ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ

10 กันยายน 2533

ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ

ด้วยเหตุที่ว่ามานั้น ถึงตอนนี้ เรื่อง development หรือการพัฒนาจึงต้องมีตัวคู่ขึ้นมา คือ เมื่อมี development ก็จะต้องคำนึงถึง environment คือ เมื่อจะทำการพัฒนา ก็ต้องคำนึงถึงธรรมชาติแวดล้อมด้วย คู่กันไป ก็เลยมีสอง -ment นี้มาคู่กัน

ดังนั้น สำหรับการพัฒนาในยุคใหม่ต่อไปนี้จะต้องพูดสองคำนี้คู่กัน คือ ถ้ามี development ก็ต้องคำนึงถึง environment สองคำนี้เขาให้ใช้คู่กันในปัจจุบัน จนกระทั่งคล้ายๆ กับให้ถือเป็นหลักว่า ถ้าการพัฒนา หรือ development ใด ทำลายสภาพแวดล้อม คือ environment แล้ว development นั้นก็เป็นกิจการ หรือกิจกรรมที่ผิดพลาด ใช้ไม่ได้

ฉะนั้น ประเทศที่เจริญแล้วก็หันมาสนใจเรื่องนี้ ผู้นำหรือนักการเมืองก็จะประกาศตัวให้เห็นว่า ฉันนี่เอาใจใส่สภาพแวดล้อม เพราะประชาชนเขาตื่นตัวในเรื่องนี้กันมาก

ประธานาธิบดี George Bush ก็ประกาศตัวว่า ข้าพเจ้าจะเป็น Environmental President ข้าพเจ้าจะเป็นประธานาธิบดีแห่งสภาพแวดล้อม นี่แสดงถึงกระแสของสังคมว่าโน้มไปไหลไปอย่างไร คนที่ต้องการเอาใจประชาชน รู้ความต้องการและกระแสของสังคมว่าเป็นอย่างนั้น ก็จึงทำตัวให้สอดคล้องกันอย่างนั้น

Margaret Thatcher ก็เหมือนกัน แสดงตัวว่าเอาใจใส่สภาพแวดล้อมมาก สนับสนุนการจัดประชุมเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมทั้งระดับชาติและนานาชาติ โดยเฉพาะเรื่องปัญหาช่องโหว่ใน ozone layer และปัญหา green-house effect เอากันเป็นการใหญ่

เป็นปรากฏการณ์ที่ชัดเจนว่า ประเทศที่พัฒนาแล้วพากันวิตกทุกข์ร้อนในเรื่องนี้เป็นอย่างยิ่ง เป็นอันว่า เดี๋ยวนี้กระแสการพัฒนาออกมาในรูปนี้

ในการเข้าสู่ยุคใหม่แห่งการพัฒนา หรือในการพัฒนาแบบยุคใหม่นี้ คำคู่ยังมาอีกชุดหนึ่ง นอกจากคู่ของ environment กับ development ก็คือ economy กับ ecology หรือเศรษฐกิจ กับ นิเวศวิทยา

เป็นธรรมดาที่สืบเนื่องกันมาว่า การพัฒนา หรือ development จะต้องเน้นที่ economy คือให้ความสำคัญแก่เรื่องเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม ต่อนี้ไป แม้ว่า economy จะยังเป็นเรื่องที่ต้องเอาใจใส่กันอยู่ แต่จะต้องคำนึงถึงองค์ประกอบอีกด้านหนึ่งกำกับไว้คู่กันด้วย ซึ่งเป็นคำที่คล้ายๆ กัน คือ economy จะต้องมาคู่กับ ecology หมายความว่า นอกจากเอาใจใส่เรื่องเศรษฐกิจแล้ว จะต้องคำนึงถึงผลต่อธรรมชาติแวดล้อมด้วย พร้อมไปด้วยกัน เขาบอกว่าให้สองคำนี้มา marry กัน ฉะนั้น ตอนนี้ในการพัฒนาจึงมีคำสองคำเข้าคู่กัน คือคำว่า economy กับคำว่า ecology

เป็นอันว่าได้สองคู่ คู่ที่หนึ่งคือ environment กับ develop-ment คู่ที่สองคือ ecology กับ economy ตอนนี้ประเทศที่พัฒนาแล้วกำลังพูดกันถึงการพัฒนาในลักษณะนี้ เวลาพูดถึง economy จะต้องคำนึงถึง ecology ด้วย แม้แต่จะวางแผนจัดทำงบประมาณ ก็ต้องมีการคำนึงถึงความสิ้นเปลืองทางธรรมชาติแวดล้อม เอาปัจจัยตัวนี้เข้ามาคิดคำนึงด้วย เศรษฐศาสตร์ก็เปลี่ยน

เศรษฐศาสตร์แต่ก่อนนี้ มองเฉพาะในแง่กิจกรรมทางเศรษฐกิจ มุ่งผลได้ทางการเงินทองอย่างเดียว แต่ตอนนี้ขยายกว้างออกไปโดยคำนึงถึงว่า กิจกรรมนั้นๆ ส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมอย่างไร ดังนี้เป็นต้น ทำให้วิชาการต่างๆ เช่นอย่างเศรษฐศาสตร์ มีการเปลี่ยนแปลง นี้ก็เป็นเพียงตัวอย่างด้านหนึ่ง

