- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์
แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
เป็นอันว่า มนุษย์ในยุคที่ผ่านมา มุ่งเสพมุ่งบริโภคให้มากที่สุด แต่พอมาถึงยุคนี้ มนุษย์จะต้องรู้จักประมาณ และก็ได้มีแนวโน้มมาสู่การรู้จักประมาณ คือรู้จักพอดีนั่นเอง ดังที่เดี๋ยวนี้ชอบพูดกันถึงความสมดุล หรือดุลยภาพในด้านต่างๆ
ที่แท้นั้น เรามีหลักอย่างนี้อยู่แล้วในพระพุทธศาสนา หลักธรรมสำคัญอย่างหนึ่งในพระพุทธศาสนาเรียกว่า มัตตัญญุตา แปลว่าความรู้จักประมาณ เช่น โภชเนมัตตัญญุตา คือความรู้จักประมาณในการบริโภค หรือการบริโภคเป็น คือบริโภคแต่พอดี เช่นรู้ว่ากินอย่างไรจึงจะเป็นคุณเป็นประโยชน์แก่ชีวิต และกินไม่เกินขอบเขต
ว่าที่จริง ความรู้จักประมาณหรือรู้จักพอดีนี้ เป็นประโยชน์ มีผลดีต่อชีวิตของมนุษย์โดยตรงทีเดียว โดยเฉพาะเป็นภาวะที่เกื้อกูลต่อสุขภาพเป็นอย่างยิ่ง
แต่สำหรับมนุษย์ที่เห็นว่าความสุขของเขาอยู่ที่การได้เสพอย่างเต็มที่ ได้บริโภคให้มากที่สุด ได้บำรุงบำเรอปรนเปรอตนเองตามใจอยากให้ถึงที่สุด การบริโภคแต่พอดี หรือรู้จักประมาณนี้ กลับกลายเป็นเครื่องกีดขวางการหาความสุขของเขา เพราะทำให้เขาต้องสะดุด ต้องชะงัก ต้องยับยั้งตัวเอง ทำให้หาความสุขได้ไม่เต็มที่หรือไม่เต็มใจอยาก ทั้งๆ ที่แท้จริงแล้ว การปรนปรือความอยากของเขาอย่างนั้น เป็นภัยอันตรายต่อชีวิต ทำให้เสื่อมเสียสุขภาพเป็นการทำร้ายตัวเอง
ในเมื่อปัจจุบันนี้เหตุการณ์ได้เป็นไปเอง โดยที่ปัจจัยแวดล้อมได้บีบบังคับให้มนุษย์จำเป็นจะต้องเป็นอยู่ เสพบริโภค อย่างรู้จักประมาณ มนุษย์ที่เคยชินกับทิฏฐิและนิสัยที่จะมีความสุขต่อเมื่อได้เสพได้บริโภคตามใจอยากอย่างถึงที่สุด ย่อมจะต้องเผชิญกับความจำเป็นในการยับยั้งตนเองให้อยู่ในขอบเขตของความรู้จักประมาณนี้ และเขาก็จะมีความรู้สึกบีบคั้น ทุกข์ทรมาน หรืออย่างน้อยก็ไม่มีความสุข
ถึงตอนนี้แหละ ที่มนุษย์จะต้องเรียนรู้ที่จะปรับตัวเสียใหม่ ในด้านหนึ่ง เขาจะต้องปรับตัวให้เข้ากันได้ ให้มีความสุขความพอใจกับการกิน การเสพพอดีอย่างรู้จักประมาณนั้น
อีกด้านหนึ่ง เขาจะต้องรู้จักแสวงหาความสุขอย่างอื่นแบบอื่นที่ดีกว่าหรือยิ่งกว่า ที่จะมาชดเชย หรือแทนที่ความสุขที่อืดเฟ้อจากการปรนเปรอตนด้วยการเสพให้มากที่สุดนั้น
