- บันทึกกำกับเล่ม
- รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน
- -๑- เข้าสู่ยุคใหม่ของการพัฒนา – โลกก้าวไปถึงไหน
- ไทยเราอยู่ที่ใด
- ทางเลือกของสังคมไทย
- แนวคิดใหม่ในการพัฒนา
- ความคิดใหม่ตามมาด้วยถ้อยคำใหม่ๆ
- จากความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สู่ความประสานเป็นองค์รวม
- มุ่งหาระบบชีวิตที่มีดุลยภาพ
- แยกตัวออกมาจะเป็นนาย แต่กลายเป็นทำลายตัวเอง
- เลิกคิดพิชิตธรรมชาติ วิทยาศาสตร์ถึงจุดหักเลี้ยว
- ความหวังของสังคมไทย ที่จะก้าวเข้าไปในยุคข่าวสารข้อมูล
- ภาวะแปลกแยกจากสภาพที่เป็นจริง และเกษตรกรรมแบบพึ่งพา
- ถ้าจะเป็นสังคมอุตสาหกรรม ก็ต้องมีชีวิตแบบนักผลิต
- เข้าสู่ยุคข่าวสารข้อมูล ได้เพิ่มทุนพัฒนาปัญญา หรือเอามาเสริมโมหะให้แก่กล้า
- ระวังจะได้แค่รับข่าวสาร แต่ไม่รู้จักสร้างสรรค์
- แยกไม่ได้ เลยไม่รู้จะเอาอะไรมาโยง
- การศึกษาที่ได้ผล ต้องให้คนสื่อสารเป็นด้วย
- “ทำเป็น” ที่ยังจำเป็น
- อุปกรณ์ที่เกื้อกูลแก่คนคิดเป็น
- -๒- รุ่งอรุณของการศึกษา
- “คิดเป็น” จะสมบูรณ์ เมื่อบรรจบกับ “คิดดี”
- จุดแยกเข้าสู่ทางแห่งการคิดเป็น และกระบวนการพัฒนา
- “คิดเป็น” ทำให้เห็นแง่มุมและทางเลือกที่จะไป
- “คิดเป็น” ในระบบแห่งการดำเนินชีวิตเป็น
- ดำเนินชีวิตเป็น ยังครอบคลุมอีกหลาย “เป็น”
- “คิดเป็น” คือแกนกลางของระบบการดำเนินชีวิตเป็น
- “เป็น” ที่สมบูรณ์ คือ พอดี ที่เรียกว่ามัชฌิมา
- คุณสมบัติหลักของคนมีประสิทธิภาพในยุคข่าวสารข้อมูล
- มองหาจริยธรรมได้ในระบบชีวิต ที่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ของสัจธรรม
- ฐานะของจริยธรรม ในองค์รวมแห่งระบบชีวิตที่ดี
- ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี
- คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม
- คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
- การศึกษาเริ่ม เมื่อได้ตัวเร้าที่จะปลุกความคิดเป็น
- ไม่ใช่รู้จักหากัลยาณมิตรเท่านั้น ตัวเองก็ต้องเป็นกัลยาณมิตรด้วย
- วินัย คือการจัดสภาพให้เอื้อโอกาสแก่การพัฒนา
- การพัฒนาจะก้าวไป เมื่อมีแรงจูงใจใฝ่รู้ใฝ่สร้างสรรค์
- เมื่อมั่นใจในศักยภาพ ก็มุ่งมั่นพัฒนาตนให้เต็มที่
- จะพัฒนาตนได้ ต้องมีท่าทีต่อสิ่งทั้งหลายถูกต้อง
- เมื่อรู้จักมองตามเหตุปัจจัย ก็ได้เครื่องนำการพัฒนา ทั้งด้านปัญญาและการสร้างสรรค์
- ถ้าได้ความตื่นเร้าเป็นตัวเร่ง การพัฒนาก็ยิ่งไปได้รวด
- การศึกษาตลอดชีวิต กับทั้งชีวิตที่เป็นการศึกษา การศึกษาที่ชีวิตต้องหา กับชีวิตที่เป็นการศึกษาอยู่ในตัว
