คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม

10 กันยายน 2533

คิดเป็น มองเห็นการพัฒนาเป็นองค์รวม

โยงกลับมาหาการคิดเป็น คิดเป็นที่ถึงขั้นจริงๆ ได้ผลดีจริงๆ ก็คือ การปฏิบัติที่ทำให้เกิดผลดีแก่ชีวิตอย่างแท้จริง ครบถ้วนทุกด้าน ถ้าถึงขั้นนี้ การคิดเป็นนั้นก็จะโยงไปถึงจริยธรรม แล้วความคิดนั้นก็จะมีจริยธรรมอยู่ในตัว เพราะการคิดเป็นนั้นเป็นองค์ประกอบส่วนหนึ่ง ของการดำเนินชีวิตเป็น มันจึงนำไปสู่การที่จะดำเนินชีวิตได้ถูกต้อง และแก้ปัญหาได้สำเร็จ

การคิดเป็นนี้จะมีปัญหาก็ในตอนที่เป็นการคิดเฉพาะกรณีหรือมุ่งผลเพียงในขอบเขตหนึ่ง คือจะให้ได้ผลแค่ที่ต้องการตามวัตถุประสงค์ระดับหนึ่ง คือเป็นสัมพัทธ์ จึงอาจจะไปมีปัญหาในอีกระดับหนึ่ง ดังนั้น เพื่อผลในทางปฏิบัติ เราจึงพูดถึงการคิดเป็นในแง่ที่ว่าเอาอย่างน้อยที่สุดไว้ก่อน พอให้เป็นแนววิธีปฏิบัติ แล้วต่อไปเขาก็จะรู้จักที่จะพัฒนาตัวเขาเอง แล้วทำให้การคิดเป็นนั้น ก้าวไปถึงขั้นที่ได้องค์ประกอบทุกอย่างเข้ามาครบถ้วนที่จะทำให้แก้ปัญหาได้ทุกด้าน ไม่ใช่ว่าแก้ได้ด้านหนึ่ง แล้วไปปูดเป็นปัญหาอีกด้านหนึ่งอย่างที่เป็นอยู่

ทีนี้ เพื่อที่จะให้ครบถ้วน ก็มาสู่ความคิดแบบองค์รวม แต่เราจะไปรู้อย่างไรตลอดทุกอย่างให้ทั่วถึง มันเป็นไปแทบไม่ได้เลย คุณพูดง่ายนี่ รู้ความจริงหมด ก็ปฏิบัติถูกต้อง ก็แก้ปัญหาได้ แต่ทำอย่างไรจะรู้หมดล่ะ ในเมื่อเราไม่รู้จักทุกสิ่งทุกอย่างรอบด้าน จึงตอบในขั้นต้นนี้ว่า ก็ให้ได้องค์ประกอบสำคัญเป็นหลักขึ้นมาก่อน ถึงตอนนี้เราก็เข้าสู่เรื่องขององค์ประกอบแห่งระบบการดำเนินชีวิตของมนุษย์

การดำเนินชีวิตของมนุษย์ มีองค์ประกอบ ๓ เวลานี้มนุษย์มาถึงยุคของการตื่นตัวหรือตาสว่างขึ้นแล้ว เรียกว่ามี enlightenment ครั้งใหม่แล้ว มนุษย์รู้ตระหนักถึงปัญหาแล้ว ตอนนี้ จึงกำลังเอาองค์ประกอบที่ขาดหายไปเข้ามารวมด้วย แต่ก่อนนี้มนุษย์ในยุคพัฒนาไม่เคยเอา environment หรือ ecology เข้ามาพิจารณาในการพัฒนาเลย แต่เดี๋ยวนี้เอามาใส่แล้ว

ฉะนั้น ต่อไปนี้ ในการคิดเป็น ไม่ว่าจะคิดทั่วถึงขนาดไหนก็ตาม อย่างน้อยก็ให้ได้ ๓ อย่างนี้เข้าไว้ก่อนเป็นหลัก คือ ในการดำเนินชีวิตเฉพาะตัวของเราก็ดี ในการอยู่ร่วมกันก็ดี ในการทำโครงการต่างๆ ก็ดี โดยเฉพาะในการทำการพัฒนาทั้งหลาย ให้คำนึงถึงองค์ประกอบ ๓ อย่างนี้ ว่าจะได้รับผลกระทบอย่างไร

ถ้าทำได้แค่นี้เป็นอย่างน้อยแล้ว การคิดของเราก็จะเป็นการคิดที่มีระเบียบวิธี มีหลัก มีระบบ เช่น จะทำการพัฒนาอะไรสักอย่างหนึ่ง สมมติว่าจะพัฒนาประเทศละ ก็ให้คำนึงถึงผลกระทบต่อองค์ประกอบ ๓ อย่าง ว่าเรื่องนี้เมื่อทำขึ้นแล้ว