ณ จุดนี้แหละที่การพัฒนาตนตามแนวพุทธธรรมจะมาช่วยตอบปัญหา จะช่วยให้มนุษย์พบทางออก ประสบความสำเร็จในการปฏิบัติดังกล่าวนั้นได้ และแท้ที่จริงก็เป็นความต้องการของชีวิต เป็นความจำเป็นของการศึกษา ที่จะต้องให้คนพัฒนาตนขึ้นมาถึงระดับนี้
ความจริง ถ้าว่ากันตรงไปตรงมา คนที่หาสุขจากเสพจนบริโภคเกินพอดีนั้น ก็เพราะขาดปัญญา เนื่องจากไม่ได้รับการศึกษาที่ถูกต้อง พูดสั้นๆ ว่า คนกินเสพที่แท้ก็เพราะความต้องการของชีวิต ถ้ากินเสพแล้วกลับเป็นอันตรายต่อชีวิต ก็ผิดวัตถุประสงค์ แล้วจะมีอะไร ถ้าไม่ใช่ขาดปัญญา (หรือปัญญายอมเป็นทาสรับใช้ตัณหา)
ถ้ามีปัญญา ก็สามารถทำให้พอดีกับความต้องการของชีวิต ที่จะให้ชีวิตเป็นอยู่ด้วยดี และเมื่อเขารู้จักกินเสพแค่พอดีกับความต้องการของชีวิต ที่ทำให้ชีวิตอยู่ดี เขาก็ช่วยอนุรักษ์ธรรมชาติ และร่วมมือเกื้อกูลสังคมไปพร้อมกันด้วย นี้คือที่พูดสั้นๆ ว่ารู้จักประมาณ
คนที่พัฒนาตนดีแล้วนั้น ด้านหนึ่งก็เป็นอยู่ด้วยปัญญาที่มองเห็นว่าการเป็นอยู่ เสพบริโภคพอดี มีผลดีต่อชีวิต เขาจึงมีความพอใจ เต็มใจ และมีความสุขด้วยการเป็นอยู่กินเสพอย่างรู้จักประมาณ พร้อมทั้งหลีกเลี่ยงละเว้นการกินเสพบริโภคเกินพอดี ที่เขารู้ว่าเป็นโทษต่อชีวิต โดยความตั้งใจปฏิบัติด้วยตัวของเขาเอง
อีกด้านหนึ่ง เขารู้จักความสุขที่ประณีตสูงขึ้นไป เหนือขึ้นไปอีก ซึ่งเกิดจากการพัฒนาทางจิตและปัญญา อันจะทำให้เขาไม่มาห่วงกังวล หรือแม้แต่รู้สึกขาดอะไรไปในการที่ไม่ได้เสพ หรือปรนเปรอสนองความอยาก โดยที่เขามองเห็นตระหนักว่า การรู้จักประมาณ หรือการบริโภคพอดีนั้นเสียอีก ที่เป็นปัจจัยเอื้อต่อการที่เขาจะได้เสวยความสุขที่ประณีตเช่นนั้น
เขารู้ว่าการบริโภคอย่างรู้ประมาณนั้น ไม่ใช่เป็นจุดหมาย แต่มันเป็นมรรควิธีที่จะช่วยให้เขาเข้าถึงจุดหมายที่สูงขึ้นไป
ตกลงว่า ท่าทีต่อองค์ประกอบ ๓ อย่างนี้เปลี่ยนไปแล้ว เปลี่ยนหมดทุกข้อเลย
ธรรมชาติ เปลี่ยนจากพิชิตธรรมชาติ มาอยู่อย่างประสานกลมกลืนและเอื้อกันกับธรรมชาติ
สังคม เปลี่ยนจากการแข่งขัน มาสู่การร่วมมือ
มนุษย์ เปลี่ยนจากการเสพหรือบริโภคให้มากที่สุด มาเป็นการรู้จักประมาณ เสพบริโภคแต่พอดี พูดให้สั้นว่า รู้จักพอ
มนุษย์จะต้องเปลี่ยนแปลงตนเอง ในยุคต่อไปมนุษย์จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงถึงขั้นพื้นฐาน จะต้องปรับเปลี่ยนทัศนคติถึงขั้นภายในจิตใจ เพื่อจะให้โลกอยู่รอด ถ้าไม่อย่างนั้น โลกจะถึงคราววิบัติ

No Comments
Comments are closed.