความหมาย ที่จะขยายความได้กว้างขวางละเอียดออกไป พูดง่ายๆ ข้อที่หนึ่งนี้ คือการเข้าใจความหมายนั่นเอง เมื่อได้รับข้อมูลมาต้องเข้าใจชัดเจน
๒. ถ้าเรื่องราวหรือข้อมูลนั้น ซับซ้อนหรือมากมายละเอียดพิสดาร หรือเป็นคำอธิบายขยายความอยู่แล้ว เมื่อรับอ่านรับฟังแล้วต้องจับสาระสำคัญ จับจุด จับประเด็นได้ กลั่นกรองเอาสาระของเรื่องได้ รู้ว่าตัวเรื่องตัวปัญหาอยู่ที่ไหน สิ่งที่ต้องการคือ จับหลักได้ จับประเด็นได้
๓. เมื่อทั้งเข้าใจความหมาย ทั้งจับประเด็นได้แล้ว ตอนนี้ก็จะมาถึงขั้นสื่อสารได้ หรือสื่อสารเป็น คือรู้จักใช้ถ้อยคำ และวิธีถ่ายทอด ที่จะพูดให้คนอื่นเข้าใจความหมายของเรา ตัวเราเองรู้เรื่อง เข้าใจความหมายแล้ว จับประเด็นได้แล้ว แต่ต้องสามารถพูดให้คนอื่นเข้าใจอย่างที่เราเข้าใจได้ด้วย เมื่อเรามีความต้องการอะไร ก็พูดให้เขารู้ตรงตามที่เราต้องการ รวมความว่า พูดให้เขาเข้าใจความหมาย ความมุ่งหมาย และความต้องการของเรา หรือทำให้เขารู้สิ่งที่เราสื่อ อันนี้เป็นความสามารถในการสื่อสารถ่ายทอด
๔. ความสามารถในการนำความรู้ที่มีอยู่ มาใช้ประโยชน์ในสถานการณ์ใหม่ได้เหมาะเจาะกับเรื่อง และทันการ มีลักษณะสำคัญ ๒ อย่าง คือ
หนึ่ง ต้องเหมาะ หมายความว่าต้องเข้ากับเรื่องนั้น เรียกว่าใช้ความรู้เป็น คนจำนวนมากทั้งที่ตนเองมีความรู้ มีข้อมูลข่าวสารอยู่แล้ว แต่เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น มีเรื่องเกิดขึ้น ก็ใช้ไม่ได้ ใช้ไม่เป็นความรู้ที่ตนมีอยู่ก็ไม่เกิดประโยชน์
อย่างไรก็ตาม แค่นั้นยังไม่พอ บางทีเขาเสร็จเรื่องไปแล้ว ปัญหาผ่านไปนานแล้ว จึงคิดได้ เช่นไปคิดขึ้นได้อีก ๕ วันข้างหน้า ถึงจะเข้าเรื่อง ก็ไม่ทันการ เพราะฉะนั้น นอกจากเอามาใช้ได้เข้ากับเรื่องนั้นแล้ว จึงต้องมีลักษณะที่สอง คือทันการด้วย
เป็นอันว่า ข้อสี่นี้คือ ต้องสร้างความรู้ใหม่ หรือสังเคราะห์ความรู้ใหม่ขึ้นมาใช้ประโยชน์ได้เหมาะ ถูกเรื่อง ทันการ พูดง่ายๆ ว่า ถูกเรื่องทันการ หรือเหมาะเจาะทันการ คือ เอาความรู้ที่ตัวมีอยู่ มาใช้แก้ปัญหา และทำการอะไรใหม่ๆ ได้ หรือสามารถประยุกต์นั่นดอง
นี้คือหลัก ๔ อย่าง ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ ส่วนที่พูดมาข้างต้นนั้นคล้ายๆ ว่าเป็นรายละเอียด แต่ ๔ ข้อนี้เป็นตัวสาระ คือ
ข้อ ๑. เข้าใจความหมาย
ข้อ ๒. จับประเด็น จับสาระได้ มองเห็นจุดของปัญหา
ข้อ ๓. สื่อสารถ่ายทอดได้
ข้อ ๔. เอาความรู้นั้นมาใช้ประโยชน์ได้ถูกเรื่องทันการ
หลัก ๔ อย่างนี้ทางพระเรียกว่า ปฏิสัมภิทา ๔ แปลว่า ปัญญาแตกฉาน ๔ ประการ แยกเป็นหัวข้อตามชื่อเดิม คือ
๑. อัตถปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในความหมาย ฟังแล้วเข้าใจ เขาพูดอะไรมารู้เรื่องชัดเจน
๒. ธัมมปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในหลักหรือตัวประเด็น เขาพูดอะไรมาจับประเด็นได้ รู้ว่าเรื่องอะไร
๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในนิรุกติ คือความสามารถในการใช้ภาษา สื่อสารถ่ายทอดให้สำเร็จผล จะชักจูงหรืออย่างไรก็แล้วแต่จะนำไปใช้
๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในความคิดทันการ (ปฏิภาณไม่ได้มีความหมายแคบเหมือนอย่างที่เราเข้าใจ) คือ สามารถสังเคราะห์ความรู้ที่มีอยู่เอามาใช้ประโยชน์ได้ถูกเรื่องทันการ
ปฏิสัมภิทา ๔ อย่างนี้ เป็นหลักสำคัญสำหรับยุคข่าวสารข้อมูล เราต้องการสร้างคนให้มีคุณสมบัติทั้งสี่นี้ ถ้ามีคุณสมบัติเหล่านี้แล้ว เขาจะอยู่ในยุคข่าวสารข้อมูลได้ดี

No Comments
Comments are closed.