- เมื่อมีเหตุปัจจัย ชีวิตก็กลายเป็นการศึกษาไปเอง
- -๓- ฟ้าสาง ให้เห็นทางพัฒนาในสังคมไทย – จะพัฒนาสังคมไทย ก็ต้องรู้เข้าใจปัญหาเฉพาะของตัวเอง
- ต้องรู้เท่าทันทั้งปัญญาและปัญหา ของสังคมที่พัฒนานำหน้าเราไป
- ความเจริญที่รับเข้ามา แต่ไม่ย่อย
- ความเร่งร้อน ที่นำมาซึ่งความลักลั่น
- เมื่อพัฒนาไม่สมดุล องค์ประกอบก็ไม่ประสานเกื้อกูล
- คอยตามและรับจนเคย เลยลืมที่จะเป็นผู้นำและให้
- การปรับเปลี่ยนท่าทีครั้งใหญ่ ในกระบวนการพัฒนาของมนุษย์
- เมื่อยังไม่พัฒนา เห็นความพอดีว่าเป็นทุกข์ แต่ผู้ได้พัฒนารู้ว่า ความพอดีเป็นมรรคาแห่งสุข
- จะให้รักและอนุรักษ์ธรรมชาติ ก็ต้องทำเหตุปัจจัยที่จะให้รักและอนุรักษ์
- ปรับเปลี่ยนท่าทีใหม่แล้ว ผลดีที่จะได้คืออะไร
- พัฒนาครบถ้วน จึงจะเข้าถึงอิสรภาพ
- พัฒนาสี่ด้าน แต่โยงกันเป็นระบบอันเดียว
- จุดหมายของการศึกษา คือ จุดหมายของชีวิต การพัฒนาสู่อิสรภาพ ผ่านจุดหมายหลายระดับ
- คำโปรย
คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร
ยุคนี้เป็นยุคของแนวคิดแบบ holistic คือคิดแบบองค์รวม ซึ่งสอนว่าแยกแล้วต้องโยง แนวคิดเก่าบอกว่ามีอะไรแยกได้ ต้องแยกๆ ซอยยิบเลย นี่เป็นการคิดแบบนักวิเคราะห์ซึ่งยุคก่อนนี้เก่งมาก แต่มาถึงยุคนี้ เราบอกว่า ยุคที่แล้วขาดการโยง คือไม่รู้จักสังเคราะห์ แม้ว่าจะสังเคราะห์ได้ ก็จำกัดแคบเฉพาะในด้านนั้นๆ คือในด้านของตัวเอง แล้วนึกว่าสังเคราะห์หมด แต่ไม่จริง เป็นแค่ปฏิบัติการเฉพาะกิจ
ตอนนี้ความคิดแบบองค์รวมบอกว่า ต้องสังเคราะห์ให้หมด การสังเคราะห์คือการโยง เพราะฉะนั้น ตอนนี้แยกแล้วต้องโยงได้ด้วย ต้องได้ ๒ ชั้น ก่อนนี้เราสามารถในเชิงวิเคราะห์แยกแยะ เสร็จแล้วตอนนี้เราต้องสามารถโยง โยงให้ความรู้แต่ละด้านนั้นมาเชื่อมประสานกันเป็นระบบ ให้เห็นว่าอันนี้ๆ อยู่ที่ตำแหน่งไหนในระบบนี้ แล้วมันจะไปเชื่อมกับอันอื่นอย่างไร ต้องคิดอย่างนี้จึงจะแก้ปัญหาได้จริง
หลักวิชาการทั้งหลายนั้นสัมพันธ์กันเป็นระบบ มันไม่ใช่เป็นชิ้นๆ อย่างๆ ต่างหากกัน อย่างน้อยมันก็โยงกับระบบชีวิตของเรา ชีวิตของเรานี้เป็นระบบ อวัยวะหรือองค์ประกอบต่างๆ ตลอดขึ้นมาจนถึงร่างกาย และจิตใจ ล้วนเป็นระบบน้อยใหญ่ มีส่วนย่อยที่สัมพันธ์อิงอาศัยซึ่งกันและกัน เป็นเหตุปัจจัยต่อกัน เพราะฉะนั้นจะดูอะไรๆ ก็เห็นเป็นระบบหมด
ตอนนี้เรามาพูดกันถึงว่า การคิดเป็นนี้ เป็นสิ่งสำคัญมาก ในการพัฒนาชีวิต หรือพัฒนาคน เพื่อที่จะให้แก้ปัญหา หรือดำเนินชีวิตได้ถูกต้อง แต่ก็มีคำถามแทรกเข้ามาว่าแล้วความคิดเป็นจะเกิดขึ้นได้อย่างไร และจะดำเนินไปได้อย่างไร