๑. ด้านชีวิต หรือตัวมนุษย์ การพัฒนานั้นจะมีผลกระทบต่อชีวิตอย่างไรบ้าง ทั้งสองส่วน คือ ด้านร่างกายจะเป็นอย่างไร ด้านจิตใจจะเป็นอย่างไร

๒. ด้านสังคม การพัฒนานั้นจะมีผลกระทบอย่างไร ต่อสังคมระดับต่างๆ ตั้งแต่ระดับบุคคล ระดับครอบครัว ระดับชุมชน ระดับประเทศ ตลอดจนระดับโลก

๓. ด้านธรรมชาติแวดล้อม ผลกระทบจะเป็นอย่างไร อย่างง่ายๆ ก็ดูธรรมชาติรอบตัว สัตว์ พืช ต้นไม้ ป่า เป็นอย่างไร ดิน น้ำ ลม (อากาศ) ไฟ (ความร้อนความเย็น หรืออุณหภูมิ) เปลี่ยนแปลงอย่างไร หรือมองเป็นระบบทั้งหมด

ในขั้นต้น คิดเป็นแค่นี้ก็พอไปได้ เรียกว่ามีหลัก นี่คือความคิดเป็นในยุคนี้ ที่ให้มองการพัฒนาเป็นองค์รวม ก็เอาพอได้แค่นี้ก่อน พอคิดเป็นอย่างนี้แล้ว จริยธรรมก็จะตามมา เพราะการดำเนินชีวิต จะมีการปฏิบัติถูกต้องขึ้นต่อสิ่งทั้งหลายที่ชีวิตเกี่ยวข้อง ซึ่งถ้ามองเป็นจุดใหญ่ๆ ก็จะเห็นว่าครบถ้วน ส่วนรายละเอียดในแต่ละหัวข้อ ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง อันนั้นใครเก่ง ก็ไปหาความรู้เพิ่มขึ้น ยิ่งได้ความรู้ในรายละเอียดมากขึ้นก็ยิ่งดี เราจะได้มีแง่มุมและเทคนิคในการปฏิบัติมากขึ้น

ข้อสำคัญจะต้องย้ำว่า ถ้าไม่เข้าใจจริยธรรมให้ถูกต้อง ก็จะได้จริยธรรมแบบรายการสินค้า ที่วางไว้เป็นข้อๆ ก็เลยไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้จริง จริยธรรมที่แท้จริงอยู่ที่นี่ คืออยู่ที่การรู้จักดำเนินชีวิตให้ถูกต้อง ซึ่งหมายถึงการปฏิบัติถูกต้องต่อสิ่งทั้งหลาย ที่จะให้ผลดีเกิดขึ้นอย่างแท้จริง

เพราะฉะนั้น ถ้ามีความคิดเป็นที่แท้แล้ว ก็ไม่มีทางหลีกเลี่ยง จริยธรรม จริยธรรมจะถูกโยงถึง และตามมาเอง เพราะจริยธรรมคือการดำเนินชีวิตเป็น ที่จะให้แก้ปัญหาได้สำเร็จด้วยดีเท่านั้นเอง

พูดอีกสำนวนหนึ่งว่า จริยธรรมคือการดำเนินชีวิต ให้สอดคล้องกับความจริงของสิ่งทั้งหลาย เพื่อให้ได้ผลดีแก่ชีวิตของเรา เรารู้ความจริงของสิ่งทั้งหลาย ก็เพื่อที่จะปฏิบัติให้ได้ผลดีแก่ชีวิตของเรา

ตกลงว่า ความคิดแบบองค์รวม ก็มาบรรจบกันที่ความคิดเป็น ตอนนี้เอาแค่ให้ได้องค์ประกอบ ๓ อย่างนี้

กระบวนการพัฒนาในยุคนี้ก็จึงเอาองค์ประกอบ ๓ อย่างนี้เป็นหลัก เวลาพิจารณาก็ดูว่ามันไปกระทบ ๓ ส่วนนี้แต่ละอย่างอย่างไรบ้าง แล้วพยายามให้เกิดผลดีขึ้น อย่างกลมกลืนกัน โดยมีสมดุล เกื้อกูลกัน และไปด้วยกันได้

รุ่งอรุณของการศึกษา เบิกฟ้าแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

ถ้าไม่เข้าถึงจริยธรรมที่แท้ ก็ได้แค่หัวข้อความประพฤติที่ดี คิดเป็น จะเกิดมีขึ้นได้อย่างไร

No Comments

Comments are closed.