- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
ต่อไป ตัวช่วยที่ ๕ ในอันดับสุดท้าย เป็นตัวเร่ง ได้แก่ จิตสำนึกที่มองเห็นความสำคัญของกาลเวลา จิตสำนึกต่อกาลเวลานั้นเกิดจากอะไร ก็เกิดจากความสำนึกในการเปลี่ยนแปลง หรือในความไม่เที่ยง
หลักความไม่เที่ยง ซึ่งเป็นหลักธรรมสำคัญ บอกว่าสิ่งทั้งหลายเกิดดับตลอดเวลา ไม่ยั่งยืน มีความเปลี่ยนแปลงไป ความเปลี่ยนแปลงไปนี้ เป็นที่ปรากฏของกาลเวลา การที่เรานับเวลากันได้นี้ ก็นับด้วยความเปลี่ยนแปลง
เมื่อเรามีจิตสำนึกในการเปลี่ยนแปลง เราก็จะเห็นความสำคัญของเวลา ว่าชีวิตของเราเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ ไม่เที่ยงแท้ ไม่ยั่งยืน ไม่คงอยู่ตลอดไป และไม่อาจรู้ได้แน่นอน อาจจะแตกดับไปเมื่อไรก็ได้ ในเวลาหนึ่งเวลาใดที่เราไม่อาจกำหนดได้ เพราะฉะนั้น เราจะนิ่งนอนใจอยู่ไม่ได้ เวลาที่มีอยู่นี้ทุกขณะจะต้องใช้ให้เป็นประโยชน์ นี้คือหลักที่เรียกว่า ความไม่ประมาท
เราจะต้องไม่ประมาท ต้องเร่งรัดตัวเอง มีอะไรที่ควรทำต้องรีบทำ มีกิจหน้าที่หรือมีอะไรที่จะทำให้ชีวิตดีงามมีคุณค่า ต้องรีบขวนขวาย
พึงสังเกตว่า หลักความจริงเหล่านี้สัมพันธ์กันทุกหลัก หลักอนิจจังบอกว่าสิ่งทั้งหลายมีความเปลี่ยนแปลง แต่มันก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างเลื่อนลอย สิ่งทั้งหลายเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้น หลักอนิจจังก็โยงไปหาหลักความเป็นไปตามเหตุปัจจัย ที่เรียกว่าปฏิจจสมุปบาท หรืออิทัปปัจจยตา
ข้อย้ำว่า ความเข้าใจถึงความสัมพันธ์นี้สำคัญมาก คนส่วนมากมักจะหยุดความคิดอยู่แค่ชั้นเดียวขาดตอน พอคิดถึงการเปลี่ยนแปลง ก็หยุดอยู่แค่การเปลี่ยนแปลง บางทีก็ปลงเลยว่า โอ้ สิ่งทั้งหลายมีความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วก็ดับไปเป็นธรรมดา สิ่งทั้งหลายเจริญขึ้นแล้วก็ต้องเสื่อม เมื่อมันเสื่อมไปแล้ว หรือดับไปแล้วก็แล้วกันไป มันจะเสื่อมก็เสื่อมไป เราก็พิจารณาปลงเสีย แล้วเราก็ทำใจสบาย จบแค่นั้น อย่างนี้ปัญญาไม่เกิด ได้แต่ผลทางจิตใจทำให้สบายใจ หายห่วงหายเศร้า แต่ปัญญาที่จะให้ทำการไม่มี
การคิดอย่างที่ว่านี้ไม่จบกระบวนการ บางคนมองว่าเป็นการปล่อยวาง แต่ที่จริงไม่ใช่ ที่แท้นั้นมันเป็นการปล่อยปละละเลย คือความประมาทนั่นเอง
ในการปฏิบัติที่ถูกต้อง ท่านให้ใช้ธรรมให้ครบ ๒ ขั้นคือ