ทีนี้ การพัฒนาในรูปนี้ ที่คำนึงทั้ง environment และ development ไปพร้อมกัน หรือทั้ง ecology และ economy นี้จะเป็นการพัฒนาที่มีคำเรียกชื่ออย่างหนึ่ง ซึ่งแสดงถึงลักษณะที่พึงประสงค์ของการพัฒนานั้น เป็นคำที่ได้ยินกันแพร่หลายมากในปัจจุบัน คือคำว่า sustainable development

ในประเทศที่พัฒนาแล้วเดี๋ยวนี้ หนังสือตำรับตำราและบทความวิชาการต่างๆ ใช้คำนี้กันทั่วไปหมด sustainable เป็นคำที่ติดทีเดียว คือเวลาพูดถึง development ก็จะต้องมีคำว่า sustainable develop-ment แปลง่ายๆ ว่า การพัฒนาที่จะพากันไปรอดได้ หรือการพัฒนาที่พอสมควรแก่เหตุปัจจัย

คำที่ว่านี้หมายถึง การพัฒนาที่ระบบนิเวศหรือสภาพแวดล้อมจะรองรับไหว เป็นการพัฒนาที่เป็นไปได้ หรือไปรอดได้ ทั้งทางเศรษฐกิจและระบบนิเวศ คือ ทั้งเศรษฐกิจก็พัฒนาทั้งธรรมชาติแวดล้อมก็รักษาไว้ได้ หรือเป็นการพัฒนาที่สนองความต้องการของมนุษย์ในปัจจุบัน โดยไม่ทำลายทรัพยากรที่จำเป็นต้องใช้ต่อไปในอนาคต

พูดอีกอย่างหนึ่งว่า เป็นการสนองความต้องการของคนโดยไม่เกินกำลังสนองของธรรมชาติ คือเป็นการพัฒนาที่ช่วยให้ทุกคนเป็นอยู่ดี มีสิ่งสนองความต้องการขั้นพื้นฐานอย่างทั่วถึง โดยที่พร้อมกันนั้นก็ไม่ทำให้ธรรมชาติแวดล้อมหรือระบบนิเวศของโลกเสื่อมโทรมเสียหาย

แม้แต่ในการปกครองบ้านเมือง ซึ่งคำนึงกันนักในเรื่องความมั่นคงปลอดภัย หรือ security แต่ก่อนนี้ ความมั่นคงหรือ security นั้น ก็มุ่งไปที่ความมั่นคงทางทหาร และทางการเมือง คือ military and political security ประเทศชาติต่างๆ ทั้งใหญ่ทั้งเล็ก ทั้งมหาอำนาจ ตลอดจนประเทศด้อยพัฒนา พากันลงทุนลงแรงมากมายมหาศาล ต้องระแวงแข่งขันกันในการสร้างอาวุธยุทโธปกรณ์ เป็นต้น ก็เพราะอ้างว่าจะรักษาความมั่นคงอันนี้

ต่อมาก็มีความมั่นคงเพิ่มเข้ามาอีก คือ economic security หรือ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ

แต่เวลานี้ ได้เกิดมีความมั่นคง ที่ต้องรักษาเพิ่มขึ้นมาเป็นเรื่องใหญ่อีกอย่างหนึ่ง คือ environmental security หรือ ความมั่นคงด้านสภาพแวดล้อม

ขณะนี้ ประเทศใหญ่ๆ ที่พัฒนาแล้วหันมาพูดถึงความมั่นคงด้านสภาพแวดล้อม ซึ่งเป็น security ที่มีลักษณะพิเศษ ต่างจาก security อย่างอื่นๆ หรืออย่างเก่าๆ ซึ่งเป็นของเฉพาะตัวแต่ละประเทศ ต่างคนต่างแข่งกันรักษา แต่ security ใหม่นี้ เป็นชะตากรรม และอนาคตร่วมกันของทั้งโลก และยิ่งกว่านั้น มันเป็นความมั่นคงปลอดภัยที่กำลังทัพกองทหารหรืออาวุธยุทโธปกรณ์ใดๆ ก็พิทักษ์รักษาไม่ได้ จะรักษาได้ก็ด้วยความมีน้ำใจเอื้ออาทร เอาใจใส่ อดออม คอยทะนุบำรุงเท่านั้น

นี้ก็คือความเป็นไปของสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลง ซึ่งทำให้แนวโน้มต่างๆ แม้แต่ในทางความคิดและถ้อยคำต้องเปลี่ยนไปด้วย แล้วเรื่องนี้โยงกับอะไร มันก็โยงไปถึงหลักการที่ว่า ในทางความคิดนั้น คนจะต้องมองอะไรให้รอบด้าน ให้ทั่วถึงมากขึ้น ไม่ใช่มองอยู่แค่เรื่องเดียวด้านเดียว

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

แนวคิดใหม่ในการพัฒนา จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม

No Comments

Comments are closed.