คนทั้งหลายทั่วๆ ไป ส่วนมากยังคิดไม่ค่อยเป็น น้อยคนที่จะมีโยนิโสมนสิการได้ดี เมื่อไม่มีโยนิโสมนสิการด้วยตนเอง ทำอย่างไรจะเกิดโยนิโสมนสิการ ทำอย่างไรจะรู้จักคิด หรือคิดเองได้ ก็ต้องอาศัยองค์ประกอบจากภายนอกมาช่วย เพราะโยนิโสมนสิการเป็นองค์ประกอบภายในตัว เมื่อมันยังไม่ยอมเกิด ก็ต้องอาศัยปัจจัยภายนอกมาช่วยกระตุ้น ปัจจัยภายนอกนี้คืออะไร ก็คือมนุษย์ด้วยกันที่พัฒนาไปก่อนแล้ว ยิ่งพัฒนาไปมากแล้วเท่าไรก็ยิ่งดี
มนุษย์ที่พัฒนาได้ดีแล้ว เป็นผู้รู้จักคิดเองเป็น และรู้จักแก้ปัญหา ก็จะมาช่วยผู้อื่นได้ อันนี้ก็คือ เราอาศัยจุดเริ่มตรงที่ว่า เมื่อเด็กยังไม่มีโยนิโสมนสิการ จะทำอย่างไร ก็ไปเอาปัจจัยภายนอก คือคนอื่นมาเป็นตัวกระตุ้น มาเป็นตัวชี้แนะ เช่นเพียงแต่เขาพูดขึ้นมาว่า เรื่องนี้คิดได้อย่างนี้ๆ เด็กก็จะเริ่มเห็นแง่เห็นมุม เห็นช่องเห็นทาง ที่จะคิดต่อไปได้ อันนี้เรียกว่าปัจจัยภายนอกเกิดขึ้นแล้ว ก็จึงมีคู่ขึ้นมา เป็นตัวที่มาช่วยคือ ปรโตโฆสะ แปลว่าเสียงจากอื่น หรือเสียงจากภายนอก
เสียงจากภายนอกนี้ก็เป็นกลางๆ อาจจะเป็นเสียงที่ชี้แนะในทางที่ผิด เช่นอาจจะมาล่อลวง หรือให้ข้อมูลผิดๆ เพราะฉะนั้น จึงต้องมีคำกำกับว่าจะต้องเป็นปรโตโฆสะที่ดี ที่มุ่งมาเกื้อกูลผู้อื่น มีน้ำใจ และมีความสามารถที่จะช่วย ซึ่งเราให้ชื่อเฉพาะเรียกว่า กัลยาณมิตร กัลยาณมิตรก็คือปรโตโฆสะที่เป็นบุคคล ซึ่งมีคุณภาพ และมีน้ำใจที่จะมาช่วยเหลือเกื้อกูล เป็นองค์ประกอบที่มาเข้าคู่ กัลยาณมิตรนี้จะเป็นตัวช่วยชี้แนะให้เกิดโยนิโสมนสิการ ก็เลยมีองค์ประกอบในเรื่องนี้คู่กันเป็น ๒ ข้อ
สำหรับคนทั่วไป ปรโตโฆสะที่เป็นกัลยาณมิตรนี้ สำคัญอย่างยิ่ง ในทางพระพุทธศาสนาถึงกับวางเป็นหลักว่า ความมีกัลยาณมิตรนี้ เป็นทั้งหมดของระบบการดำเนินชีวิตในพระพุทธศาสนา หมายความว่า ถ้าได้กัลยาณมิตร ก็จะไปได้ลุล่วงตลอดจนถึงจุดหมายสูงสุดของชีวิตที่ดีงาม
บางทีแม้แต่คนขนาดที่พัฒนาไปแล้วมากๆ ก็คิดบางเรื่องยังไม่ออก เหมือนกับมีเส้นผมบังภูเขาอยู่ แล้วก็ติดอยู่แค่นั้นตลอดเวลาหลายสิบปีจนจะตลอดชีวิต แต่พอไปเจอกัลยาณมิตรเข้า ปั๊บเดียวคิดได้ทะลุโล่งไปเลย ทำนองนี้ เพราะฉะนั้น กัลยาณมิตรจึงสำคัญมาก พระพุทธเจ้าก็เรียกพระองค์เองว่าเป็นกัลยาณมิตรโดยตรัสว่า เราเป็นกัลยาณมิตรของสัตว์ทั้งหลาย ในการศึกษาจึงต้องเน้นปัจจัยข้อนี้มาก คือองค์ประกอบภายนอกที่จะมาช่วยให้คนรู้จักคิดให้เป็น

No Comments
Comments are closed.