ขั้นที่ ๑ รู้เท่าทันความจริงของสิ่งทั้งหลาย ว่าจะเอาตามที่เราต้องการไม่ได้ มันไม่เป็นไปตามความปรารถนาของเรา แต่มันเป็นไปตามเหตุปัจจัยของมัน เมื่อคิดด้วยความรู้เท่าทันอย่างนี้แล้วก็ปลงใจได้ แล้วใจก็สบายเป็นอิสระออกไป ปลอดโปร่งผ่องใสได้ ในขั้นนี้ ข้างในใจสบาย แต่ปัญหาข้างนอกยังอยู่
ขั้นที่ ๒ สืบค้นความจริง เพราะรู้ตระหนักอยู่ถึงความจริงที่ว่า สิ่งทั้งหลายไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างเลื่อนลอย แต่มันเป็นไปตามเหตุปัจจัย เราจึงต้องศึกษาหาเหตุปัจจัยของมัน แล้วก็ไปกระทำที่เหตุปัจจัย สิ่งที่ต้องทำก็คือการสืบค้นหาเหตุปัจจัย
พอถึงขั้นนี้ การเรียนรู้ก็เริ่มต้นและการศึกษาก็ตามมา เมื่อจับเหตุปัจจัยได้แล้ว เราก็ปฏิบัติให้ตรงตามเหตุปัจจัย เราก็แก้ปัญหาได้หรือทำการได้ผล เมื่อถึงขั้นนี้ ทั้งใจก็สบาย ทั้งปัญหาก็แก้ได้สำเร็จ
เพราะฉะนั้น จะต้องมีการศึกษา ว่าอะไรเป็นเหตุปัจจัย ที่จะนำไปสู่ความเสื่อม อะไรเป็นเหตุปัจจัยที่จะให้เกิดความเจริญ เมื่อมองเห็นว่าอะไรเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดความเสื่อม ก็แก้ไขป้องกัน อะไรเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดความเจริญ ก็รีบสร้างสรรค์ขึ้นมา การกระทำอย่างนี้เรียกว่า ความไม่ประมาท
ความไม่ประมาท คือ ไม่เพิกเฉย ไม่ผัดเพี้ยน ไม่เฉื่อยชา ไม่ปล่อยปละละเลย ระวังไม่ให้ถลำพลาดไปทางร้าย ไม่ทิ้งโอกาสที่จะทำการอันดี มีความกระตือรือร้น เร่งรัดตัวให้กระทำสิ่งที่ควรทำด้วยมีสติ ระลึกเห็นตามที่ปัญญาบอกว่า สิ่งทั้งหลายที่ว่าเป็นไปตามเหตุปัจจัยนั้น อะไรคือเหตุปัจจัยของมัน จะต้องทำเหตุปัจจัยอะไร เพื่อให้เกิดผลดี และหลีกเลี่ยงผลร้ายเสีย แล้วก็ทำไปตามที่กำหนดไว้ด้วยสติ ตามที่ได้รู้ได้เห็นด้วยปัญญานั้น
ความเข้าใจในหลักความเปลี่ยนแปลง และมีจิตสำนึกในความเปลี่ยนแปลง ย่อมทำให้เกิดจิตสำนึกต่อกาลเวลา ทำให้เห็นความสำคัญของกาลเวลา แล้วก็มีความไม่ประมาท เร่งรัดทำการที่ควรทำ โดยเฉพาะการพัฒนาตัวเองนั้น เป็นสิ่งที่ต้องเร่งทำ จะหยุดอยู่นิ่งไม่ได้ เพราะฉะนั้น ผู้ที่รู้จักดำเนินชีวิต ก็จะเร่งรัดพัฒนาตนเอง โดยใช้ความไม่ประมาทนี้เป็นตัวเร่งคอยกระตุ้น
ตัวช่วยอย่างที่ ๕ นี้เรียกว่า อัปปมาทสัมปทา แปลว่า การทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อม

No Comments
Comments are closed.